{"id":6249,"date":"2024-04-16T17:08:15","date_gmt":"2024-04-16T17:08:15","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6249"},"modified":"2025-06-03T08:44:57","modified_gmt":"2025-06-03T08:44:57","slug":"hvenaer-hefst-thritugsaldur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/04\/16\/hvenaer-hefst-thritugsaldur\/","title":{"rendered":"Hven\u00e6r hefst \u00fer\u00edtugsaldur?"},"content":{"rendered":"<p>H\u00e9r hefur \u00ed dag sprotti\u00f0 nokkur umr\u00e6\u00f0a um \u00fea\u00f0 hven\u00e6r f\u00f3lk komist \u00e1 <em>\u00fer\u00edtugs<\/em>-, <em>fertugs<\/em>-, <em>fimmtugsaldur<\/em> o.s.frv. \u00dea\u00f0 er enginn vafi \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 daginn sem tuttugu \u00e1r eru li\u00f0in fr\u00e1 f\u00e6\u00f0ingu ver\u00f0ur ma\u00f0ur <em>tv\u00edtugur<\/em>, daginn sem \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1r eru li\u00f0in fr\u00e1 f\u00e6\u00f0ingu ver\u00f0ur ma\u00f0ur <em>\u00fer\u00edtugur<\/em>, o.s.frv. \u00dea\u00f0 er ekki heldur neinn vafi \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 m\u00e1lvenja er a\u00f0 segja a\u00f0 f\u00f3lk sem er milli tv\u00edtugs og \u00fer\u00edtugs s\u00e9 \u00e1 <em>\u00fer\u00edtugsaldri<\/em>, f\u00f3lk sem er milli \u00fer\u00edtugs og fertugs \u00e1 <em>fertugsaldri<\/em>, o.s.frv. \u00dea\u00f0 er sem s\u00e9 mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 h\u00e6rri tuginn, \u00f6fugt vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem gert er \u00ed m\u00e1lum eins og d\u00f6nsku \u00fear sem tala\u00f0 er um <em>tyverne<\/em>, <em>trediverne <\/em>o.s.frv., og ensku \u00fear sem tala\u00f0 er um <em>twenties<\/em>, <em>thirties<\/em> o.s.frv. \u00deessi m\u00e1lvenja hefur vissulega oft <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/08\/10\/eg-er-a-sextugnum\/\">fari\u00f0 fyrir brj\u00f3sti\u00f0<\/a> \u00e1 m\u00f6rgum, en svona er h\u00fan n\u00fa samt.<\/p>\n<p>\u00c9g hef alltaf sta\u00f0i\u00f0 \u00ed \u00feeirri meiningu a\u00f0 f\u00f3lk komist \u00e1 <em>\u00fer\u00edtugsaldur<\/em>, <em>fertugsaldur <\/em>o.s.frv. um lei\u00f0 og undanfarandi \u00e1ratug l\u00fdkur \u2013 \u00e1 tv\u00edtugsafm\u00e6linu hefjist <em>\u00fer\u00edtugsaldurinn<\/em>, \u00e1 \u00fer\u00edtugsafm\u00e6linu hefjist <em>fertugsaldurinn<\/em>, o.s.frv. \u00deessi skilningur f\u00e6r stu\u00f0ning \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum \u2013 \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er <em>\u00fer\u00edtugsaldur <\/em>\u00ed sambandinu <em>\u00e1 \u00fer\u00edtugsaldri <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/49733\">sk\u00fdrt<\/a> '20-29 \u00e1ra aldur' og \u00f6nnur sams konar or\u00f0 \u00e1 sama h\u00e1tt. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er <em>\u00fer\u00edtugsaldur <\/em>sk\u00fdrt 'aldurinn milli 20 og 30 \u00e1ra (\u00fe\u00f3 oft n\u00e6r 30 \u00e1ra)', <em>fertugsaldur '<\/em>aldurinn milli 30 og 40 \u00e1ra' o.s.frv. En skilningur sumra er aftur \u00e1 m\u00f3ti s\u00e1 a\u00f0 f\u00f3lk sem er \u00e1 tuttugasta og fyrsta \u00e1ri s\u00e9 ekki komi\u00f0 \u00e1 <em>\u00fer\u00edtugsaldur<\/em>, heldur <em>standi \u00e1 tv\u00edtugu <\/em>\u2013 \u00fer\u00edtugsaldurinn hefjist ekki fyrr en \u00e1 tuttugu og eins \u00e1rs afm\u00e6linu.<\/p>\n<p>Ef f\u00f3lk kemst ekki \u00e1 \u00fer\u00edtugsaldur fyrr en \u00fea\u00f0 ver\u00f0ur tuttugu og eins \u00e1rs gamalt er \u00fea\u00f0 ekki \u00e1 <em>\u00fer\u00edtugsaldri <\/em>nema \u00ed n\u00edu \u00e1r, og sama gildir um <em>fertugsaldur<\/em>, <em>fimmtugsaldur <\/em>o.s.frv. \u00dea\u00f0 v\u00e6ri \u00f3e\u00f0lilegt ef um st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0i v\u00e6ri a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, en \u00fearna er ekki veri\u00f0 a\u00f0 segja a\u00f0 <em>\u00feri\u00f0ji tugur \u00e6vinnar <\/em>s\u00e9 a\u00f0eins n\u00edu \u00e1r, heldur <em>\u00fer\u00edtugsaldurinn<\/em>. \u00dea\u00f0 eru reyndar ford\u00e6mi fyrir \u00fev\u00ed \u2013 \u00ed m\u00e1li allra \u2013 a\u00f0 or\u00f0 af \u00feessu tagi v\u00edsi ekki til heils \u00e1ratugar. \u00deannig merkir or\u00f0i\u00f0 <em>tv\u00edtugsaldur '<\/em>aldurinn \u00ed kringum tv\u00edtugt' samkv\u00e6mt <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>en 'aldur manns sem er kominn n\u00e1l\u00e6gt tv\u00edtugu (t.d. fr\u00e1 16-18 \u00e1ra aldri)' samkv\u00e6mt <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00dearna er bl\u00e6brig\u00f0amunur, en engum dytti \u00ed hug a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 um t\u00edu e\u00f0a ellefu \u00e1ra b\u00f6rn \u00fe\u00f3tt \u00feau s\u00e9u komin \u00e1 annan tug \u00e6vinnar.<\/p>\n<p>\u00dearna skiptir m\u00e1li a\u00f0 gera mun \u00e1 st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0i og m\u00e1lfr\u00e6\u00f0i. Or\u00f0i\u00f0 <em>tugur <\/em>er st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0ilegt \u00ed\u00f0or\u00f0 sem miklu skiptir a\u00f0 vi\u00f0 leggjum \u00f6ll s\u00f6mu merkingu \u00ed. \u00dea\u00f0 v\u00e6ri \u00f3heppilegt og raunar fr\u00e1leitt ef f\u00f3lk f\u00e6ri t.d. a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 <em>tv\u00edtugur <\/em>\u00ed merkingunni 'sem hefur lifa\u00f0 \u00ed 21 \u00e1r' e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt. \u00dea\u00f0 er enginn vafi \u00e1 \u00fev\u00ed hven\u00e6r tveir tugir eru li\u00f0nir af \u00e6vinni. Or\u00f0 eins og <em>\u00fer\u00edtugsaldur<\/em> er hins vegar ekki \u00ed\u00f0or\u00f0 og um merkingu \u00feess fer eftir m\u00e1lvenju. \u00dat af fyrir sig g\u00e6ti \u00fea\u00f0 eins merkt 'milli \u00fer\u00edtugs og fertugs', \u00fe.e. mi\u00f0ast vi\u00f0 l\u00e6gri tuginn en ekki \u00feann h\u00e6rri \u2013 en \u00fea\u00f0 er ekki venjan. En \u00fea\u00f0 getur hins vegar vel veri\u00f0 a\u00f0 tv\u00e6r mismunandi venjur s\u00e9u um \u00fea\u00f0 hven\u00e6r <em>\u00fer\u00edtugsaldur <\/em>hefjist. \u00dea\u00f0 getur veri\u00f0 \u00f3heppilegt og jafnvel valdi\u00f0 misskilningi en er ekki \u00e1 neinn h\u00e1tt rangt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00e9r hefur \u00ed dag sprotti\u00f0 nokkur umr\u00e6\u00f0a um \u00fea\u00f0 hven\u00e6r f\u00f3lk komist \u00e1 \u00fer\u00edtugs-, fertugs-, fimmtugsaldur o.s.frv. \u00dea\u00f0 er enginn vafi \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 daginn sem tuttugu \u00e1r eru li\u00f0in fr\u00e1 f\u00e6\u00f0ingu ver\u00f0ur ma\u00f0ur tv\u00edtugur, daginn sem \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1r eru li\u00f0in fr\u00e1 f\u00e6\u00f0ingu ver\u00f0ur ma\u00f0ur \u00fer\u00edtugur, o.s.frv. \u00dea\u00f0 er ekki heldur neinn vafi \u00e1 \u00fev\u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6249","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6249","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6249"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6249\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7358,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6249\/revisions\/7358"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6249"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6249"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}