{"id":6231,"date":"2024-04-10T13:02:46","date_gmt":"2024-04-10T13:02:46","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6231"},"modified":"2024-04-10T13:02:46","modified_gmt":"2024-04-10T13:02:46","slug":"til-skamms-tima","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/04\/10\/til-skamms-tima\/","title":{"rendered":"Til skamms t\u00edma"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <a href=\"https:\/\/www.feykir.is\/is\/frettir\/arna-run-oldrunarlaeknir-stokkin-a-hsn-vagninn\">fr\u00e9tt<\/a> \u00e1 vef <em>Feykis <\/em>stendur \u00ed dag: \u201e\u00dea\u00f0 m\u00e1 geta \u00feess a\u00f0 Arna R\u00fan er svol\u00edtill Kr\u00f3ksari, bj\u00f3 til skamms t\u00edma \u00ed foreldrah\u00fasum hj\u00e1 \u00d3skari J\u00f3nssyni l\u00e6kni og A\u00f0alhei\u00f0i Arn\u00f3rsd\u00f3ttur.\u201c \u00dea\u00f0 vill svo til a\u00f0 \u00e9g \u00feekki til \u00e1 Kr\u00f3knum og veit \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>til skamms t\u00edma <\/em>merkir \u00fearna '\u00ed stuttan t\u00edma' \u2013 annars hef\u00f0i \u00e9g skili\u00f0 \u00feetta sem '\u00fear til n\u00fa fyrir stuttu'. \u00c1 <em>V\u00edsindavefnum <\/em>var eitt sinn <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=74176\">spurt<\/a>: \u201eMig langar l\u00edka a\u00f0 f\u00e1 a\u00f0 vita um \u201etil skamms t\u00edma\u201c. \u00dea\u00f0 vir\u00f0ist vera mj\u00f6g skipt milli \u00feeirra sem \u00e9g hef spurt. Sumir vilja meina a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0i \u201e\u00ed stuttan t\u00edma\u201c \u00e1n tillits til hvort \u00fea\u00f0 var \u00ed n\u00fdlega e\u00f0a fyrir l\u00f6ngu. En \u00e9g \u00f3lst upp vi\u00f0 a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00fe\u00fdddi \u201evar lengi en h\u00e6tti fyrir stuttu\u201c, sem sagt \u201evar kennari til skamms t\u00edma\u201c \u00fe\u00fd\u00f0ir \u201evar kennari \u00ed langan t\u00edma en h\u00e6tti fyrir stuttu s\u00ed\u00f0an\u201c.\u201c<\/p>\n<p>\u00c9g \u00f3lst l\u00edka upp vi\u00f0 \u00feessa merkingu, og \u00ed svari Gu\u00f0r\u00fanar Kvaran var sagt a\u00f0 merkingin v\u00e6ri 'fram til \u00feessa, \u00fear til n\u00fa fyrir skemmstu' og v\u00edsa\u00f0 \u00fev\u00ed til sta\u00f0festingar \u00ed d\u00e6mi \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>\u00c1rnastofnunar \u2013 og einnig \u00ed <em>\u00cdslenska or\u00f0ab\u00f3k<\/em>, \u00fear sem \u00fe\u00f3 eru gefnar tv\u00e6r merkingar \u2013 '\u00ed stuttan t\u00edma' og '\u00fear til n\u00fa fyrir stuttu'. \u00dea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 mj\u00f6g oft hefur sambandi\u00f0 fyrrnefndu merkinguna og s\u00fa s\u00ed\u00f0arnefnda er \u00fatiloku\u00f0, t.d. ef setningin er \u00ed n\u00fat\u00ed\u00f0. \u00cd <em>Samt\u00ed\u00f0inni <\/em>1943 segir: \u201eH\u00fasg\u00f6gnin eru fremur f\u00e1t\u00e6kleg og flest fengin a\u00f0 l\u00e1ni h\u00e9r og hvar \u00ed \u00feorpinu, \u00fev\u00ed a\u00f0 tjalda\u00f0 er til skamms t\u00edma.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1946 segir: \u201eSamningurinn er ger\u00f0ur til skamms t\u00edma\u201c. \u00cd <em>DV <\/em>1993 segir: \u201em\u00e1 gefa \u00fat s\u00e9rstakt vegabr\u00e9f sem gildir til skamms t\u00edma og rennur \u00fat a\u00f0 \u00e1\u00e6tla\u00f0ri fer\u00f0 lokinni.\u201c<\/p>\n<p>S\u00e9 setningin aftur \u00e1 m\u00f3ti \u00ed \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 fl\u00e6kist m\u00e1li\u00f0. Stundum er \u00fe\u00f3 \u00f3tv\u00edr\u00e6tt a\u00f0 merkingin er '\u00ed stuttan t\u00edma', eins og \u00ed \u201eSamningurinn var til skamms t\u00edma\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2020. En oft ver\u00f0ur samhengi\u00f0 a\u00f0 skera \u00far. \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1987 segir: \u201eN\u00fa \u00ed haust f\u00e9kk Natalja loks leyfi til a\u00f0 heims\u00e6kja mann sinn til M\u00fcnchen. [\u2026] Leyfi\u00f0 gilti til skamms t\u00edma.\u201c \u00dearna er merkingin auglj\u00f3slega '\u00ed stuttan t\u00edma'. \u00cd <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>1992 segir: \u201eFyrirkomulagi\u00f0 var \u00ed gildi til skamms t\u00edma og \u00feurfti \u00farskur\u00f0 al\u00fej\u00f3\u00f0ad\u00f3mst\u00f3ls til a\u00f0 afnema \u00fea\u00f0\u201c en \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2009 segir: \u201eHann var \u00ed gildi til skamms t\u00edma \u00ed senn, viku e\u00f0a tv\u00e6r vikur.\u201c \u00dearna s\u00fdnir samhengi\u00f0 \u00f3tv\u00edr\u00e6tt a\u00f0 fyrra d\u00e6mi\u00f0 merkir '\u00fear til n\u00fa fyrir stuttu' en \u00fea\u00f0 seinna '\u00ed stuttan t\u00edma'.<\/p>\n<p>\u00cd sj\u00e1lfu s\u00e9r m\u00e1 segja a\u00f0 \u00fea\u00f0 liggi miklu beinna vi\u00f0 a\u00f0 skilja <em>til skamms t\u00edma <\/em>sem '\u00ed stuttan t\u00edma' en '\u00fear til n\u00fa fyrir stuttu' \u2013 \u00ed fyrrnefnda tilvikinu hafa or\u00f0in s\u00edna venjulegu merkingu hvert fyrir sig, en \u00ed s\u00ed\u00f0arnefnda tilvikinu hefur sambandi\u00f0 sem heild \u00e1kve\u00f0na merkingu sem ekki ver\u00f0ur r\u00e1\u00f0in af merkingu einstakra or\u00f0a \u00feess. \u00deetta m\u00e1 bera saman vi\u00f0 hli\u00f0st\u00e6\u00f0 samb\u00f6nd eins og <em>til langs t\u00edma<\/em> og <em>til lengri t\u00edma<\/em> sem merkja '\u00ed langan t\u00edma' og <em>til stutts t\u00edma<\/em>, <em>til styttri t\u00edma<\/em> og <em>til skemmri t\u00edma <\/em>sem merkja '\u00ed stuttan t\u00edma'. \u00cd \u00f6llum \u00feessum samb\u00f6ndum halda or\u00f0in venjulegri merkingu sinni og \u00fev\u00ed er ekkert undarlegt a\u00f0 skilningur m\u00e1lnotenda \u00e1 sambandinu <em>til skamms t\u00edma <\/em>breytist og fari\u00f0 s\u00e9 a\u00f0 skilja \u00fea\u00f0 \u00e1 hli\u00f0st\u00e6\u00f0an h\u00e1tt og hin samb\u00f6ndin, \u00fe.e. '\u00ed stuttan t\u00edma'.<\/p>\n<p>\u00deetta er alveg e\u00f0lilegur skilningur og \u00fev\u00ed ekki lengur h\u00e6gt a\u00f0 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 <em>til skamms t\u00edma<\/em> merki eing\u00f6ngu '\u00fear til n\u00fa fyrir stuttu'. \u00cd <em>M\u00e1lfarsbankanum <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/71324\">segir<\/a><\/em>\u00a0l\u00edka: \u201eOr\u00f0asambandi\u00f0 <strong>til skamms t\u00edma<\/strong> merkir a\u00f0 jafna\u00f0i: \u00fear til fyrir stuttu.\u201c Athyglisvert er a\u00f0 \u00fearna er sagt \u201ea\u00f0 jafna\u00f0i\u201c og \u00fev\u00ed vi\u00f0urkennt a\u00f0 \u00feessi merking er ekki algild. \u00dea\u00f0 er hins vegar \u00f3heppilegt a\u00f0 \u00feessi breytti skilningur \u00e1 sambandinu lei\u00f0ir til \u00feess a\u00f0 \u00ed m\u00f6rgum tilvikum er \u00fea\u00f0 tv\u00edr\u00e6tt og \u00fearf a\u00f0 rei\u00f0a sig \u00e1 samhengi til a\u00f0 skilja \u00fea\u00f0 eins og til var \u00e6tlast \u2013 og \u00ed sumum tilvikum dugir m\u00e1llegt samhengi ekki einu sinni, heldur \u00fearf \u00feekkingu \u00e1 a\u00f0st\u00e6\u00f0um eins og \u00ed d\u00e6minu sem v\u00edsa\u00f0 var til \u00ed upphafi. En vi\u00f0 \u00fea\u00f0 ver\u00f0um vi\u00f0 l\u00edklega bara a\u00f0 b\u00faa \u2013 \u00fea\u00f0 er enginn heimsendir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fr\u00e9tt \u00e1 vef Feykis stendur \u00ed dag: \u201e\u00dea\u00f0 m\u00e1 geta \u00feess a\u00f0 Arna R\u00fan er svol\u00edtill Kr\u00f3ksari, bj\u00f3 til skamms t\u00edma \u00ed foreldrah\u00fasum hj\u00e1 \u00d3skari J\u00f3nssyni l\u00e6kni og A\u00f0alhei\u00f0i Arn\u00f3rsd\u00f3ttur.\u201c \u00dea\u00f0 vill svo til a\u00f0 \u00e9g \u00feekki til \u00e1 Kr\u00f3knum og veit \u00fev\u00ed a\u00f0 til skamms t\u00edma merkir \u00fearna '\u00ed stuttan t\u00edma' \u2013 annars [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6231","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6231","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6231"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6231\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6232,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6231\/revisions\/6232"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6231"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6231"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6231"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}