{"id":6155,"date":"2024-03-10T23:00:48","date_gmt":"2024-03-10T23:00:48","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6155"},"modified":"2024-03-11T10:19:48","modified_gmt":"2024-03-11T10:19:48","slug":"ad-vera-i-sarsauka-og-i-tarum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/03\/10\/ad-vera-i-sarsauka-og-i-tarum\/","title":{"rendered":"A\u00f0 vera \u00ed s\u00e1rsauka og \u00ed t\u00e1rum"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd dag var h\u00e9r v\u00edsa\u00f0 til \u00feess a\u00f0 l\u00fdsandi f\u00f3tboltaleiks hef\u00f0i sagt a\u00f0 leikma\u00f0ur sem l\u00e1 meiddur \u00e1 vellinum v\u00e6ri \u201e\u00ed s\u00e1rsauka\u201c. Spurt var hvort f\u00f3lk kanna\u00f0ist vi\u00f0 \u00feetta or\u00f0alag sem fyrirspyrjandi taldi l\u00edklegt a\u00f0 v\u00e6ri bein yfirf\u00e6rsla \u00far ensku, <em>he is in pain<\/em>. \u00dea\u00f0 er mj\u00f6g tr\u00falegt en f\u00e1ein d\u00e6mi m\u00e1 finna um \u00feetta or\u00f0alag fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum, \u00fe\u00f3 a\u00f0eins eitt \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>: \u201e\u00c9g hef veri\u00f0 \u00ed s\u00e1rsauka s\u00ed\u00f0an \u00e9g man eftir m\u00e9r\u201c \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2019. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru 16 d\u00e6mi, m.a. af <em>Mannl\u00edfi <\/em>2018: \u201e\u00dea\u00f0 er ekki h\u00e6gt a\u00f0 vera alltaf \u00ed g\u00f3\u00f0u skapi \u00feegar ma\u00f0ur er \u00ed s\u00e1rsauka alla daga og verkjalyf gera takmarka\u00f0 gagn.\u201c Flest eru \u00fe\u00f3 af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum, \u00fea\u00f0 elsta \u00e1 <em>Bland.is <\/em>2002: \u201eEf ma\u00f0ur er \u00ed s\u00e1rsauka \u00fe\u00e1 \u00e1 ma\u00f0ur a\u00f0 bi\u00f0ja um eitthva\u00f0 og ekki vera a\u00f0 hvelja sig, finnst m\u00e9r.\u201c<\/p>\n<p>En \u00fe\u00f3tt sambandi\u00f0 <em>\u00ed s\u00e1rsauka <\/em>eigi s\u00e9r ekki langa hef\u00f0 \u00ed \u00edslensku er r\u00e9tt a\u00f0 benda \u00e1 a\u00f0 \u00fea\u00f0 vir\u00f0ist alveg hli\u00f0st\u00e6tt vi\u00f0 sambandi\u00f0 <em>\u00ed kv\u00f6lum <\/em>sem hefur t\u00ed\u00f0kast allt fr\u00e1 19. \u00f6ld, ekki s\u00edst \u00ed bibl\u00edum\u00e1li. \u00cd <em>Vi\u00f0eyjarbibl\u00edu<\/em> fr\u00e1 1841 segir: \u201eEn er hann var \u00ed helv\u00edtiskv\u00f6lum, \u00fe\u00e1 h\u00f3f hann upp augu s\u00edn, og s\u00e1 Abraham \u00e1lengdar, og Lasarus \u00ed fa\u00f0mi hans\u201c \u2013 \u00ed \u00fe\u00fd\u00f0ingunni 2007 segir \u201e\u00fear sem hann var \u00ed kv\u00f6lum\u201c. \u00cd \u00fe\u00fd\u00f0ingu Hannesar Hafstein \u00e1 \u201eBrandi\u201c eftir Henrik Ibsen \u00ed <em>Ver\u00f0andi <\/em>1882 segir: \u201en\u00edstir saman h\u00f6ndunum sem \u00ed kv\u00f6lum.\u201c \u00cd <em>Brei\u00f0abliki <\/em>1911 segir: \u201eEn hinn r\u00edki vaknar \u00feegar upp \u00ed kv\u00f6lum.\u201c \u00cd <em>Stefni <\/em>1931 segir: \u201eHann var \u00ed kv\u00f6lum.\u201c \u00cd <em>\u00cdsfir\u00f0ingi <\/em>1980 segir: \u201eEn \u00fe\u00f3tt hann kunni n\u00fa a\u00f0 vera \u00ed kv\u00f6lum ver\u00f0ur hver a\u00f0 liggja svo sem hann hefur um sig b\u00fai\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>Anna\u00f0 svipa\u00f0 samband en talsvert algengara og eitthva\u00f0 eldra \u00ed m\u00e1linu er <em>vera <\/em><em>\u00ed t\u00e1rum <\/em>sem er v\u00e6ntanlega einnig yfirf\u00e6rsla \u00far ensku, <em>in tears<\/em>. Elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 er \u00ed \u00fe\u00fdddri s\u00f6gu \u00ed <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1950: \u201eDaginn \u00e1\u00f0ur haf\u00f0i Denisa veri\u00f0 \u00ed t\u00e1rum, yfirbugu\u00f0, full \u00f6rv\u00e6ntingar.\u201c \u00cd <em>Bliki <\/em>1954 segir: \u201eHeimaey var \u00ed t\u00e1rum.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1980 segir: \u201eNokkrar kvennanna og b\u00f6rnin voru \u00ed t\u00e1rum, en enginn missti stj\u00f3rn \u00e1 s\u00e9r.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1983 segir: \u201eekki er a\u00f0 efa, mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 fyrri reynslu, a\u00f0 um hclmingur gesta muni vera \u00ed t\u00e1rum mestan hluta kv\u00f6ldsins.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1993 segir: \u201e\u00c9g var \u00ed t\u00e1rum\u201c. \u00deetta eru einu d\u00e6min sem \u00e9g finn fram \u00e1 fyrri hluta t\u00edunda \u00e1ratugarins \u2013 tv\u00f6 \u00far \u00fe\u00fd\u00f0ingum og eitt eftir mann sem bj\u00f3 lengi \u00ed Bandar\u00edkjunum.<\/p>\n<p>Eftir \u00fea\u00f0 fer d\u00e6munum \u00f6rt fj\u00f6lgandi. \u00cd br\u00e9fi fr\u00e1 Stef\u00e1ni Sn\u00e6varr sem G\u00edsli J\u00f3nsson birti \u00ed \u00fe\u00e6ttinum \u201e\u00cdslenskt m\u00e1l\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1997 segir: \u201eMa\u00f0urinn, sem hugsar \u00e1 ensku, l\u00e6tur ekki deigan s\u00edga. [\u2026] Hann segir lesendum Morgunbla\u00f0sins a\u00f0 leikarinn Ryan O\u2019Neil og \u00e1stkona hans \u201ehef\u00f0u veri\u00f0 \u00ed t\u00e1rum\u201c n\u00fdveri\u00f0.\u201c \u00deetta bendir til \u00feess a\u00f0 sambandi\u00f0 <em>\u00ed t\u00e1rum <\/em>hafi veri\u00f0 or\u00f0i\u00f0 algengt upp \u00far mi\u00f0jum t\u00edunda \u00e1ratugnum og enskur uppruni \u00feess veri\u00f0 talinn vafalaus. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru 66 d\u00e6mi um sambandi\u00f0 fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld, um helmingur af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum. \u00dea\u00f0 vekur athygli a\u00f0 utan samf\u00e9lagsmi\u00f0la vir\u00f0ist \u00feetta or\u00f0alag einkum nota\u00f0 \u00ed f\u00f3tboltal\u00fdsingum \u2013 megni\u00f0 af d\u00e6mum um \u00fea\u00f0 er \u00far \u00ed\u00fer\u00f3ttafr\u00e9ttum, m.a. af <em>f\u00f3tbolti.net<\/em>.<\/p>\n<p>Hva\u00f0 \u00e1 a\u00f0 segja um samb\u00f6ndin <em>vera \u00ed s\u00e1rsauka <\/em>og <em>vera \u00ed t\u00e1rum<\/em>? \u00de\u00f3tt auglj\u00f3slega s\u00e9 um yfirf\u00e6rslu \u00far ensku a\u00f0 r\u00e6\u00f0a eru \u00feessi samb\u00f6nd au\u00f0vita\u00f0 \u00edslenska, \u00ed \u00feeim skilningi a\u00f0 or\u00f0in eru \u00edslensk, og setningager\u00f0in \u00e1 s\u00e9r l\u00edka sk\u00fdrt ford\u00e6mi \u00ed <em>vera \u00ed kv\u00f6lum<\/em>. M\u00e9r finnst enskar fyrirmyndir ekki n\u00e6g \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 amast vi\u00f0 umr\u00e6ddum samb\u00f6ndum og \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r eru \u00feau bara g\u00f3\u00f0 vi\u00f0b\u00f3t vi\u00f0 \u00edslenskuna. Hins vegar er \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 minna \u00e1 a\u00f0 vitanlega v\u00e6ri venjuleg \u00edslenska a\u00f0 segja <em>kvalinn<\/em>, <em>\u00fej\u00e1\u00f0ur<\/em>, <em>s\u00e1rkvalinn<\/em>, <em>s\u00e1r\u00fej\u00e1\u00f0ur <\/em>e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt frekar en <em>\u00ed s\u00e1rsauka<\/em>, og <em>gr\u00e1tandi<\/em>, <em>t\u00e1rfellandi<\/em>, <em>t\u00e1rvotur<\/em>,<em> t\u00e1rstokkinn<\/em> e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt frekar en <em>\u00ed t\u00e1rum<\/em>. Ensk \u00e1hrif eru vond ef \u00feau lei\u00f0a til einh\u00e6fni \u00ed or\u00f0avali og til \u00feess a\u00f0 r\u00f3tgr\u00f3in \u00edslensk or\u00f0 gleymist.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd dag var h\u00e9r v\u00edsa\u00f0 til \u00feess a\u00f0 l\u00fdsandi f\u00f3tboltaleiks hef\u00f0i sagt a\u00f0 leikma\u00f0ur sem l\u00e1 meiddur \u00e1 vellinum v\u00e6ri \u201e\u00ed s\u00e1rsauka\u201c. Spurt var hvort f\u00f3lk kanna\u00f0ist vi\u00f0 \u00feetta or\u00f0alag sem fyrirspyrjandi taldi l\u00edklegt a\u00f0 v\u00e6ri bein yfirf\u00e6rsla \u00far ensku, he is in pain. \u00dea\u00f0 er mj\u00f6g tr\u00falegt en f\u00e1ein d\u00e6mi m\u00e1 finna um \u00feetta [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6155","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6155","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6155"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6155\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6161,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6155\/revisions\/6161"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6155"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6155"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6155"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}