{"id":6247,"date":"2024-04-16T14:14:00","date_gmt":"2024-04-16T14:14:00","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6247"},"modified":"2024-04-16T14:14:00","modified_gmt":"2024-04-16T14:14:00","slug":"islenska-i-fjarmalaaaetlun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/04\/16\/islenska-i-fjarmalaaaetlun\/","title":{"rendered":"\u00cdslenska \u00ed fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlun"},"content":{"rendered":"<p>Fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra kynnti \u00ed morgun n\u00fdja <a href=\"https:\/\/www.stjornarradid.is\/fjarmalaaaetlun-2025-2029\/\">fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlun<\/a> r\u00edkisstj\u00f3rnarinnar fyrir \u00e1rin 2025-2029. Fyrir \u00e1ri f\u00f3r \u00e9g vandlega \u00ed gegnum s\u00ed\u00f0ustu fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlun, 2024-2028, og <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/03\/31\/fjarmalaaaetlun-fra-sjonarholi-islenskunnar\/\">skrifa\u00f0i<\/a> um hana pistil \u00fea\u00f0 sem \u00e9g klykkti \u00fat me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 segja: \u201e\u00cd heildina m\u00e1 segja a\u00f0 fr\u00e1 sj\u00f3narh\u00f3li \u00edslenskrar tungu s\u00e9 fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlunin dapurleg lesning og veki litlar vonir um a\u00f0 \u00edslenskan komist \u00far \u00feeirri varnarst\u00f6\u00f0u sem h\u00fan er \u00ed.\u201c \u00dea\u00f0 er skemmst fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 segja a\u00f0 hin n\u00fdja fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlun er s\u00edst \u00e1n\u00e6gjulegri lesning. \u00dear segir vissulega a\u00f0 \u00e1hersla ver\u00f0i l\u00f6g\u00f0 \u201e\u00e1 a\u00f0 efla \u00edslensku og \u00edslenskt t\u00e1knm\u00e1l sem opinber m\u00e1l \u00e1 \u00cdslandi\u201c og \u00fea\u00f0 er svo sem minnst \u00e1 \u00edslenskuna og mikilv\u00e6gi hennar \u00e1 \u00fdmsum st\u00f6\u00f0um \u00ed \u00e1\u00e6tluninni, t.d. \u00ed kafla um m\u00e1lefni innflytjenda og fl\u00f3ttaf\u00f3lks.<\/p>\n<p>\u00cd \u00feeim kafla segir m.a.: \u201eInnflytjendum fer fj\u00f6lgandi og voru \u00feeir 18,7% af heildarmannfj\u00f6lda h\u00e9r \u00e1 landi, e\u00f0a 74.000, 1. desember 2023. A\u00f0gengi innflytjenda a\u00f0 \u00edslenskun\u00e1mi og samf\u00e9lagsfr\u00e6\u00f0slu \u00fearf a\u00f0 vera au\u00f0velt, m.a. me\u00f0 samh\u00e6f\u00f0ari uppl\u00fdsingagj\u00f6f en n\u00fa er, b\u00e6ta \u00fearf faglegan stu\u00f0ning vi\u00f0 kennara og tryggja fj\u00f6lbreyttari lei\u00f0ir til a\u00f0 l\u00e6ra \u00edslensku og \u00e6fa talm\u00e1l. \u00cd \u00fev\u00ed sambandi er hafi\u00f0 verkefni um \u00fer\u00f3un starfstengdrar \u00edslenskufr\u00e6\u00f0slu \u00e1 vinnut\u00edma samhli\u00f0a lei\u00f0sagnarkerfi. \u00de\u00e1 er stutt vi\u00f0 aukna notkun stafr\u00e6nna lausna \u00fear sem l\u00e6ra m\u00e1 starfstengdan or\u00f0afor\u00f0a hvar og hven\u00e6r sem er. Unni\u00f0 ver\u00f0ur \u00e1fram a\u00f0 \u00fatf\u00e6rslum a\u00f0ger\u00f0a \u00ed till\u00f6gum til \u00feings\u00e1lyktunar um a\u00f0ger\u00f0a\u00e1\u00e6tlun \u00ed m\u00e1lefnum \u00edslenskrar tungu 2023\u20132026 [\u2026].\u201c<\/p>\n<p>\u00cd kafla um grunnsk\u00f3la segir: \u201eM\u00e6ta \u00fearf \u00fe\u00f6rfum barna me\u00f0 fj\u00f6lbreyttan tungum\u00e1la- og menningarbakgrunn og barna \u00ed vi\u00f0kv\u00e6mri st\u00f6\u00f0u til a\u00f0 stu\u00f0la a\u00f0 auknum j\u00f6fnu\u00f0i \u00ed menntun og til a\u00f0 auka virkni \u00feessara h\u00f3pa \u00ed n\u00e1mi og starfi. [\u2026] br\u00fdnt er a\u00f0 styrkja kennslu \u00feessa h\u00f3ps \u00ed \u00edslensku sem \u00f6\u00f0ru tungum\u00e1li og \u00e1herslu \u00e1 virkt fj\u00f6ltyngi.\u201c \u00cd kafla um framhaldssk\u00f3la segir: \u201eTryggja \u00fearf kennslu vi\u00f0 h\u00e6fi \u00ed hvetjandi n\u00e1msumhverfi, auka \u00edslenskukennslu og fr\u00e6\u00f0slu um \u00edslenskt samf\u00e9lag og veita vi\u00f0eigandi stu\u00f0ning. Aukinn fj\u00f6ldi ums\u00f3kna barna um al\u00fej\u00f3\u00f0lega vernd kallar einnig \u00e1 aukinn stu\u00f0ning sk\u00f3lakerfisins, s.s. s\u00e1lr\u00e6nan stu\u00f0ning, almenna m\u00f3tt\u00f6ku og styrkingu kennslu \u00ed \u00edslensku sem annars tungum\u00e1ls (\u00cdSAT) [\u2026].\u201c<\/p>\n<p>\u00deetta eru falleg or\u00f0 sem h\u00e6gt er a\u00f0 taka undir en \u00feau eru samt l\u00edtils vir\u00f0i ef \u00feeim er ekki fylgt eftir me\u00f0 fj\u00e1rveitingum. \u00cd fyrri \u00e1\u00e6tlun st\u00f3\u00f0: \u201eTillaga til \u00feings\u00e1lyktunar um a\u00f0 efla \u00edslensku sem opinbert m\u00e1l \u00e1 \u00cdslandi er \u00ed vinnslu og fjallar um mikilv\u00e6gi \u00edslenskrar tungu og nau\u00f0syn \u00feess a\u00f0 tryggja a\u00f0 tungum\u00e1li\u00f0 ver\u00f0i \u00e1fram nota\u00f0 \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um \u00edslensks samf\u00e9lags.\u201c Eins og kemur fram \u00ed n\u00fdju \u00e1\u00e6tluninni hefur tillagan n\u00fa veri\u00f0 l\u00f6g\u00f0 fram og \u201e[l]ei\u00f0arstef \u00ed \u00e1\u00e6tluninni eru b\u00e6tt a\u00f0gengi og g\u00e6\u00f0i \u00edslenskukennslu fyrir innflytjendur og aukinn s\u00fdni- og heyranleiki tungum\u00e1lsins\u201c. \u00deessi tillaga hefur vissulega ekki veri\u00f0 sam\u00feykkt enn en samt hef\u00f0i m\u00e1tt \u00e6tla a\u00f0 hennar s\u00e6i v\u00ed\u00f0a sta\u00f0 \u00ed fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tluninni. En eftir \u00fev\u00ed sem \u00e9g f\u00e6 best s\u00e9\u00f0 fer l\u00edti\u00f0 fyrir \u00fev\u00ed.<\/p>\n<p>\u00c9g s\u00e9 a.m.k. hvergi \u00ed \u00e1\u00e6tluninni a\u00f0 til standi a\u00f0 auka fj\u00e1rveitingar til kennslu \u00edslensku sem annars m\u00e1ls. \u00cd \u00e1\u00e6tluninni er sett fram \u00fea\u00f0 markmi\u00f0 a\u00f0 \u201eHlutfall fl\u00f3ttaf\u00f3lks sem n\u00fdtir \u00edslenskun\u00e1mskei\u00f0 \u00e1 fyrsta \u00e1ri eftir verndarveitingu\u201c fari \u00far 75% \u00e1ri\u00f0 2023 \u00ed 90% \u00e1ri\u00f0 2029, og \u201eFj\u00f6ldi skr\u00e1ninga \u00e1 \u00edslenskun\u00e1mskei\u00f0 vi\u00f0urkenndra fr\u00e6\u00f0slua\u00f0ila\u201c fari \u00far 9.691 \u00e1ri\u00f0 2023 \u00ed 15.000 \u00e1ri\u00f0 2029. En \u00fea\u00f0 er til l\u00edtils a\u00f0 setja fram m\u00e6likvar\u00f0a og g\u00f6fug markmi\u00f0 ef ekkert kemur fram um hvernig eigi a\u00f0 n\u00e1 \u00feeim markmi\u00f0um og ekkert f\u00e9 er sett \u00ed a\u00f0 n\u00e1 \u00feeim. Sums sta\u00f0ar vir\u00f0ist m.a.s. unni\u00f0 \u00fevert \u00e1 markmi\u00f0 um eflingu \u00edslenskunnar \u2013 \u00ed \u00e1\u00e6tluninni kemur t.d. fram a\u00f0 felld ver\u00f0i ni\u00f0ur 360 millj\u00f3na kr\u00f3na t\u00edmabundin fj\u00e1rveiting til m\u00e1lt\u00e6kni.<\/p>\n<p>\u00dev\u00ed mi\u00f0ur er h\u00e9r h\u00e6gt a\u00f0 endurtaka \u00f3breytt \u00fea\u00f0 sem \u00e9g sag\u00f0i um fyrri fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlun en \u00ed fylgig\u00f6gnum n\u00fdrrar \u00e1\u00e6tlunar \u201eer fjalla\u00f0 um st\u00f6\u00f0u og horfur \u00e1 einst\u00f6kum m\u00e1lefnasvi\u00f0um \u00ed m\u00f6rgum k\u00f6flum sem \u00f6llum er skipt \u00ed undirkafla \u00e1 sama h\u00e1tt. Me\u00f0al undirkafla eru \u201eHelstu \u00e1skoranir\u201c, \u201eT\u00e6kif\u00e6ri til umb\u00f3ta\u201c og \u201e\u00c1h\u00e6ttu\u00fe\u00e6ttir\u201c. \u00dea\u00f0 vekur s\u00e9rstaka athygli a\u00f0 \u00fe\u00f6rf fyrir \u00edslenskukennslu er sjaldnast nefnd \u00ed k\u00f6flum um helstu \u00e1skoranir \u2013 ekki \u00ed \u201e10.05 \u00datlendingam\u00e1l\u201c, ekki \u00ed \u201e14.1 Fer\u00f0a\u00fej\u00f3nusta\u201c, og ekki \u00ed \u201e29.7 M\u00e1lefni innflytjenda og fl\u00f3ttaf\u00f3lks\u201c. T\u00e6kif\u00e6ri sem \u00edslenskukennsla skapar eru ekki heldur nefnd \u00ed k\u00f6flum um t\u00e6kif\u00e6ri til umb\u00f3ta, og \u00e1h\u00e6ttan af \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00e9r ver\u00f0i til samf\u00e9l\u00f6g f\u00f3lks sem ekki talar \u00edslensku er ekki nefnd \u00ed k\u00f6flum um \u00e1h\u00e6ttu.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd \u00e1\u00e6tluninni er gert r\u00e1\u00f0 fyrir \u201e400 m.kr. varanlegu framlagi til menningarm\u00e1la \u00fear sem m.a. er horft til stofnunar \u00fej\u00f3\u00f0ar\u00f3peru og starfslauna listamanna\u201c. \u00deetta er vitaskuld \u00e1n\u00e6gjulegt \u2013 \u00edslensk listsk\u00f6pun styrkir \u00edslenskuna \u00e1 \u00fdmsan h\u00e1tt. En einnig er gert r\u00e1\u00f0 fyrir \u201e8.220 m.kr. t\u00edmabundnu framlagi vegna framkv\u00e6mda vi\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0arh\u00f6ll \u00e1 t\u00edmabilinu 2025-2027\u201c. \u00dea\u00f0 er gott og blessa\u00f0 a\u00f0 f\u00e1 n\u00fdja \u00fej\u00f3\u00f0arh\u00f6ll \u2013 s\u00fa sem vi\u00f0 eigum er s\u00f6g\u00f0 of l\u00edtil og \u00farelt um margt. En ekki m\u00e1 gleyma \u00fev\u00ed a\u00f0 vi\u00f0 eigum \u00f3efnislega \u00fej\u00f3\u00f0arh\u00f6ll \u00fear sem er \u00edslensk tunga. H\u00fan \u00fearfnast vi\u00f0halds og styrkingar \u2013 en ef h\u00fan hrynur, e\u00f0a h\u00e6ttir a\u00f0 fulln\u00e6gja \u00fe\u00f6rfum samf\u00e9lagsins, er ekki h\u00e6gt a\u00f0 byggja n\u00fdja. Henni veitti ekkert af \u00e1tta milljar\u00f0a innsp\u00fdtingu. Vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 gera betur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra kynnti \u00ed morgun n\u00fdja fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlun r\u00edkisstj\u00f3rnarinnar fyrir \u00e1rin 2025-2029. Fyrir \u00e1ri f\u00f3r \u00e9g vandlega \u00ed gegnum s\u00ed\u00f0ustu fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlun, 2024-2028, og skrifa\u00f0i um hana pistil \u00fea\u00f0 sem \u00e9g klykkti \u00fat me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 segja: \u201e\u00cd heildina m\u00e1 segja a\u00f0 fr\u00e1 sj\u00f3narh\u00f3li \u00edslenskrar tungu s\u00e9 fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlunin dapurleg lesning og veki litlar vonir um a\u00f0 \u00edslenskan komist [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6247","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6247","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6247"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6247\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6248,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6247\/revisions\/6248"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6247"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6247"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6247"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}