{"id":6300,"date":"2024-04-29T17:49:54","date_gmt":"2024-04-29T17:49:54","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6300"},"modified":"2024-04-29T17:49:54","modified_gmt":"2024-04-29T17:49:54","slug":"ha-halsbolga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/04\/29\/ha-halsbolga\/","title":{"rendered":"H\u00e1 h\u00e1lsb\u00f3lga?"},"content":{"rendered":"<p>N\u00fdlega birtist \u00e1 vef <em>R\u00edkis\u00fatvarpsins <\/em><a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frettir\/innlent\/2024-04-24-laegsta-verdbolga-i-rumlega-tvo-ar-411116\">fr\u00e9tt<\/a> me\u00f0 fyrirs\u00f6gninni \u201eL\u00e6gsta ver\u00f0b\u00f3lga \u00e1 \u00cdslandi \u00ed r\u00fam tv\u00f6 \u00e1r\u201c. \u00cd tilefni af \u00fev\u00ed var spurt \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum: \u201eGetur h\u00e1lsb\u00f3lga l\u00edka l\u00e6kka\u00f0 og h\u00e6kka\u00f0?\u201c \u00deetta er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r ekki \u00f3e\u00f0lileg spurning \u2013 me\u00f0 or\u00f0inu <em>b\u00f3lga <\/em>einu og s\u00e9r, sem og samsetningum me\u00f0 \u00fea\u00f0 sem seinni li\u00f0 svo sem <em>h\u00e1lsb\u00f3lga<\/em>, <em>lungnab\u00f3lga<\/em>, <em>heilahimnub\u00f3lga<\/em>, <em>bl\u00f6\u00f0rub\u00f3lga<\/em>, <em>eyrnab\u00f3lga<\/em>,<em> j\u00fagurb\u00f3lga <\/em>o.m.fl., standa yfirleitt \u00f6nnur l\u00fdsingaror\u00f0 en <em>h\u00e1r <\/em>og <em>l\u00e1gur<\/em>, og a\u00f0rar sagnir en <em>h\u00e6kka <\/em>og <em>l\u00e6kka<\/em>. Algengast er a\u00f0 tala um a\u00f0 b\u00f3lga s\u00e9 <em>mikil <\/em>og <em>vaxi <\/em>e\u00f0a <em>aukist<\/em> e\u00f0a <em>versni<\/em>, e\u00f0a <em>l\u00edtil<\/em> og <em>minnki <\/em>e\u00f0a <em>batni<\/em> \u2013 \u00feegar um \u00fatvortis b\u00f3lgu er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a er oft tala\u00f0 um a\u00f0 h\u00fan <em>hja\u00f0ni<\/em>. En <em>ver\u00f0b\u00f3lga<\/em> er vissulega annars e\u00f0lis og ekki undarlegt a\u00f0 h\u00fan hagi s\u00e9r \u00f6\u00f0ruv\u00edsi.<\/p>\n<p>Eins og J\u00f3n Hilmar J\u00f3nsson hefur raki\u00f0 \u00ed \u00e1g\u00e6tri <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=53937\">grein<\/a> \u00e1 <em>V\u00edsindavefnum <\/em>er elsta d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 <em>ver\u00f0b\u00f3lga <\/em>\u00ed r\u00e6\u00f0u J\u00f3nasar J\u00f3nssonar fr\u00e1 Hriflu \u00e1 Al\u00feingi \u00e1ri\u00f0 1927 \u00fear sem hann eignar J\u00f3ni \u00deorl\u00e1kssyni fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra or\u00f0i\u00f0. \u00dea\u00f0 var \u00fe\u00f3 ekki fyrr en undir 1940 a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 var\u00f0 algengt og \u00fe\u00e1 fara a\u00f0 sj\u00e1st me\u00f0 \u00fev\u00ed \u00fdmis l\u00fdsingaror\u00f0 og sagnir. Elsta d\u00e6mi um <em>mikil ver\u00f0b\u00f3lga <\/em>er fr\u00e1 1940, um <em>l\u00edtil ver\u00f0b\u00f3lga <\/em>fr\u00e1 1946, um <em>ver\u00f0b\u00f3lga vex <\/em>fr\u00e1 1941, um <em>ver\u00f0b\u00f3lga hja\u00f0nar <\/em>fr\u00e1 1940, um <em>ver\u00f0b\u00f3lga eyst <\/em>fr\u00e1 1942, um <em>ver\u00f0b\u00f3lga minnkar <\/em>fr\u00e1 1944. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 framan af voru notu\u00f0 s\u00f6mu l\u00fdsingaror\u00f0 og sagnir me\u00f0 or\u00f0inu <em>ver\u00f0b\u00f3lga <\/em>og me\u00f0 \u00f6\u00f0rum samsetningum af <em>-b\u00f3lga<\/em>. \u00deetta vir\u00f0ist ekki hafa fari\u00f0 a\u00f0 breytast a\u00f0 r\u00e1\u00f0i fyrr en \u00e1 \u00e1ttunda \u00e1ratugnum.<\/p>\n<p>\u00cd umr\u00e6\u00f0um \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum benti Einar \u00d3lafsson \u00e1 lykilatri\u00f0i m\u00e1lsins: \u201eEf h\u00e1lsb\u00f3lgan v\u00e6ri m\u00e6ld og gefin upp \u00ed t\u00f6lum eins og ver\u00f0b\u00f3lga\u201c v\u00e6ri e\u00f0lilegt a\u00f0 nota um hana l\u00fdsingaror\u00f0in <em>h\u00e1r <\/em>og <em>l\u00e1gur<\/em>, og sagnirnar <em>h\u00e6kka <\/em>og <em>l\u00e6kka<\/em>. Elsta d\u00e6mi um sambandi\u00f0 <em>h\u00e1 ver\u00f0b\u00f3lga <\/em>er fr\u00e1 1974, um <em>l\u00e1g ver\u00f0b\u00f3lga <\/em>fr\u00e1 1970. F\u00e1ein d\u00e6mi eru um <em>l\u00e6kka <\/em>og <em>h\u00e6kka <\/em>me\u00f0 <em>ver\u00f0b\u00f3lga <\/em>fr\u00e1 \u00fev\u00ed \u00e1 fimmta \u00e1ratugnum en \u00feessi samb\u00f6nd fara ekki a\u00f0 sj\u00e1st a\u00f0 r\u00e1\u00f0i fyrr en eftir 1970. \u00dea\u00f0 er einmitt um svipa\u00f0 leyti sem fari\u00f0 er a\u00f0 tala um ver\u00f0b\u00f3lgum\u00e6lingar. Elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er a\u00f0 v\u00edsu fr\u00e1 1959, en annars sj\u00e1st ekki d\u00e6mi fyrr en \u00e1 \u00e1ttunda \u00e1ratugnum \u2013 <em>ver\u00f0b\u00f3lga m\u00e6ld<\/em> 1972, <em>ver\u00f0b\u00f3lga m\u00e6list<\/em> 1974, <em>ver\u00f0b\u00f3lgum\u00e6ling<\/em> 1974, <em>m\u00e6la ver\u00f0b\u00f3lgu <\/em>1979, o.s.frv.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed ekki vafi \u00e1 a\u00f0 \u00feetta hangir saman \u2013 m\u00e6lingar valda breyttri notkun l\u00fdsingaror\u00f0a og sagna. \u00dea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir samt ekki a\u00f0 h\u00e6tt s\u00e9 a\u00f0 nota \u00f6nnur l\u00fdsingaror\u00f0 og sagnir me\u00f0 or\u00f0inu <em>ver\u00f0b\u00f3lga<\/em>. \u00devert \u00e1 m\u00f3ti \u2013 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru almennu l\u00fdsingaror\u00f0in og sagnirnar, \u00feau sem notu\u00f0 eru me\u00f0 \u00f6\u00f0rum -<em>b\u00f3lgu<\/em>-or\u00f0um, yfirleitt talsvert algengari en \u00feau \u201es\u00e9rh\u00e6f\u00f0u\u201c, <em>h\u00e1r<\/em> og <em>l\u00e1gur<\/em>, <em>h\u00e6kka <\/em>og <em>l\u00e6kka<\/em> \u2013 eina undantekningin er s\u00fa a\u00f0 <em>l\u00e1g ver\u00f0b\u00f3lga <\/em>er talsvert algengara en <em>l\u00edtil ver\u00f0b\u00f3lga<\/em>. En \u00feetta d\u00e6mi s\u00fdnir annars vegar a\u00f0 \u00fe\u00f3tt or\u00f0 hafi sama seinni li\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir \u00fea\u00f0 ekki endilega a\u00f0 \u00feau taki me\u00f0 s\u00e9r s\u00f6mu sagnir og l\u00fdsingaror\u00f0, og hins vegar a\u00f0 \u00fe\u00f3tt merking or\u00f0ins <em>ver\u00f0b\u00f3lga <\/em>hafi ekki breyst hafa breytingar \u00e1 notkun \u00feess \u00e1hrif \u00e1 or\u00f0in sem \u00fea\u00f0 tekur me\u00f0 s\u00e9r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00fdlega birtist \u00e1 vef R\u00edkis\u00fatvarpsins fr\u00e9tt me\u00f0 fyrirs\u00f6gninni \u201eL\u00e6gsta ver\u00f0b\u00f3lga \u00e1 \u00cdslandi \u00ed r\u00fam tv\u00f6 \u00e1r\u201c. \u00cd tilefni af \u00fev\u00ed var spurt \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum: \u201eGetur h\u00e1lsb\u00f3lga l\u00edka l\u00e6kka\u00f0 og h\u00e6kka\u00f0?\u201c \u00deetta er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r ekki \u00f3e\u00f0lileg spurning \u2013 me\u00f0 or\u00f0inu b\u00f3lga einu og s\u00e9r, sem og samsetningum me\u00f0 \u00fea\u00f0 sem seinni li\u00f0 svo sem [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6300","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6300","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6300"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6300\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6301,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6300\/revisions\/6301"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6300"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6300"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6300"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}