{"id":6295,"date":"2024-04-28T14:45:11","date_gmt":"2024-04-28T14:45:11","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6295"},"modified":"2024-04-28T14:45:11","modified_gmt":"2024-04-28T14:45:11","slug":"ad-hafast-og-hefjast","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/04\/28\/ad-hafast-og-hefjast\/","title":{"rendered":"A\u00f0 hafast og hefjast"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum s\u00e1 \u00e9g bent \u00e1 a\u00f0 \u00ed sj\u00f3nvarpsfr\u00e9ttum \u00ed g\u00e6r hef\u00f0i sambandi\u00f0 \u201e\u00deetta h\u00f3fst\u201c veri\u00f0 nota\u00f0 \u00ed merkingunni '\u00feetta kl\u00e1ra\u00f0ist, \u00feetta t\u00f3kst' eins og um v\u00e6ri a\u00f0 r\u00e6\u00f0a <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/17304\">s\u00f6gnina<\/a> <em>hafast<\/em>. Hef\u00f0bundin beyging \u00feeirrar sagnar en hins vegar veik, \u00feannig a\u00f0 \u00fearna hef\u00f0i m\u00e1tt b\u00faast vi\u00f0 myndinni <em>haf\u00f0ist<\/em> \u2013 <em>h\u00f3fst <\/em>er hins vegar hef\u00f0bundin \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 sagnarinnar <em>hefjast<\/em> sem <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/18354\">merkir<\/a> 'fara \u00ed gang, byrja'. \u00dearna var \u00feessum tveim s\u00f6gnum \u00fev\u00ed slegi\u00f0 saman sem er ekkert einsd\u00e6mi. Sk\u00fdringin er v\u00e6ntanlega s\u00fa a\u00f0 beyging \u00feeirra fellur saman a\u00f0 hluta \u2013 (<em>\u00e9g<\/em>)<em> hef<\/em>, (<em>\u00fe\u00fa<\/em>)<em> hefur<\/em>, (<em>hann<\/em>\/<em>h\u00fan<\/em>\/<em>h\u00e1n<\/em>)<em> hefur <\/em>er frams\u00f6guh\u00e1ttur n\u00fat\u00ed\u00f0ar \u00ed eint\u00f6lu af b\u00e1\u00f0um s\u00f6gnunum. \u00cd umr\u00e6ddu tilviki var \u00feetta samfall yfirf\u00e6rt \u00e1 \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ina og <em>h\u00f3fst <\/em>nota\u00f0 sem \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 af <em>hafast<\/em>.<\/p>\n<p>Sl\u00e6\u00f0ing af hli\u00f0st\u00e6\u00f0um d\u00e6mum m\u00e1 finna fr\u00e1 s\u00ed\u00f0asta aldarfj\u00f3r\u00f0ungi en vel m\u00e1 vera a\u00f0 eldri d\u00e6mi s\u00e9u til. \u00cd <em>DV <\/em>2000 segir: \u201e\u00c9g f\u00e9kk eiginlega of st\u00f3ran skammt en \u00feetta h\u00f3fst allt saman \u00e1 endanum.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2001 segir: \u201e\u00deetta h\u00f3fst allt a\u00f0 lokum og r\u00famlega \u00fea\u00f0.\u201c \u00cd <em>bla\u00f0inu <\/em>2007 segir: \u201e\u00dea\u00f0 t\u00f3k mig svol\u00edtinn t\u00edma a\u00f0 sannf\u00e6ra hann um a\u00f0 taka \u00fe\u00e1tt \u00ed \u00feessu, en \u00fea\u00f0 h\u00f3fst \u00e1 endanum.\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2007 segir: \u201e\u00deetta var erfi\u00f0 f\u00e6\u00f0ing hj\u00e1 okkur en \u00feetta h\u00f3fst a\u00f0 lokum.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2008 segir: \u201e\u00dea\u00f0 h\u00f3fst a\u00f0 lokum og \u00fe\u00e1 l\u00e1 lei\u00f0in upp \u00ed br\u00fa.\u201c En \u00feetta eru ekki einu d\u00e6min um a\u00f0 beyging sagnanna <em>hefjast <\/em>og <em>hafast <\/em>blandist saman eins og J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/3671584?iabr=on#page\/n35\/mode\/1up\/\">benti<\/a> \u00e1 \u00ed \u00fe\u00e6ttinum \u201e\u00cdslenskt m\u00e1l\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2005.<\/p>\n<p>J\u00f3n segir a\u00f0 beyging sagnanna s\u00e9 \u201emj\u00f6g \u00f3l\u00edk og merking \u00feeirra reyndar einnig\u201c en heldur \u00e1fram: \u201eSamt er \u00fea\u00f0 svo a\u00f0 \u00feessum s\u00f6gnum (einkum vh.\u00fet.) er stundum rugla\u00f0 saman\u201c og nefnir d\u00e6mi um notkun <em>hef\u00f0ust <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>h\u00e6fust<\/em> en segir s\u00ed\u00f0an: \u201eH\u00e9r er vafalaust um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a klaufaskap e\u00f0a mism\u00e6li fremur en tilhneigingu til m\u00e1lbreytingar (\u00fe\u00f3tt ruglingur sagnanna hefja og hafa \u00ed vi\u00f0tengingarh\u00e6tti \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar s\u00e9 reyndar allgamall).\u201c M\u00e9r finnst hins vegar mun l\u00edklegra a\u00f0 um tilhneigingu til m\u00e1lbreytingar s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. N\u00fat\u00ed\u00f0 vi\u00f0tengingarh\u00e1ttar af <em>hefjast <\/em>er (<em>\u00fe\u00f3tt \u00e9g<\/em>) <em>hefjist <\/em>og ekki fur\u00f0a a\u00f0 m\u00e1lnotendum finnist e\u00f0lilegt a\u00f0 \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 vi\u00f0tengingarh\u00e1ttarins s\u00e9 (<em>\u00fe\u00f3tt \u00e9g<\/em>) <em>hef\u00f0ist <\/em>frekar en (<em>\u00fe\u00f3tt \u00e9g<\/em>) <em>h\u00e6fist<\/em> \u2013 \u00fea\u00f0 er hli\u00f0st\u00e6tt t.d. (<em>\u00fe\u00f3tt \u00e9g<\/em>) <em>krefjist <\/em>\u2013 (<em>\u00fe\u00f3tt \u00e9g<\/em>) <em>kref\u00f0ist<\/em>.<\/p>\n<p>D\u00e6mi eru allt fr\u00e1 19. \u00f6ld um <em>hef\u00f0ist <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>h\u00e6fist<\/em>. \u00cd <em>Heimskringlu <\/em>1895 segir: \u201ehj\u00e1 \u00fev\u00ed gat ekki fari\u00f0 a\u00f0 almenningur, sv\u00edvirtur og \u00fer\u00e6lka\u00f0ur, hef\u00f0ist handa a\u00f0 lokum.\u201c \u00cd <em>Verkamanninum <\/em>1919 segir: \u201eReyndar v\u00e6ri e\u00f0lilegast a\u00f0 l\u00e6knarnir hef\u00f0ust handa \u00ed \u00feessu m\u00e1li.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1930 segir: \u201eSetti \u00fe\u00e1 Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn \u00e1 stefnuskr\u00e1 s\u00edna, a\u00f0 \u00feegar hvalvei\u00f0ar hef\u00f0ust \u00e1 n\u00fd, \u00fe\u00e1 \u00e6tti landi\u00f0 sj\u00e1lft a\u00f0 reka \u00fe\u00e6r vei\u00f0ar.\u201c \u00cd <em>Landnemanum <\/em>1943 segir: \u201eHonum var bers\u00fdnilega umhuga\u00f0 um, a\u00f0 umr\u00e6\u00f0urnar hef\u00f0ust aftur.\u201c \u00cd <em>Degi <\/em>1988 segir: \u201eekki bj\u00f3st hann vi\u00f0 a\u00f0 vi\u00f0r\u00e6\u00f0ur hef\u00f0ust \u00e1 n\u00fd \u00e1 n\u00e6stunni.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2003 segir: \u201eVara\u00f0i fundurinn vi\u00f0 hr\u00e6\u00f0slu\u00e1r\u00f3\u00f0ri \u00f6fgasamtaka og hvatti til \u00feess a\u00f0 hvalvei\u00f0ar hef\u00f0ust strax \u00e1 n\u00fdju \u00e1ri.\u201c<\/p>\n<p>Beyging sagnanna <em>hafast <\/em>og <em>hefjast <\/em>blandast \u00fev\u00ed saman \u00e1 tvennan h\u00e1tt \u2013 annars vegar kemur frams\u00f6guh\u00e1ttur \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar af sterku s\u00f6gninni <em>hefjast <\/em>\u00ed sta\u00f0 samsvarandi myndar af veiku s\u00f6gninni <em>hafast<\/em>, \u00fe.e. <em>h\u00f3fst <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>haf\u00f0ist<\/em>. \u00dea\u00f0 er athyglisvert vegna \u00feess a\u00f0 stefnan \u00ed m\u00e1lbreytingum er venjulega \u00f6fug, fr\u00e1 sterkum myndum \u00ed veikar. \u00dearna spilar e.t.v. inn \u00ed a\u00f0 <em>h\u00f3fst <\/em>er styttri og einfaldari mynd en <em>haf\u00f0ist<\/em>. \u00cd hinu tilvikinu er stefnan \u00f6fug \u2013 \u00fear kemur vi\u00f0tengingarh\u00e1ttur \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar af veiku s\u00f6gninni <em>hafast <\/em>\u00ed sta\u00f0 samsvarandi myndar af sterku s\u00f6gninni <em>hefjast<\/em>. \u00dear er sk\u00fdringin v\u00e6ntanlega einf\u00f6ldun eins og \u00e1\u00f0ur segir \u2013 <em>hef\u00f0ust <\/em>liggur beinna vi\u00f0 en <em>h\u00e6fust<\/em>. En \u00fe\u00f3tt \u00feessar breytingar s\u00e9u e\u00f0lilegar v\u00e6ri \u00e6skilegt a\u00f0 halda s\u00f6gnunum \u00e1fram a\u00f0greindum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum s\u00e1 \u00e9g bent \u00e1 a\u00f0 \u00ed sj\u00f3nvarpsfr\u00e9ttum \u00ed g\u00e6r hef\u00f0i sambandi\u00f0 \u201e\u00deetta h\u00f3fst\u201c veri\u00f0 nota\u00f0 \u00ed merkingunni '\u00feetta kl\u00e1ra\u00f0ist, \u00feetta t\u00f3kst' eins og um v\u00e6ri a\u00f0 r\u00e6\u00f0a s\u00f6gnina hafast. Hef\u00f0bundin beyging \u00feeirrar sagnar en hins vegar veik, \u00feannig a\u00f0 \u00fearna hef\u00f0i m\u00e1tt b\u00faast vi\u00f0 myndinni haf\u00f0ist \u2013 h\u00f3fst er hins vegar hef\u00f0bundin \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6295","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6295"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6295\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6296,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6295\/revisions\/6296"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}