{"id":6090,"date":"2024-02-21T14:19:28","date_gmt":"2024-02-21T14:19:28","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6090"},"modified":"2024-02-21T14:19:28","modified_gmt":"2024-02-21T14:19:28","slug":"islenska-sem-bitbein-bloraboggull-og-sokudolgur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/02\/21\/islenska-sem-bitbein-bloraboggull-og-sokudolgur\/","title":{"rendered":"\u00cdslenska sem bitbein, bl\u00f3rab\u00f6ggull og s\u00f6kud\u00f3lgur"},"content":{"rendered":"<p>S\u00edaukin skautun \u00ed umr\u00e6\u00f0u um \u00fatlendingam\u00e1l undanfari\u00f0 hefur ekki fari\u00f0 fram hj\u00e1 neinum. E\u00f0lilega \u2013 og \u00fev\u00ed mi\u00f0ur \u2013 n\u00e6r s\u00fa skautun l\u00edka til umr\u00e6\u00f0u um \u00edslenskuna. S\u00edfellt meira ber \u00e1 pirringi \u00cdslendinga yfir \u00fev\u00ed a\u00f0 geta ekki nota\u00f0 \u00edslensku vi\u00f0 \u00fdmis t\u00e6kif\u00e6ri, innflytjendur kvarta undan l\u00edtilli \u00feolinm\u00e6\u00f0i \u00cdslendinga gagnvart skorti \u00e1 \u00edslenskukunn\u00e1ttu, og \u00e1sakanir um d\u00f3naskap og skort \u00e1 menningarn\u00e6mi ganga \u00e1 v\u00edxl. M\u00e9r finnst b\u00e6\u00f0i \u00cdslendingar og innflytjendur hafa miki\u00f0 til s\u00edns m\u00e1ls \u00ed \u00feessu og \u00fev\u00ed er sorglegt \u00feegar \u00feessir h\u00f3par deila og gagnr\u00fdna hvor annan. \u00de\u00e6r deilur eru eing\u00f6ngu vatn \u00e1 myllu \u00f6fgafullra \u00fej\u00f3\u00f0ernissinna, andst\u00e6\u00f0inga \u00fatlendinga og einangrunarsinna. En almennir m\u00e1lnotendur tapa, b\u00e6\u00f0i \u00edslenskir og innfluttir \u2013 og svo \u00edslenskan.<\/p>\n<p>Samkv\u00e6mt <em><a href=\"https:\/\/www.althingi.is\/altext\/stjt\/2011.061.html\">L\u00f6gum um \u00edslenska tungu og \u00edslenskt t\u00e1knm\u00e1l<\/a> <\/em>er \u00edslenska \u201e\u00fej\u00f3\u00f0tunga \u00cdslendinga og opinbert m\u00e1l \u00e1 \u00cdslandi\u201c og \u201esameiginlegt m\u00e1l landsmanna\u201c og skulu stj\u00f3rnv\u00f6ld \u201etryggja a\u00f0 unnt ver\u00f0i a\u00f0 nota hana \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um \u00edslensks \u00fej\u00f3\u00f0l\u00edfs\u201c. \u00dea\u00f0 er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r ekkert \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 f\u00f3lk v\u00edsi \u00ed \u00feetta og telji sig eiga r\u00e9tt \u00e1 a\u00f0 geta nota\u00f0 \u00edslensku hvar og hven\u00e6r sem er, enda segir l\u00edka \u00ed l\u00f6gunum: \u201eAllir sem eru b\u00fasettir h\u00e9r \u00e1 landi skulu eiga \u00feess kost a\u00f0 l\u00e6ra og nota \u00edslensku til almennrar \u00fe\u00e1ttt\u00f6ku \u00ed \u00edslensku \u00fej\u00f3\u00f0l\u00edfi [\u2026].\u201c Vandinn er s\u00e1 a\u00f0 stj\u00f3rnv\u00f6ld hafa ekki sta\u00f0i\u00f0 sig \u00e1 \u00feessu svi\u00f0i \u2013 \u00fev\u00ed fer fjarri a\u00f0 \u00f6llum sem hinga\u00f0 koma hafi bo\u00f0ist g\u00f3\u00f0 t\u00e6kif\u00e6ri til \u00edslenskun\u00e1ms enda eru sjaldnast ger\u00f0ar kr\u00f6fur um \u00edslenskukunn\u00e1ttu \u00feegar f\u00f3lk er r\u00e1\u00f0i\u00f0 til starfa.<\/p>\n<p>Fyrir tuttugu \u00e1rum var undantekningarl\u00edti\u00f0 h\u00e6gt a\u00f0 nota \u00edslensku vi\u00f0 \u00f6ll t\u00e6kif\u00e6ri, alls sta\u00f0ar \u00e1 \u00cdslandi. Breytingin hefur or\u00f0i\u00f0 mj\u00f6g hr\u00f6\u00f0 og e\u00f0lilegt a\u00f0 m\u00f6rgum \u00feyki n\u00f3g um. \u00dea\u00f0 m\u00e1 ekki heldur gleyma \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00cdslendingar tala ekki allir reiprennandi ensku \u00fe\u00f3tt svo m\u00e6tti \u00e6tla af umr\u00e6\u00f0unni. Margt eldra f\u00f3lk l\u00e6r\u00f0i ekki mikla ensku \u00ed sk\u00f3la og \u00fe\u00f3tt yngra f\u00f3lk geti yfirleitt bjarga\u00f0 s\u00e9r s\u00e6milega \u00e1 ensku \u00ed hversdagslegum a\u00f0st\u00e6\u00f0um \u00fe\u00fd\u00f0ir \u00fea\u00f0 ekki a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 vant e\u00f0a treysti s\u00e9r til a\u00f0 tala um hva\u00f0a efni sem er \u00e1 ensku. \u00dea\u00f0 m\u00e1 \u00feess vegna ekki afgrei\u00f0a \u00fea\u00f0 sem \u00e1st\u00e6\u00f0ulausa til\u00e6tlunarsemi, frekju e\u00f0a \u00fej\u00f3\u00f0rembu \u00fe\u00f3tt \u00cdslendingum \u00feyki \u00f3\u00fe\u00e6gilegt e\u00f0a misl\u00edki a\u00f0 geta ekki nota\u00f0 \u00edslensku vi\u00f0 \u00fdmsar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur. Fyrir \u00fev\u00ed geta veri\u00f0 \u00fdmsar gildar \u00e1st\u00e6\u00f0ur.<\/p>\n<p>Aftur \u00e1 m\u00f3ti er vitaskuld \u00f3t\u00e6kt ef einst\u00f6ku starfsf\u00f3lki er m\u00e6tt me\u00f0 hroka og d\u00f3naskap fyrir \u00fea\u00f0 eitt a\u00f0 tala ekki \u00edslensku. \u00c1byrg\u00f0ina \u00e1 \u00feessu bera fyrst og fremst atvinnurekendur og stj\u00f3rnendur. \u00dea\u00f0 er \u00feeirra a\u00f0 sj\u00e1 til \u00feess a\u00f0 f\u00f3lk \u00ed afgrei\u00f0slu- og \u00fej\u00f3nustust\u00f6rfum anna\u00f0hvort geti bjarga\u00f0 s\u00e9r \u00e1 \u00edslensku e\u00f0a kunni a\u00f0 breg\u00f0ast vi\u00f0 \u00feegar \u00e6tlast er til a\u00f0 \u00fea\u00f0 tali \u00edslensku. \u00dea\u00f0 er \u00f3t\u00e6kt a\u00f0 henda starfsf\u00f3lki sem ekki kann \u00edslensku \u00ed dj\u00fapu laugina \u2013 setja \u00fea\u00f0 \u00e1n nokkurs undirb\u00fanings \u00ed st\u00f6rf sem fela \u00ed s\u00e9r samskipti vi\u00f0 \u00cdslendinga og l\u00e1ta sem \u00edslenskukunn\u00e1tta skipti engu m\u00e1li. \u00dea\u00f0 er \u00e1v\u00edsun \u00e1 \u00e1rekstra, m\u00f3\u00f0ganir og s\u00e1rindi \u00e1 b\u00e1\u00f0a b\u00f3ga sem vel v\u00e6ri h\u00e6gt a\u00f0 komast hj\u00e1 og vi\u00f0 ver\u00f0um a\u00f0 komast hj\u00e1 \u2013 vegna \u00cdslendinga, innflytjenda og \u00edslenskunnar.<\/p>\n<p>B\u00e6\u00f0i \u00cdslendingar og innflytjendur \u00feurfa a\u00f0 leggja nokku\u00f0 \u00e1 sig til a\u00f0 laga sig a\u00f0 \u00feeirri st\u00f6\u00f0u sem upp er komin me\u00f0 miklum fj\u00f6lda innflytjenda \u00ed \u00fej\u00f3nustust\u00f6rfum. \u00cdslendingar \u00feurfa a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feessi sta\u00f0a er komin upp og ver\u00f0ur \u00feannig \u00e1fram, og kunna a\u00f0 breg\u00f0ast r\u00e9tt vi\u00f0 henni \u2013 byrja alltaf a\u00f0 nota \u00edslensku og halda \u00fev\u00ed \u00e1fram me\u00f0an kostur er \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 komi \u00fat sem d\u00f3naskapur en skipta yfir \u00ed ensku ef \u00fe\u00f6rf krefur. Innflytjendur \u00feurfa a\u00f0 leitast vi\u00f0 a\u00f0 l\u00e6ra grundvallaror\u00f0afor\u00f0a starfsins sem \u00feeir gegna, en fyrst og fremst a\u00f0 kunna a\u00f0 breg\u00f0ast vi\u00f0 \u00feegar \u00cdslendingar tala \u00edslensku vi\u00f0 \u00fe\u00e1 \u2013 svara \u00e1 \u00edslensku ef h\u00e6gt er en skipta ella \u00ed ensku \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 komi \u00fat sem d\u00f3naskapur. B\u00e1\u00f0ir a\u00f0ilar \u00feurfa svo a\u00f0 kunna a\u00f0 breg\u00f0ast vi\u00f0 d\u00f3naskap hins.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 sem m\u00e1 ekki gerast \u00ed \u00feessu er a\u00f0 \u00edslenskan ver\u00f0i bitbein, bl\u00f3rab\u00f6ggull e\u00f0a s\u00f6kud\u00f3lgur \u00ed umr\u00e6\u00f0unni. Vi\u00f0 megum ekki l\u00e1ta \u00f6fgaf\u00f3lk komast upp me\u00f0 a\u00f0 nota e\u00f0lilegar og r\u00e9ttm\u00e6tar \u00f3skir \u00cdslendinga um a\u00f0 geta nota\u00f0 \u00edslensku alls sta\u00f0ar til a\u00f0 magna upp \u00fatlendingaand\u00fa\u00f0. Me\u00f0 \u00fev\u00ed er dregi\u00f0 st\u00f3rlega \u00far l\u00edkum \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 innflytjendur hafi \u00e1huga \u00e1 og vilja til a\u00f0 tileinka s\u00e9r \u00edslensku og festa r\u00e6tur \u00ed samf\u00e9laginu, og \u00fear me\u00f0 jafnframt stu\u00f0la\u00f0 a\u00f0 auknum klofningi og st\u00e9ttaskiptingu \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9laginu. \u00dea\u00f0 sem er sett fram sem umhyggja fyrir \u00edslenskunni vinnur \u00fev\u00ed \u00ed raun gegn henni og sker\u00f0ir m\u00f6guleika hennar \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 halda st\u00f6\u00f0u sinni sem bur\u00f0ar\u00e1s samf\u00e9lagsins og a\u00f0alsamskiptam\u00e1li\u00f0 \u00ed landinu. Eflum gagnkv\u00e6man skilning og umbur\u00f0arlyndi!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u00edaukin skautun \u00ed umr\u00e6\u00f0u um \u00fatlendingam\u00e1l undanfari\u00f0 hefur ekki fari\u00f0 fram hj\u00e1 neinum. E\u00f0lilega \u2013 og \u00fev\u00ed mi\u00f0ur \u2013 n\u00e6r s\u00fa skautun l\u00edka til umr\u00e6\u00f0u um \u00edslenskuna. S\u00edfellt meira ber \u00e1 pirringi \u00cdslendinga yfir \u00fev\u00ed a\u00f0 geta ekki nota\u00f0 \u00edslensku vi\u00f0 \u00fdmis t\u00e6kif\u00e6ri, innflytjendur kvarta undan l\u00edtilli \u00feolinm\u00e6\u00f0i \u00cdslendinga gagnvart skorti \u00e1 \u00edslenskukunn\u00e1ttu, og \u00e1sakanir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6090","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6090","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6090"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6090\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6091,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6090\/revisions\/6091"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6090"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6090"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6090"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}