{"id":6205,"date":"2024-03-25T17:36:56","date_gmt":"2024-03-25T17:36:56","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6205"},"modified":"2024-03-25T17:38:17","modified_gmt":"2024-03-25T17:38:17","slug":"astrida-og-astridur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/03\/25\/astrida-og-astridur\/","title":{"rendered":"\u00c1str\u00ed\u00f0a og \u00c1str\u00ed\u00f0ur"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum hefur veri\u00f0 nokkur umr\u00e6\u00f0a um frambur\u00f0 or\u00f0sins <em>\u00e1str\u00ed\u00f0a<\/em> sem <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/4460\">sk\u00fdrt<\/a> er '\u00e1k\u00f6f l\u00f6ngun' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00dea\u00f0 er komi\u00f0 af s\u00f6gninni <em>str\u00ed\u00f0a <\/em>me\u00f0 forli\u00f0num <em>\u00e1<\/em>, sbr. sambandi\u00f0 <em>str\u00ed\u00f0a \u00e1<\/em> sem getur m.a. merkt 'leita fast \u00e1'. \u00cd <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em><a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/73195\">segir<\/a>: \u201eOr\u00f0i\u00f0 <strong>\u00e1str\u00ed\u00f0a<\/strong> skiptist \u00feannig milli l\u00edna: <em>\u00e1-str\u00ed\u00f0a<\/em>.\u201c Ekkert er hins vegar sagt um frambur\u00f0 or\u00f0sins en \u00fat fr\u00e1 \u00feessum uppruna m\u00e6tti b\u00faast vi\u00f0 a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 v\u00e6ri bori\u00f0 fram me\u00f0 l\u00f6ngu <em>\u00e1<\/em>, [au:stri\u00f0a], eins og flest or\u00f0 sem myndu\u00f0 eru \u00e1 sama h\u00e1tt, t.d. <em>\u00e1-skorun<\/em>, <em>\u00e1-skilja<\/em>, <em>\u00e1-skapa<\/em>, <em>\u00e1-sj\u00f3na<\/em>, <em>\u00e1-sl\u00e1ttur<\/em> o.s.frv. S\u00e1 frambur\u00f0ur er vissulega algengur, en einnig er algengt a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 bori\u00f0 fram me\u00f0 stuttu <em>\u00e1<\/em>, [austri\u00f0a], eins og \u00ed or\u00f0inu <em>\u00e1st<\/em>. M\u00f6rgum fellur s\u00e1 frambur\u00f0ur ekki \u00ed ge\u00f0.<\/p>\n<p>Frambur\u00f0ur me\u00f0 stuttu <em>\u00e1<\/em> er a.m.k. \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1ra gamall en sennilega mun eldri. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um a\u00f0 vara\u00f0 s\u00e9 vi\u00f0 honum er \u00ed <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1862857?iabr=on#page\/n39\/mode\/1up\">d\u00e1lknum<\/a> \u201eHva\u00f0 skal segja?\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1996. \u00dear segir: \u201eNafnor\u00f0i\u00f0 <u>\u00e1str\u00ed\u00f0a<\/u> er mynda\u00f0 af \u00fev\u00ed, a\u00f0 eitthva\u00f0 <u>str\u00ed\u00f0ir \u00e1<\/u> einhvern. \u00cd frambur\u00f0i hl\u00fdtur \u00fea\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 skiptast \u00ed <u>\u00e1-str\u00ed\u00f0a<\/u>.\u201c \u00c1ri\u00f0 eftir <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1882909?iabr=on#page\/n23\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a> G\u00edsli J\u00f3nsson \u00ed \u00fe\u00e6tti s\u00ednum \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em>: \u201eGreina ver\u00f0ur \u00e1 milli kvenmannsnafnsins <strong>\u00c1str\u00ed\u00f0ur<\/strong> og fleirt\u00f6lunnar af <strong>\u00e1str\u00ed\u00f0a<\/strong>. \u00cd kvenheitinu er <strong>\u00e1<\/strong>-i\u00f0 stutt, eins og \u00ed <strong>\u00e1st<\/strong>, en \u00ed hinu or\u00f0inu er <strong>\u00e1<\/strong>-i\u00f0 langt, enda er \u00fea\u00f0 forskeyti, or\u00f0i\u00f0 samsett <strong>\u00e1-str\u00ed\u00f0ur<\/strong>.\u201c Frambur\u00f0ur or\u00f0sins <em>\u00e1str\u00ed\u00f0ur <\/em>var l\u00edka P\u00e9tri P\u00e9turssyni \u00feul mj\u00f6g hugleikinn og hann <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/3477036?iabr=on#page\/n35\/mode\/1up\/\">skrifa\u00f0i<\/a> nokkrum sinnum um m\u00e1li\u00f0 \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em>.<\/p>\n<p>\u00d6nnur or\u00f0 s\u00fdna \u00fe\u00f3 a\u00f0 frambur\u00f0ur or\u00f0a af \u00feessu tagi hefur veri\u00f0 \u00e1 reiki fyrr. \u00cd kverinu <em>G\u00e6tum tungunnar <\/em>fr\u00e1 1984 segir: \u201eHyggjum a\u00f0 skiptingu or\u00f0anna <em>\u00e1stand <\/em>og <em>\u00e1st\u00fa\u00f0 <\/em>\u00ed frambur\u00f0i! <strong>R\u00e9ttur frambur\u00f0ur<\/strong> er <em>\u00e1-stand <\/em>og <em>\u00e1st-\u00fa\u00f0<\/em>. (Ath. <em>\u00e1-st\u00fa\u00f0 <\/em>er rangur frambur\u00f0ur.)\u201c G\u00edsli J\u00f3nsson <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1788088?iabr=on#page\/n9\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a> \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1993: \u201eUmsj\u00f3narma\u00f0ur hefur heyrt undarlegan frambur\u00f0 kvenmannsnafnsins <strong>\u00c1str\u00ed\u00f0ur<\/strong>, og \u00fea\u00f0 jafnvel hj\u00e1 \u00feeim sem pr\u00fd\u00f0ilega eru talandi. Er \u00fe\u00e1 kvenheiti\u00f0 bori\u00f0 fram eins og fleirtala af samnafninu <strong>\u00e1str\u00ed\u00f0a<\/strong>, \u00fea\u00f0 er \u201e\u00e1-str\u00ed\u00f0ur\u201c. \u00c1str\u00ed\u00f0a er n\u00e1tt\u00farlega eitthva\u00f0 \u00fea\u00f0 sem str\u00ed\u00f0ir \u00e1 mann. En kvenmannsnafni\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 samsett af <strong>\u00e1st<\/strong>. [\u2026] Engum manni dettur \u00ed hug a\u00f0 bera karlheiti\u00f0 <strong>\u00c1str\u00e1\u00f0ur<\/strong> fram \u201e\u00e1-str\u00e1\u00f0ur\u201c, enda au\u00f0velt a\u00f0 sn\u00faa \u00fat \u00far sl\u00edku.\u201c<\/p>\n<p>\u00deessi d\u00e6mi benda til \u00feess a\u00f0 \u00f3vissa \u00ed frambur\u00f0i or\u00f0a sem byrja \u00e1 <em>\u00e1st-<\/em> s\u00e9 a.m.k. fj\u00f6rut\u00edu \u00e1ra g\u00f6mul. H\u00fan kemur einkum \u00feannig fram a\u00f0 or\u00f0 \u00fear sem <em>\u00e1- <\/em>er forli\u00f0ur og b\u00faast m\u00e6tti vi\u00f0 l\u00f6ngu s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i s\u00e9u borin fram me\u00f0 stuttu s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i (a.m.k. <em>\u00e1str\u00ed\u00f0a <\/em>og e.t.v. <em>\u00e1stand<\/em> ef marka m\u00e1 d\u00e6mi\u00f0 \u00far <em>G\u00e6tum tungunnar<\/em>) e\u00f0a \u00feannig a\u00f0 or\u00f0 myndu\u00f0 af nafnor\u00f0inu <em>\u00e1st <\/em>\u00fear sem b\u00faast m\u00e6tti vi\u00f0 stuttu s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i s\u00e9u borin fram me\u00f0 l\u00f6ngu s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i (<em>\u00e1-st\u00fa\u00f0<\/em>, <em>\u00c1-str\u00ed\u00f0ur <\/em>\u2013 sem reyndar mun fremur <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/594\">komi\u00f0 af<\/a> *<em>\u00c1sr\u00ed\u00f0ur <\/em>sem upphaflega var *<em>\u00c1sfr\u00ed\u00f0ur<\/em>). \u00de\u00f3tt G\u00edsli J\u00f3nsson segi a\u00f0 engum detti \u00ed hug a\u00f0 bera <em>\u00c1str\u00e1\u00f0ur <\/em>fram <em>\u00c1-str\u00e1\u00f0ur<\/em> er \u00e9g nokku\u00f0 viss um a\u00f0 hafa heyrt \u00fea\u00f0. \u00cd seinna tilvikinu er hugsanlega um ofv\u00f6ndun a\u00f0 r\u00e6\u00f0a sem rekja m\u00e1 til lei\u00f0r\u00e9ttinga \u00e1 frambur\u00f0i or\u00f0sins <em>\u00e1str\u00ed\u00f0a<\/em>.<\/p>\n<p>Vissulega er lj\u00f3st a\u00f0 frambur\u00f0ur me\u00f0 l\u00f6ngu <em>\u00e1 <\/em>er hinn upphaflegi \u00ed or\u00f0inu <em>\u00e1str\u00ed\u00f0a<\/em>, og tr\u00falegt a\u00f0 stutta hlj\u00f3\u00f0i\u00f0 s\u00e9 tilkomi\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 m\u00e1lnotendur tengi or\u00f0i\u00f0 vi\u00f0 <em>\u00e1st<\/em> sem er mj\u00f6g skiljanlegt \u00fev\u00ed a\u00f0 merkingarsvi\u00f0 or\u00f0anna skarast. En \u00fea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir ekki a\u00f0 frambur\u00f0ur me\u00f0 stuttu s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i s\u00e9 rangur. \u00cd \u00edslensku eru s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0 a\u00f0 jafna\u00f0i stutt \u00e1 undan tveimur e\u00f0a fleiri samhlj\u00f3\u00f0um en l\u00f6ng annars, en \u00ed samsettum or\u00f0um getur veri\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/08\/10\/hvers-vegna-er-h-hljod-i-netflix\/\">misjafnt<\/a> hvort reglan verkar innan hvers or\u00f0hluta fyrir sig e\u00f0a \u00ed or\u00f0inu \u00f6llu \u00ed einu. Ef reglan verkar s\u00e9rstaklega \u00ed hvorum or\u00f0hluta \u00ed <em>\u00e1-str\u00ed\u00f0a <\/em>ver\u00f0ur s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i\u00f0 langt, en ef h\u00fan verkar \u00ed or\u00f0inu \u00f6llu tekur h\u00fan tillit til <em>st <\/em>\u00ed upphafi seinni hlutans sem gefur stutt s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0. Hvort tveggja \u00e1 s\u00e9r fj\u00f6lda ford\u00e6ma \u00ed m\u00e1linu og er fullkomlega e\u00f0lilegt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum hefur veri\u00f0 nokkur umr\u00e6\u00f0a um frambur\u00f0 or\u00f0sins \u00e1str\u00ed\u00f0a sem sk\u00fdrt er '\u00e1k\u00f6f l\u00f6ngun' \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k. \u00dea\u00f0 er komi\u00f0 af s\u00f6gninni str\u00ed\u00f0a me\u00f0 forli\u00f0num \u00e1, sbr. sambandi\u00f0 str\u00ed\u00f0a \u00e1 sem getur m.a. merkt 'leita fast \u00e1'. \u00cd M\u00e1lfarsbankanum segir: \u201eOr\u00f0i\u00f0 \u00e1str\u00ed\u00f0a skiptist \u00feannig milli l\u00edna: \u00e1-str\u00ed\u00f0a.\u201c Ekkert er hins vegar sagt um frambur\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6205","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6205","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6205"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6205\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6207,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6205\/revisions\/6207"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6205"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6205"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6205"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}