{"id":6135,"date":"2024-03-04T09:30:44","date_gmt":"2024-03-04T09:30:44","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6135"},"modified":"2024-03-04T09:39:16","modified_gmt":"2024-03-04T09:39:16","slug":"skotsilfur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/03\/04\/skotsilfur\/","title":{"rendered":"Skotsilfur"},"content":{"rendered":"<p>N\u00fdlega var h\u00e9r spurt hva\u00f0 fyrri li\u00f0urinn <em>skot- <\/em>\u00ed or\u00f0inu <em>skotsilfur <\/em>v\u00e6ri. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er <em>skotsilfur <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/36865\">sk\u00fdrt<\/a> 'lausir peningar, peningar til a\u00f0 ey\u00f0a, rei\u00f0uf\u00e9' og \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er sk\u00fdringin 'vasapeningar, ey\u00f0slueyrir, rei\u00f0uf\u00e9' en \u00fear kemur l\u00edka fram a\u00f0 <em>skot<\/em> eitt og s\u00e9r geti m.a. merkt 'framlag eins einstaks til samskota'. \u00cd <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 er <em>skotsilfur <\/em><a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/248817\">sk\u00fdrt<\/a> 'Lommepenge; Rejsepenge', \u00fe.e. 'vasapeningar; fer\u00f0af\u00e9' og undir <em>skot <\/em>sem er <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/248804\/merkja\/skot\">sk\u00fdrt<\/a> \u00e1 sama h\u00e1tt og \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er v\u00edsa\u00f0 \u00e1 d\u00e6mi \u00far <em>Riti \u00feess \u00edslenzka L\u00e6rd\u00f3mslistaf\u00e9lags <\/em>fr\u00e1 1781: \u201eskot (og skot-penningr) heitir, \u00fe\u00e1 er hverr gefr sinn hluta til einhvers.\u201c \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k <\/em>kemur fram a\u00f0 <em>skot <\/em>geti m.a. <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/17150\">merkt<\/a> \u201aframlag (\u00ed peningum)\u2018.<\/p>\n<p>\u00cd fornm\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k Fritzners, <em>Ordbog over Det Gamle Norske Sprog<\/em>, er v\u00edsa\u00f0 <a href=\"https:\/\/old-norwegian-dictionary.vercel.app\/word\/skotsilfr\">\u00far<\/a> <em>skotsilfur <\/em><a href=\"https:\/\/old-norwegian-dictionary.vercel.app\/word\/skotpeningr\">\u00e1<\/a> <em>skotpeningur<\/em> sem hefur tv\u00e6r merkingar: Annars vegar 'Penge som tilfalder en', \u00fe.e. 'f\u00e9 sem fellur einhverjum \u00ed hlut' og hins vegar 'T\u00e6repenge, Penge som man erl\u00e6gger for sig i Betaling for sin Underholdning, Bev\u00e6rtning', \u00fe.e. 'dagpeningar, f\u00e9 sem greitt er fyrir uppihald'. Vi\u00f0 seinni merkinguna er v\u00edsa\u00f0 til samanbur\u00f0ar \u00ed <em>\u00e9cot <\/em>\u00e1 <a href=\"https:\/\/www.collinsdictionary.com\/dictionary\/french-english\/%C3%A9cot\">fr\u00f6nsku<\/a> og <em>scot<\/em>, <em>scotum <\/em>\u00ed <a href=\"http:\/\/ducange.enc.sorbonne.fr\/scot\">mi\u00f0aldalat\u00ednu<\/a>. \u00cd seinni t\u00ed\u00f0 (a.m.k. fr\u00e1 \u00fev\u00ed \u00e1 19. \u00f6ld) vir\u00f0ist fyrri merkingin ekki koma fyrir \u00ed <em>skotsilfur <\/em>\u00fe\u00f3tt h\u00fan haldist \u00ed or\u00f0inu <em>samskot<\/em> \u2013 <em>skotsilfur <\/em>er eing\u00f6ngu nota\u00f0 \u00ed merkingunni 'ey\u00f0slueyrir' og \u00e1\u00f0ur fyrr langoftast um f\u00e9 til a\u00f0 grei\u00f0a \u00fatgj\u00f6ld \u00e1 fer\u00f0alagi \u2013 \u00f6nnur en beinan fer\u00f0akostna\u00f0.<\/p>\n<p>\u00deannig segir t.d. \u00ed <em>\u00cdsafold <\/em>1875: \u201ePrinsinn af Wales haf\u00f0i 1 milj. kr. e\u00f0a freklega \u00fea\u00f0 \u00ed farareyri \u00ed Indlandsf\u00f6r s\u00edna, og undir \u00fea\u00f0 anna\u00f0 eins \u00ed skotsilfur.\u201c \u00cd <em>Heimskringlu <\/em>1886 segir: \u201ekom \u00feeim \u00e1samt um, a\u00f0 ver\u00f0i\u00f0 skyldi vera $67 (sext\u00edu og sj\u00f6 dollars!), e\u00f0a me\u00f0 \u00f6\u00f0rum or\u00f0um farbrjef til Liverpool, sem kostar $55 og um 12 doll. \u00ed skotsilfri, til \u00feess a\u00f0 svalla \u00ed lei\u00f0inni.\u201c H\u00e9r er ger\u00f0ur sk\u00fdr munur \u00e1 beinum fer\u00f0akostna\u00f0i og \u00f6\u00f0rum \u00fatgj\u00f6ldum \u00ed fer\u00f0inni \u2013 <em>skotsilfur <\/em>er ey\u00f0sluf\u00e9, nota\u00f0 til a\u00f0 grei\u00f0a \u00fdmislegt sem er ekki endilega allt br\u00e1\u00f0nau\u00f0synlegt. En \u00feetta gildir \u00fe\u00f3 ekki eing\u00f6ngu um fer\u00f0al\u00f6g \u2013 \u00ed <em>Sk\u00edrni <\/em>1886 segir t.d.: \u201eDrottning keisarans hefir \u00ed skotsilfur 600,000 r\u00faflna, og heldur \u00fev\u00ed fje, ef h\u00fan ver\u00f0ur ekkja auk peninga til vi\u00f0urv\u00e6ris og hir\u00f0kostna\u00f0ar.\u201c<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00fdlega var h\u00e9r spurt hva\u00f0 fyrri li\u00f0urinn skot- \u00ed or\u00f0inu skotsilfur v\u00e6ri. \u00cd \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k er skotsilfur sk\u00fdrt 'lausir peningar, peningar til a\u00f0 ey\u00f0a, rei\u00f0uf\u00e9' og \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k er sk\u00fdringin 'vasapeningar, ey\u00f0slueyrir, rei\u00f0uf\u00e9' en \u00fear kemur l\u00edka fram a\u00f0 skot eitt og s\u00e9r geti m.a. merkt 'framlag eins einstaks til samskota'. \u00cd \u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6135","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6135","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6135"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6135\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6137,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6135\/revisions\/6137"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6135"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6135"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6135"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}