{"id":6260,"date":"2024-04-19T10:02:33","date_gmt":"2024-04-19T10:02:33","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6260"},"modified":"2024-04-19T10:02:33","modified_gmt":"2024-04-19T10:02:33","slug":"var-hun-utskufud-eda-henni-utskufad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/04\/19\/var-hun-utskufud-eda-henni-utskufad\/","title":{"rendered":"Var h\u00fan \u00fatsk\u00fafu\u00f0 e\u00f0a henni \u00fatsk\u00fafa\u00f0?"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var h\u00e9r spurt \u00fat \u00ed or\u00f0alag hli\u00f0st\u00e6tt \u00fev\u00ed sem sj\u00e1 m\u00e1tt \u00ed <a href=\"https:\/\/www.dv.is\/fokus\/2024\/4\/18\/gudbjorgu-var-utskufad-fyrir-ad-tala-um-47-ara-aldursmun-fodur-sins-og-barnsmodur-hans-aetla-ekki-ad-thegja-og-taka-thatt-thessum-leik\/\">fyrirs\u00f6gn<\/a> \u00ed <em>DV <\/em>\u00ed g\u00e6r, \u201eGu\u00f0bj\u00f6rgu var \u00fatsk\u00fafa\u00f0\u201c. Fyrirspyrjandi sag\u00f0ist hafa alist upp vi\u00f0 a\u00f0 nota nefnifall \u00ed sl\u00edkum d\u00e6mum \u2013 s\u00e9 \u00fea\u00f0 gert er setningin <em>Gu\u00f0bj\u00f6rg var \u00fatsk\u00fafu\u00f0<\/em> \u2013 og spur\u00f0i hvort anna\u00f0 v\u00e6ri r\u00e9ttara en hitt. \u00dev\u00ed er flj\u00f3tsvara\u00f0 a\u00f0 hvort tveggja er r\u00e9tt. Vissulega er enginn vafi \u00e1 a\u00f0 s\u00f6gnin <em>\u00fatsk\u00fafa <\/em>st\u00fdrir \u00fe\u00e1gufalli eins og <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/44172\">fram kemur<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>\u00fear sem notkunard\u00e6mi\u00f0 er <em>menntamenn hafa \u00fatsk\u00fafa\u00f0 honum \u00far s\u00ednum h\u00f3pi<\/em> og \u00feess vegna m\u00e6tti b\u00faast vi\u00f0 \u00fe\u00e1gufalli \u00ed sambandinu <em>var \u00fatsk\u00fafa\u00f0<\/em>. \u00de\u00e1gufall \u00e1 andlagi helst \u00fe\u00f3tt andlagi\u00f0 s\u00e9 gert a\u00f0 frumlagi \u00ed \u00feolmyndarsetningu \u2013 \u00a0<em>einhver hj\u00e1lpa\u00f0i henni <\/em>\u00ed germynd ver\u00f0ur <em>henni var hj\u00e1lpa\u00f0 <\/em>\u00ed \u00feolmynd, ekki *<em>h\u00fan var hj\u00e1lpu\u00f0<\/em>.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 m\u00e1 vissulega finna g\u00f6mul d\u00e6mi um \u00fe\u00e1gufall \u00ed \u00feolmynd af <em>\u00fatsk\u00fafa<\/em> \u2013 \u00ed <em>Austra <\/em>1887 segir: \u201eHvers \u00e1 hinn fagri og kjarng\u00f3\u00f0i s\u00e1lmur s\u00e9ra Kristj\u00e1ns J\u00f3hannssonar [\u2026] a\u00f0 gjalda, a\u00f0 honum er \u00fatsk\u00fafa\u00f0 \u00ed Nb.?\u201c \u00cd <em>Sameiningunni <\/em>1887 segir: \u201eEkki ein r\u00f6dd heyrist n\u00fa, sem m\u00e6lir \u00e1 m\u00f3ti \u00fev\u00ed, a\u00f0 honum s\u00e9 \u00fatsk\u00fafa\u00f0, sem \u00e1\u00f0r var tilbe\u00f0inn af svo m\u00f6rgum.\u201c En eins og J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson hefur <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5414045?iabr=on#page\/n215\/mode\/1up\/\">bent \u00e1<\/a> eru einnig til g\u00f6mul d\u00e6mi um nefnifall \u2013 J\u00f3n s\u00fdnir d\u00e6mi allt fr\u00e1 14. \u00f6ld, en elsta d\u00e6mi um nefnifalli\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00ed fyrsta \u00e1rgangi <em>Fj\u00f6lnis <\/em>1835: \u201eforfe\u00f0ur vorir kendu \u00fea\u00f0 umbrotum ins bundna j\u00f6tuns, sem fyrir \u00edlsku sakir var \u00fatsk\u00fafa\u00f0ur \u00far f\u00e9lagi gu\u00f0anna.\u201c \u00cd <em>N\u00fdrri sumargj\u00f6f <\/em>1859 segir: \u201eS\u00f6nn a\u00f0 s\u00f6k, \u00fatsk\u00fafu\u00f0 og fyrird\u00e6md um t\u00edma og eyl\u00edf\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 m\u00e1 sk\u00fdra nefnifalli\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>\u00fatsk\u00fafa\u00f0ur <\/em>getur veri\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0ssagnfylling frekar en l\u00fdsingarh\u00e1ttur \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar, eins og J\u00f3n bendir \u00e1, og \u00fe\u00e1 er <em>h\u00fan var \u00fatsk\u00fafu\u00f0 <\/em>ekki \u00feolmynd \u00fe\u00f3tt <em>henni var \u00fatsk\u00fafa\u00f0 <\/em>s\u00e9 \u00fea\u00f0. \u00deolmyndin l\u00fdsir ath\u00f6fn og h\u00e6gt er a\u00f0 tilgreina geranda \u00ed forsetningarli\u00f0 \u2013 <em>henni var \u00fatsk\u00fafa\u00f0 af fj\u00f6lskyldunni<\/em>. Aftur \u00e1 m\u00f3ti er <em>h\u00fan var \u00fatsk\u00fafu\u00f0 <\/em>germynd, l\u00fdsir \u00e1standi. J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5414046?iabr=on#page\/n216\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201e\u00c9g tel ekki efni til a\u00f0 telja fortakslaust a\u00f0 anna\u00f0 afbrig\u00f0i\u00f0 s\u00e9 r\u00e9ttara en hitt\u201c og undir \u00fea\u00f0 m\u00e1 taka, enda er \u00feetta hli\u00f0st\u00e6tt vi\u00f0 \u00fdmsar fleiri sagnir sem h\u00e9r hefur veri\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/09\/01\/var-mer-bodid-eda-eg-bodinn\/\">skrifa\u00f0<\/a> um, t.d. <em>bj\u00f3\u00f0a <\/em>\u00fear sem <em>bo\u00f0inn <\/em>er l\u00fdsingarh\u00e1ttur \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar \u00ed <em>m\u00e9r var bo\u00f0i\u00f0 \u00ed mat <\/em>en l\u00fdsingaror\u00f0ssagnfylling \u00ed <em>\u00e9g var bo\u00f0inn \u00ed mat<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var h\u00e9r spurt \u00fat \u00ed or\u00f0alag hli\u00f0st\u00e6tt \u00fev\u00ed sem sj\u00e1 m\u00e1tt \u00ed fyrirs\u00f6gn \u00ed DV \u00ed g\u00e6r, \u201eGu\u00f0bj\u00f6rgu var \u00fatsk\u00fafa\u00f0\u201c. Fyrirspyrjandi sag\u00f0ist hafa alist upp vi\u00f0 a\u00f0 nota nefnifall \u00ed sl\u00edkum d\u00e6mum \u2013 s\u00e9 \u00fea\u00f0 gert er setningin Gu\u00f0bj\u00f6rg var \u00fatsk\u00fafu\u00f0 \u2013 og spur\u00f0i hvort anna\u00f0 v\u00e6ri r\u00e9ttara en hitt. \u00dev\u00ed er flj\u00f3tsvara\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6260","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6260","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6260"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6260\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6261,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6260\/revisions\/6261"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6260"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6260"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6260"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}