{"id":6288,"date":"2024-04-27T16:22:35","date_gmt":"2024-04-27T16:22:35","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6288"},"modified":"2024-04-27T18:00:35","modified_gmt":"2024-04-27T18:00:35","slug":"sotsvartur-almuginn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/04\/27\/sotsvartur-almuginn\/","title":{"rendered":"S\u00f3tsvartur alm\u00faginn"},"content":{"rendered":"<p>H\u00e9r var nefnt \u00ed g\u00e6r a\u00f0 \u00ed <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/utvarp\/spila\/thetta-helst\/33405\/9uid4p\">\u00fe\u00e6tti<\/a> \u00ed <em>R\u00edkis\u00fatvarpinu <\/em>hef\u00f0i veri\u00f0 tala\u00f0 um \u201es\u00f3tsvartan alm\u00fagann\u201c \u00fe\u00f3tt venja v\u00e6ri a\u00f0 tala um <em>sau\u00f0svartan alm\u00fagann<\/em> \u2013 \u00ed \u00fe\u00e6ttinum var spurt: \u201eHva\u00f0 \u00feurfum vi\u00f0, s\u00f3tsvartur alm\u00faginn a\u00f0 borga st\u00f3ran hluta af m\u00e1na\u00f0arlaununum okkar fyrir eina n\u00f3tt \u00e1 fimm stj\u00f6rnu h\u00f3teli \u00e1 \u00cdslandi?\u201c \u00dea\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 r\u00e9tt a\u00f0 venjuleg ger\u00f0 or\u00f0asambandsins er <em>sau\u00f0svartan alm\u00fagann<\/em> \u2013 \u00fea\u00f0 er t.d. gefi\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>og sk\u00fdrt '\u00f3mennta\u00f0 f\u00f3lk, al\u00fe\u00fd\u00f0a manna, almenningur'. Elsta d\u00e6mi um sambandi\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00ed <em>Gesti Vestfir\u00f0ingi <\/em>1850: \u201eGestur er heldur ekki upp \u00e1 marga fiska, og ekki fyrir sau\u00f0svarta alm\u00fagann t\u00f6fluverki\u00f0 \u00ed honum.\u201c \u00c1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru t\u00e6p 1200 d\u00e6mi um sambandi\u00f0, og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru d\u00e6min t\u00e6plega 650.<\/p>\n<p>En \u00fea\u00f0 er ekki n\u00fdtt a\u00f0 tala um <em>s\u00f3tsvartan alm\u00fagann <\/em>\u2013 elsta d\u00e6mi\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00ed <em>Speglinum <\/em>1943: \u201een tr\u00fabo\u00f0i\u00f0 gengi illa me\u00f0al s\u00f3tsvarts alm\u00fagans.\u201c <em>Spegillinn <\/em>var reyndar skopbla\u00f0, \u201esamvizkubit \u00fej\u00f3\u00f0arinnar\u201c, \u00feannig a\u00f0 \u00feetta g\u00e6ti veri\u00f0 skrifa\u00f0 \u00ed gr\u00edni. N\u00e6sta d\u00e6mi er \u00far <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1961: \u201eme\u00f0an s\u00f3tsvartur alm\u00faginn dansi \u00e1 g\u00f6tum \u00fati.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1985 segir: \u201eMismunurinn er \u00fev\u00ed 6.6 millj\u00f3nir kr\u00f3na og munar um minna \u2013 a\u00f0 minnsta kosti fyrir s\u00f3tsvartan alm\u00fagann!\u201c \u00derj\u00fa d\u00e6mi \u00ed vi\u00f0b\u00f3t eru fram a\u00f0 aldam\u00f3tum en um 2005 fer \u00feeim a\u00f0 fj\u00f6lga og eru h\u00e1tt \u00ed 30 fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru d\u00e6min h\u00e1tt \u00ed 150, \u00fear af um 110 af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 \u00feetta afbrig\u00f0i or\u00f0asambandsins er \u00ed s\u00f3kn.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>sau\u00f0svartur <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/34682\">merkir<\/a> 'sem hefur e\u00f0lilegan svartan sau\u00f0arlit'. Me\u00f0 breyttri \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsger\u00f0 og l\u00edfsh\u00e1ttum er kannski ekkert \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 tengsl vi\u00f0 <em>sau\u00f0kindur <\/em>og <em>sau\u00f0arlit <\/em>dofni \u00ed huga f\u00f3lks og leita\u00f0 s\u00e9 anna\u00f0 \u00ed l\u00edkingum. Vissulega m\u00e1 segja a\u00f0 <em>s\u00f3t <\/em>s\u00e9 ekki heldur \u00e1berandi \u00ed umhverfi okkar n\u00faor\u00f0i\u00f0 en hins vegar er <em>s\u00f3t- <\/em>algengur \u00e1hersluforli\u00f0ur \u2013 nota\u00f0ur \u00ed or\u00f0um eins og <em>s\u00f3tillur<\/em>, <em>s\u00f3trau\u00f0ur<\/em>, <em>s\u00f3trei\u00f0ur<\/em>,<em> s\u00f3tvondur<\/em>, <em>s\u00f3tb\u00f6lva<\/em>, <em>s\u00f3tro\u00f0na <\/em>o.fl. Or\u00f0i\u00f0 <em>s\u00f3tsvartur <\/em>er ekki heldur tengt vi\u00f0 <em>s\u00f3t <\/em>\u00ed or\u00f0ab\u00f3kum, heldur sk\u00fdrt 'd\u00f6kkur, kolsvartur' \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/38512\">og<\/a> 'mj\u00f6g d\u00f6kkur' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00dea\u00f0 er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r ekkert \u00f3e\u00f0lilegt \u00fe\u00f3tt fari\u00f0 s\u00e9 a\u00f0 tala um <em>s\u00f3tsvartan alm\u00fagann<\/em> \u00fe\u00f3tt m\u00f6rgum finnist \u00f6rugglega \u00e6skilegt a\u00f0 halda \u00ed eldri ger\u00f0 sambandsins.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00e9r var nefnt \u00ed g\u00e6r a\u00f0 \u00ed \u00fe\u00e6tti \u00ed R\u00edkis\u00fatvarpinu hef\u00f0i veri\u00f0 tala\u00f0 um \u201es\u00f3tsvartan alm\u00fagann\u201c \u00fe\u00f3tt venja v\u00e6ri a\u00f0 tala um sau\u00f0svartan alm\u00fagann \u2013 \u00ed \u00fe\u00e6ttinum var spurt: \u201eHva\u00f0 \u00feurfum vi\u00f0, s\u00f3tsvartur alm\u00faginn a\u00f0 borga st\u00f3ran hluta af m\u00e1na\u00f0arlaununum okkar fyrir eina n\u00f3tt \u00e1 fimm stj\u00f6rnu h\u00f3teli \u00e1 \u00cdslandi?\u201c \u00dea\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 r\u00e9tt a\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6288","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6288","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6288"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6288\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6291,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6288\/revisions\/6291"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6288"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6288"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6288"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}