{"id":6233,"date":"2024-04-10T22:04:19","date_gmt":"2024-04-10T22:04:19","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6233"},"modified":"2024-04-10T22:04:19","modified_gmt":"2024-04-10T22:04:19","slug":"slef","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/04\/10\/slef\/","title":{"rendered":"Slef"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd innleggi h\u00e9r \u00ed g\u00e6r var sagt: \u201eH\u00e9r \u00ed eina t\u00ed\u00f0 heyr\u00f0i ma\u00f0ur og sag\u00f0i slefa. N\u00fa er slefan komin \u00ed hvorugkyn hj\u00e1 fj\u00f6lda f\u00f3lks, e\u00f0a var h\u00fan alltaf tv\u00edkynja?\u201c \u00dev\u00ed er til a\u00f0 svara a\u00f0 upphaflega er or\u00f0i\u00f0 kvenkyns. \u00cd <em>Snorra-Eddu <\/em>segir: \u201eHann grenjar illilega og slefa rennur \u00far munni hans.\u201c \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er kvenkynsor\u00f0i\u00f0 <em>slefa <\/em>sk\u00fdrt 'v\u00f6kvi sem rennur \u00far munni' en \u00fear er einnig a\u00f0\u00a0 finna hvorugkynsor\u00f0i\u00f0 <em>slef <\/em>sem er sk\u00fdrt '\u00fea\u00f0 a\u00f0 slefa; slefa, munnvatnsrennsli'. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er <em>slef <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/37635\">sk\u00fdrt<\/a> 'munnvatn sem rennur \u00fat \u00far munninum, einkum \u00e1 ungb\u00f6rnum' en <em>slefa <\/em>er a\u00f0eins <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/37636\">sk\u00fdrt<\/a> 'slef'. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 \u00fear er liti\u00f0 \u00e1 hvorugkynsmyndina <em>slef <\/em>sem a\u00f0almyndina. \u00dearna hefur greinilega or\u00f0i\u00f0 breyting \u00e1 notkun or\u00f0sins \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00e1ratugum.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um hvorugkyni\u00f0 <em>slef <\/em>er \u00ed <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>1926 \u00fear sem sagt er fr\u00e1 \u201eranns\u00f3knum Pawlow\u2019s, hins r\u00fassneska l\u00edfe\u00f0lisfr\u00e6\u00f0ings, \u00e1 slefi og meltingarv\u00f6kvum hunda\u201c. En s\u00ed\u00f0an s\u00e9st \u00fea\u00f0 ekki fyrr en \u00ed kv\u00e6\u00f0i \u00ed <em>Speglinum <\/em>1970: \u201e\u00dear norr\u00e6n fro\u00f0a og norr\u00e6nt slef \/ norr\u00e6num vall \u00far munni.\u201c Upp \u00far \u00feessu fer d\u00e6mum a\u00f0 fj\u00f6lga. \u00cd <em>H\u00fas og b\u00fana\u00f0ur <\/em>1972 segir: \u201e\u00far munnvikum hans draup slef milli slappra varanna.\u201c \u00cd <em>Kv\u00e6\u00f0um <\/em>\u00de\u00f3rarins Eldj\u00e1rn fr\u00e1 1974 segir: \u201eog Grettir ver\u00f0ur undireins vi\u00f0 \u00fea\u00f0 \/ svo hr\u00e6ddur a\u00f0 hann heldur varla slefi.\u201c \u00cd <em>Vikunni <\/em>1979 segir: \u201eInn um hana s\u00fdgst slef, vatn og anna\u00f0.\u201c \u00cd <em>Lystr\u00e6ningjanum <\/em>1981 segir: \u201eGr\u00e6nu slefi?\u201c \u00cd <em>Hall\u00e6risplani\u00f0 <\/em>eftir P\u00e1l P\u00e1lsson fr\u00e1 1982 segir: \u201eH\u00fan var a\u00f0 drukkna \u00far slefi.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd fyrsta d\u00e6minu hefur <em>slef <\/em>merkinguna \u201a\u00fea\u00f0 a\u00f0 slefa\u2018 en \u00ed \u00f6llum hinum d\u00e6munum merkir \u00fea\u00f0 \u201aslefa\u2018 sem er a\u00f0almerking \u00feess \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li. Hvorugkyni\u00f0 ver\u00f0ur sm\u00e1tt og sm\u00e1tt algengara \u00e1 n\u00edunda og einkum t\u00edunda \u00e1ratugnum og s\u00e6kir enn \u00ed sig ve\u00f0ri\u00f0. Samkv\u00e6mt <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>er \u00fea\u00f0 margfalt algengara en kvenkyni\u00f0 \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum \u2013 myndin <em>slefa <\/em>vir\u00f0ist \u00e1 \u00fatlei\u00f0 \u00far m\u00e1linu. \u00dea\u00f0 er ekki gott a\u00f0 vita hvers vegna \u00feetta hefur breyst, en \u00fe\u00f3 g\u00e6ti veri\u00f0 um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00e1hrif fr\u00e1 hvorugkynsor\u00f0um me\u00f0 <em>-ef- <\/em>\u00ed stofni sem eru nokkur \u2013 <em>kvef<\/em>, <em>nef<\/em>, <em>sef<\/em>, <em>skref<\/em>, <em>stef<\/em>, <em>\u00feref<\/em> o.fl. Hins vegar er <em>slefa <\/em>eina kvenkynsor\u00f0i\u00f0 me\u00f0 <em>-ef-<\/em> (fyrir utan <em>ellefa <\/em>sem er d\u00e1l\u00edti\u00f0 s\u00e9rstakt or\u00f0). En svo m\u00e1 ekki gleyma \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>slef <\/em>var til \u00ed m\u00e1linu fyrir, \u00ed annarri merkingu \u2013 e\u00f0a \u00f6\u00f0rum merkingum.<\/p>\n<p>Eins og kemur fram \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>gat <em>slef<\/em> merkt 's\u00f6gubur\u00f0ur, \u00fev\u00e6ttingur', eins og \u00ed <em>slefberi<\/em>. \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1900 segir: \u201e\u00dea\u00f0 eru sorpbl\u00f6\u00f0 ein, en hei\u00f0vir\u00f0 bl\u00f6\u00f0 engin, sem l\u00e1ta s\u00e9r s\u00e6ma a\u00f0 bera \u00fat um sveitir slef og lygas\u00f6gur.\u201c \u00cd \u00feessari merkingu, \u00fear sem v\u00e6ntanlega er um l\u00edkingu a\u00f0 r\u00e6\u00f0a (a\u00f0 bera \u00fat s\u00f6gur l\u00edkt vi\u00f0 a\u00f0 slefa), er or\u00f0i\u00f0 fr\u00e1 <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/433627\">17. \u00f6ld<\/a>. En \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>kemur l\u00edka fram a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 gat a\u00f0 auki merkt '\u00fea\u00f0 a\u00f0 draga (skip, b\u00e1t) \u00e1 eftir s\u00e9r, dr\u00e1ttur'. \u00cd <em>Einherja <\/em>1936 segir: \u201eBr\u00fani haf\u00f0i broti\u00f0 st\u00fdri og t\u00f3k Gar\u00f0ar hann \u00feegar \u00ed slef \u00e1lei\u00f0is til hafnar.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1945 segir: \u201eG\u00e6tu sjerstakir dr\u00e1ttarb\u00e1tar \u00fe\u00e1 fari\u00f0 me\u00f0 marga sl\u00edka \u00fer\u00f3arpramma \u00e1 slefi.\u201c \u00deetta er <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/17784\">t\u00f6kuor\u00f0<\/a> \u00far d\u00f6nsku \u00fear sem <a href=\"https:\/\/ordnet.dk\/ddo\/ordbog?query=sl%C3%A6b\">tala\u00f0 er um<\/a> a\u00f0 <em>tage <\/em>\/ <em>have nogen <\/em>\/ <em>noget p\u00e5 sl\u00e6b<\/em>.<\/p>\n<p>Merkingin 's\u00f6gubur\u00f0ur, \u00fev\u00e6ttingur' \u00ed or\u00f0inu <em>slef <\/em>vir\u00f0ist vera alveg horfin \u00far m\u00e1linu og merkingin \u201adr\u00e1ttur, tog\u2018 vir\u00f0ist vera or\u00f0in frekar sjaldg\u00e6f. Notkun or\u00f0sins \u00ed \u00feessum merkingum hefur \u00fev\u00ed fari\u00f0 dalandi \u00e1 sama t\u00edma og notkun \u00feess \u00ed merkingunni 'slefa' hefur aukist. \u00dearna var sem s\u00e9 tilt\u00e6kt or\u00f0 sem ekki var lengur miki\u00f0 nota\u00f0 \u00ed eldri merkingum s\u00ednum og \u00feess vegna h\u00e6gt a\u00f0 taka \u00fea\u00f0 til handargagns og fara a\u00f0 nota \u00fea\u00f0 \u00ed n\u00fdrri merkingu, \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 r\u00e6kist alvarlega \u00e1 vi\u00f0 eldri merkingarnar. Vi\u00f0 \u00fea\u00f0 b\u00e6tist svo a\u00f0 stofnger\u00f0in er d\u00e6miger\u00f0ari fyrir hvorugkynsor\u00f0 en kvenkynsor\u00f0 eins og \u00e1\u00f0ur segir. \u00deetta er gott d\u00e6mi um kynskipti sem hafa or\u00f0i\u00f0 \u00e1 stuttum t\u00edma, s\u00ed\u00f0ustu \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1rum e\u00f0a svo. Sumar breytingar l\u00ed\u00f0a hj\u00e1 \u00e1n \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 t\u00f6kum eftir \u00feeim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd innleggi h\u00e9r \u00ed g\u00e6r var sagt: \u201eH\u00e9r \u00ed eina t\u00ed\u00f0 heyr\u00f0i ma\u00f0ur og sag\u00f0i slefa. N\u00fa er slefan komin \u00ed hvorugkyn hj\u00e1 fj\u00f6lda f\u00f3lks, e\u00f0a var h\u00fan alltaf tv\u00edkynja?\u201c \u00dev\u00ed er til a\u00f0 svara a\u00f0 upphaflega er or\u00f0i\u00f0 kvenkyns. \u00cd Snorra-Eddu segir: \u201eHann grenjar illilega og slefa rennur \u00far munni hans.\u201c \u00cd \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6233","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6233","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6233"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6233\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6234,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6233\/revisions\/6234"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6233"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6233"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6233"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}