{"id":6144,"date":"2024-03-06T13:24:40","date_gmt":"2024-03-06T13:24:40","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6144"},"modified":"2024-03-06T13:30:10","modified_gmt":"2024-03-06T13:30:10","slug":"bill-og-flugvel-malt-og-appelsin-blad-og-penni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/03\/06\/bill-og-flugvel-malt-og-appelsin-blad-og-penni\/","title":{"rendered":"B\u00edll og flugv\u00e9l, malt og appels\u00edn, bla\u00f0 og penni"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var h\u00e9r spurt hvort \u00e6tti fremur a\u00f0 segja <em>\u00fej\u00f3nusta r\u00e1\u00f0gjafa og vinnua\u00f0fer\u00f0ir byggja \u00e1 \u00feekkingu<\/em> e\u00f0a <em>\u00fej\u00f3nusta r\u00e1\u00f0gjafa og vinnua\u00f0fer\u00f0ir byggir \u00e1 \u00feekkingu<\/em> (setningum \u00f6rl\u00edti\u00f0 breytt) \u2013 \u00fe.e., hvort s\u00f6gnin <em>byggja <\/em>\u00e6tti a\u00f0 vera \u00ed eint\u00f6lu e\u00f0a fleirt\u00f6lu. \u00dearna er frumlagi\u00f0 samsett, [<em>\u00fej\u00f3nusta r\u00e1\u00f0gjafa<\/em>] og [<em>vinnua\u00f0fer\u00f0ir<\/em>] og \u00fev\u00ed m\u00e6tti b\u00faast vi\u00f0 a\u00f0 s\u00f6gnin v\u00e6ri \u00ed fleirt\u00f6lu, eins og \u00ed t.d. [<em>vinur minn<\/em>] <em>og<\/em> [<em>br\u00f3\u00f0ir hans<\/em>] <em>byggja saman h\u00fas<\/em> \u2013 \u00fear kemur eintalan <em>byggir <\/em>ekki til greina. Flest \u00feeirra sem brug\u00f0ust vi\u00f0 \u00feessari spurningu kusu l\u00edka fleirt\u00f6luna en m\u00e9r og einhverjum fleiri fannst eintalan \u00fe\u00f3 ekki fr\u00e1leit. En setningar af \u00feessu tagi hafa lengi vafist fyrir m\u00f6rgum og sko\u00f0anir veri\u00f0 skiptar \u00e1 \u00fev\u00ed hvernig beri a\u00f0 fara me\u00f0 \u00fe\u00e6r enda fl\u00f3knari en vir\u00f0ist \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i.<\/p>\n<p>J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/3505250?iabr=on#page\/n35\/mode\/1up\/\">fjalla\u00f0i<\/a> um sl\u00edkar setningar \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2004 og benti \u00e1 a\u00f0 \u00ed setningunni <em>b\u00edllinn og flugv\u00e9lin eru bilu\u00f0<\/em> \u201eer um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a tvo teljanlega hluti og \u00fe\u00e1 eru \u00feeir lag\u00f0ir saman og notu\u00f0 fleirtala og l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 (<em>bilu\u00f0<\/em>) stendur \u00ed hvorugkyni fleirt\u00f6lu \u00fear sem nafnor\u00f0in eru \u00f3samst\u00e6\u00f0 a\u00f0 kyni (kk. og kvk.)\u201c. En \u00ed setningunni <em>kaffi og t\u00f3bak er \u00f3hollt<\/em> \u201eeru b\u00e1\u00f0ir li\u00f0ir frumlagsins \u00f3teljanlegir og er \u00ed sl\u00edkum tilvikum jafnan notu\u00f0 eintala og l\u00fdsingaror\u00f0, ef um \u00fea\u00f0 er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, samr\u00e6mist oftast s\u00ed\u00f0ari li\u00f0num\u201c. J\u00f3n segir \u00fe\u00f3 a\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefnda reglan \u201evir\u00f0ist eiga nokku\u00f0 erfitt uppdr\u00e1ttar \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li\u201c og tekur \u00fdmis d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 sem hann telur vafas\u00f6m, s.s. <em>verslun og \u00fej\u00f3nusta hafa sta\u00f0i\u00f0 \u00ed sta\u00f0<\/em> \u00fear sem honum finnst eiga a\u00f0 vera <em>hefur<\/em> <em>sta\u00f0i\u00f0 \u00ed sta\u00f0<\/em>.<\/p>\n<p>\u00deetta er \u00fe\u00f3 hvorki einfalt n\u00e9 algilt. \u00cd <em>Mannl\u00edfi <\/em>2019 <a href=\"https:\/\/www.vf.is\/mannlif\/jolastemmningin-%E2%80%A6-kemur-thegar-jolatred-er-skreytt\">segir<\/a>: \u201eMalt og Appels\u00edn eru \u2026 alltaf \u00e1 m\u00ednum bor\u00f0um um j\u00f3l og er fr\u00e1b\u00e6rt par.\u201c \u00der\u00e1tt fyrir a\u00f0 <em>malt <\/em>og <em>appels\u00edn <\/em>v\u00edsi ekki til teljanlegra fyrirb\u00e6ra er s\u00f6gnin fyrst \u00ed fleirt\u00f6lu, <em>eru<\/em>, enda m\u00e1 l\u00edta svo \u00e1 veri\u00f0 s\u00e9 a\u00f0 tala um drykkina hvorn fyrir sig. En \u00ed seinni hlutanum er s\u00f6gnin \u00ed eint\u00f6lu vegna \u00feess a\u00f0 \u00fear eru \u00feeir spyrtir saman. \u00cd <a href=\"https:\/\/www.ennemm.is\/verkin\/olgerdin-malt-og-appelsin\">augl\u00fdsingu<\/a> fr\u00e1 \u00d6lger\u00f0inni segir \u201eMalt og Appels\u00edn hafa veri\u00f0 fastagestir vi\u00f0 j\u00f3labor\u00f0 \u00cdslendinga \u00e1ratugum saman\u201c me\u00f0 fleirt\u00f6luna <em>hafa<\/em>, en vegna \u00feess a\u00f0 framhaldi\u00f0 er \u201eog m\u00f6rgum finnst j\u00f3lin ekki vera komin fyrr en fyrsti sopinn af bl\u00f6ndinni rennur mj\u00faklega ni\u00f0ur\u201c fyndist m\u00e9r e\u00f0lilegra a\u00f0 \u00fearna v\u00e6ri eintalan <em>hefur<\/em> vegna \u00feess a\u00f0 blandan er \u00ed raun einn drykkur, [<em>maltogappels\u00edn<\/em>].<\/p>\n<p>\u00dearna koma upp fj\u00f6lm\u00f6rg \u00e1litam\u00e1l eins og J\u00f3n nefnir en \u00e9g held a\u00f0 fleira komi til en \u00fea\u00f0 hvort li\u00f0ir frumlagsins v\u00edsa til teljanlegra fyrirb\u00e6ra e\u00f0a ekki \u2013 \u00fea\u00f0 skiptir ekki s\u00ed\u00f0ur m\u00e1li hvort m\u00e1lnotendur skynja \u00fe\u00e1 sem eina heild. \u00cd <em>DV <\/em>1998 segir: \u201eEinn st\u00e6rsti kosturinn er hversu flj\u00f3tt ma\u00f0ur s\u00e9r \u00fatkomuna ef t\u00f6lva og prentari er vi\u00f0 h\u00f6ndina.\u201c \u00c1 <em>mbl.is <\/em>2020 segir: \u201eBla\u00f0 og bl\u00fdantur er meira a\u00f0 segja bannvara \u00ed h\u00fasinu.\u201c \u00c1 <em>Bland.is <\/em>2010 segir: \u201eNei, penni og bla\u00f0 er ekki out.\u201c H\u00e9r er alls sta\u00f0ar eintala \u00fe\u00f3tt or\u00f0in <em>t\u00f6lva<\/em>, <em>prentari<\/em>, <em>bla\u00f0<\/em>, <em>bl\u00fdantur <\/em>og <em>penni <\/em>v\u00edsi vitanlega \u00f6ll til teljanlegra fyrirb\u00e6ra, en \u00fea\u00f0 sem h\u00e9r skiptir m\u00e1li er a\u00f0 or\u00f0in sem tengd eru saman me\u00f0 <em>og<\/em> mynda \u00ed einhverjum skilningi eina heild. \u00cd \u00f6llum tilvikum v\u00e6ri \u00fe\u00f3 l\u00edka h\u00e6gt a\u00f0 nota fleirt\u00f6luna.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 b\u00e6\u00f0i \u00fea\u00f0 hvort frumlagsli\u00f0irnir v\u00edsa til teljanlegra fyrirb\u00e6ra og hvort unnt er a\u00f0 l\u00edta \u00e1 \u00fea\u00f0 sem \u00feeir v\u00edsa til sem einhvers konar heild getur skipt m\u00e1li, en vi\u00f0 \u00fea\u00f0 b\u00e6tist a\u00f0 m\u00e1lnotendur geta haft mismunandi tilfinningu fyrir e\u00f0a sko\u00f0anir \u00e1 hvoru tveggja. Sumum finnst t.d. a\u00f0eins h\u00e6gt a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 <em>\u00fej\u00f3nusta <\/em>sem v\u00edsa\u00f0 var til h\u00e9r \u00ed upphafi \u00ed eint\u00f6lu en \u00f6\u00f0rum finnst ekkert a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/07\/05\/smit\/\">tala um<\/a> <em>\u00fej\u00f3nustur <\/em>\u2013 sem eru \u00fe\u00e1 teljanlegar. \u00dea\u00f0 getur l\u00edka veri\u00f0 misjafnt milli f\u00f3lks, og misjafnt eftir a\u00f0st\u00e6\u00f0um, hvort t.d. <em>t\u00f6lva og prentari<\/em> e\u00f0a <em>bla\u00f0 og penni <\/em>er skynja\u00f0 sem ein heild. Um \u00feetta ver\u00f0ur f\u00f3lk a\u00f0 fara eftir m\u00e1ltilfinningu sinni, og \u00fatiloka\u00f0 \u2013 og \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust \u2013 a\u00f0 reyna a\u00f0 setja einhverjar fastar reglur e\u00f0a tala um eitthva\u00f0 r\u00e9tt e\u00f0a rangt \u00ed \u00feessu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var h\u00e9r spurt hvort \u00e6tti fremur a\u00f0 segja \u00fej\u00f3nusta r\u00e1\u00f0gjafa og vinnua\u00f0fer\u00f0ir byggja \u00e1 \u00feekkingu e\u00f0a \u00fej\u00f3nusta r\u00e1\u00f0gjafa og vinnua\u00f0fer\u00f0ir byggir \u00e1 \u00feekkingu (setningum \u00f6rl\u00edti\u00f0 breytt) \u2013 \u00fe.e., hvort s\u00f6gnin byggja \u00e6tti a\u00f0 vera \u00ed eint\u00f6lu e\u00f0a fleirt\u00f6lu. \u00dearna er frumlagi\u00f0 samsett, [\u00fej\u00f3nusta r\u00e1\u00f0gjafa] og [vinnua\u00f0fer\u00f0ir] og \u00fev\u00ed m\u00e6tti b\u00faast vi\u00f0 a\u00f0 s\u00f6gnin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6144","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6144","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6144"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6144\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6147,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6144\/revisions\/6147"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6144"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6144"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6144"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}