{"id":6341,"date":"2024-05-09T21:50:22","date_gmt":"2024-05-09T21:50:22","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6341"},"modified":"2024-05-10T09:52:11","modified_gmt":"2024-05-10T09:52:11","slug":"er-madurinn-i-utrymingarhaettu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/05\/09\/er-madurinn-i-utrymingarhaettu\/","title":{"rendered":"Er ma\u00f0urinn \u00ed \u00fatr\u00fdmingarh\u00e6ttu?"},"content":{"rendered":"<p>Fyrr \u00ed vikunni skrifa\u00f0i Vala Hafsta\u00f0 <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20242567022d\/ut-ryming-mannsins-a-ruv\">grein<\/a> \u00e1 <em>V\u00edsi <\/em>me\u00f0 titlinum \u201e\u00datr\u00fdming mannsins \u00e1 R\u00daV\u201c. \u00dear heldur h\u00fan \u00fev\u00ed fram a\u00f0 undanfarin \u00e1r hafi \u201e\u00f3pr\u00fattinn n\u00fdlenskuher gert a\u00f0f\u00f6r a\u00f0 tungum\u00e1linu okkar \u00far \u00fdmsum \u00e1ttum, sta\u00f0r\u00e1\u00f0inn \u00ed a\u00f0 innlei\u00f0a hina kynlausu n\u00fdlensku \u00ed nafni jafnr\u00e9ttisbar\u00e1ttu\u201c. \u00dea\u00f0 er fullkomlega e\u00f0lilegt a\u00f0 breytingar \u00e1 m\u00e1li og m\u00e1lnotkun \u00ed nafni kynhlutleysis og jafnr\u00e9ttisbar\u00e1ttu falli f\u00f3lki misvel \u00ed ge\u00f0, og sj\u00e1lfsagt og nau\u00f0synlegt a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00fe\u00e6r breytingar \u00e1 m\u00e1lefnalegan h\u00e1tt. En \u00fe\u00f3tt st\u00f3ryr\u00f0i, \u00fat\u00farsn\u00faningar, uppnefni, rangf\u00e6rslur, h\u00e1\u00f0sgl\u00f3sur og uppspuni um \u00e6tlun f\u00f3lks geti veri\u00f0 vel til \u00feess falli\u00f0 a\u00f0 f\u00e1 athygli og dreifingu \u2013 m\u00f6rg l\u00e6k og margar deilingar \u2013 hentar \u00feetta illa sem framlag til m\u00e1lefnalegrar umr\u00e6\u00f0u.<\/p>\n<p>\u00dev\u00ed mi\u00f0ur kemur \u00feetta allt fram \u00ed grein V\u00f6lu Hafsta\u00f0. H\u00fan segir t.d.: \u201eHluti \u00feessarar misskildu jafnr\u00e9ttisbar\u00e1ttu fr\u00e9ttamannanna felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fatr\u00fdma or\u00f0inu <em>ma\u00f0ur<\/em> hven\u00e6r sem f\u00e6ri gefst. A\u00f0 sama skapi m\u00e1 ekki lengur tala um <em>suma<\/em>, <em>a\u00f0ra<\/em>, <em>flesta<\/em> e\u00f0a <em>nokkra<\/em> \u00ed hlutlausri merkingu.\u201c \u00deetta er rangt, og \u00fea\u00f0 \u00fearf ekki a\u00f0 leita lengi \u00e1 vef R\u00edkis\u00fatvarpsins til a\u00f0 finna fj\u00f6lda d\u00e6ma fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ustu vikum um einmitt \u00feessi atri\u00f0i sem fullyrt er a\u00f0 hafi veri\u00f0 \u201e\u00fatr\u00fdmt\u201c og ekki megi tala um. M\u00e1lfarsr\u00e1\u00f0unautur R\u00edkis\u00fatvarpsins hefur margsinnis <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20242567797d\/fjoldaursagnir-kvenna-ur-mann-kyninu\">l\u00fdst \u00fev\u00ed yfir<\/a> a\u00f0 engin fyrirm\u00e6li hafi veri\u00f0 gefin um \u00fatilokun \u00feessara or\u00f0a og margt starfsf\u00f3lk R\u00edkis\u00fatvarpsins hefur einnig sta\u00f0fest a\u00f0 \u00fea\u00f0 hafi aldrei or\u00f0i\u00f0 fyrir neinum \u00fer\u00fdstingi \u00ed \u00fe\u00e1 \u00e1tt. En samt er haldi\u00f0 \u00e1fram a\u00f0 fullyr\u00f0a \u00feetta.<\/p>\n<p>M\u00e1lfarsr\u00e1\u00f0unauturinn <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20242567797d\/fjoldaursagnir-kvenna-ur-mann-kyninu\">segir<\/a> \u00a0hins vegar \u201ea\u00f0 sumt af samstarfsf\u00f3lki s\u00ednu \u00e1 stofnuninni kj\u00f3si a\u00f0 draga \u00far karll\u00e6gni tungum\u00e1lsins\u201c og \u00fea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 stundum er hvorugkyn \u00f3\u00e1kve\u00f0inna fornafna nota\u00f0 \u00ed R\u00edkis\u00fatvarpinu \u00fear sem venja hefur veri\u00f0 a\u00f0 nota karlkyn, og stundum er or\u00f0i\u00f0 <em>f\u00f3lk <\/em>og samsetningar af \u00fev\u00ed nota\u00f0 \u00ed sta\u00f0 <em>ma\u00f0ur <\/em>og samsetninga af \u00fev\u00ed. \u00dea\u00f0 er ekki banna\u00f0, frekar en a\u00f0 nota <em>ma\u00f0ur <\/em>og karlkynsmyndir fornafna, en \u00fev\u00ed fer samt fjarri a\u00f0 allt starfsf\u00f3lk R\u00edkis\u00fatvarpsins noti m\u00e1li\u00f0 \u00e1 \u00feennan h\u00e1tt. \u00dea\u00f0 er n\u00fa einu sinni \u00feannig a\u00f0 vi\u00f0 t\u00f6kum meira eftir \u00fev\u00ed n\u00fdja sem vi\u00f0 heyrum en \u00fev\u00ed sem vi\u00f0 erum v\u00f6n og \u00fea\u00f0 er sennilega \u00e1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 f\u00f3lk \u00edmyndar s\u00e9r \u00a0\u2013 ranglega \u2013 a\u00f0 b\u00fai\u00f0 s\u00e9 a\u00f0 \u00fath\u00fdsa or\u00f0inu <em>ma\u00f0ur <\/em>og karlkynsmyndum \u00f3\u00e1kve\u00f0inna fornafna.<\/p>\n<p>Vala segir l\u00edka a\u00f0 \u00ed misskilinni jafnr\u00e9ttisbar\u00e1ttu sinni hafi fr\u00e9ttaf\u00f3lki \u201etekist a\u00f0 innlei\u00f0a or\u00f0 \u00e1 bor\u00f0 vi\u00f0 starfsf\u00f3lk, v\u00edsindaf\u00f3lk, bj\u00f6rgunarf\u00f3lk, verkaf\u00f3lk, i\u00f0na\u00f0arf\u00f3lk, fl\u00f3ttaf\u00f3lk o.s.frv.\u201c \u00ed sta\u00f0inn fyrir samsvarandi or\u00f0 me\u00f0 seinni hlutann <em>-ma\u00f0ur<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 <em>verkaf\u00f3lk <\/em>kemur fyrst fyrir \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> \u00e1ri\u00f0 1848 og hefur veri\u00f0 mj\u00f6g algengt lengi \u00fe\u00f3tt dregi\u00f0 hafi \u00far t\u00ed\u00f0ni \u00feess \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum. Or\u00f0i\u00f0 <em>starfsf\u00f3lk <\/em>kemur fyrst fyrir 1901, og \u00fea\u00f0 hefur einnig lengi veri\u00f0 mj\u00f6g algengt.\u00a0 Or\u00f0i\u00f0 <em>fl\u00f3ttaf\u00f3lk <\/em>kemur fyrst fyrir 1878 og hefur veri\u00f0 algengt \u00e1ratugum saman. Or\u00f0i\u00f0 <em>i\u00f0na\u00f0arf\u00f3lk <\/em>kemur fyrst fyrir 1883 en hefur alla t\u00ed\u00f0 veri\u00f0 sjaldg\u00e6ft og \u00e1 vef R\u00edkis\u00fatvarpsins er a\u00f0eins a\u00f0 finna fimm d\u00e6mi um \u00fea\u00f0. Or\u00f0in <em>v\u00edsindaf\u00f3lk <\/em>og <em>bj\u00f6rgunarf\u00f3lk <\/em>eru \u00e1ratuga g\u00f6mul.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 fr\u00e1leitt er a\u00f0 tala um a\u00f0 fr\u00e9ttaf\u00f3lk R\u00edkis\u00fatvarpsins hafi \u201einnleitt\u201c umr\u00e6dd or\u00f0 sem \u00f6ll eru g\u00f6mul \u00ed m\u00e1linu og flest hafa lengi veri\u00f0 mj\u00f6g algeng. En Vala b\u00e6tir vi\u00f0 \u00ed h\u00e1\u00f0i: \u201e\u00dea\u00f0 hl\u00fdtur hver ma\u00f0ur a\u00f0 sj\u00e1 a\u00f0 r\u00e9ttara v\u00e6ri a\u00f0 tala um \u00cdsraelsf\u00f3lk og Bandar\u00edkjaf\u00f3lk. S\u00f6mulei\u00f0is gengur ekki lengur a\u00f0 tala um Kanadamenn, Nor\u00f0menn og \u00dakra\u00ednumenn. Nei, Kanadaf\u00f3lk, Nor\u00f0f\u00f3lk og \u00dakra\u00ednuf\u00f3lk skal \u00fea\u00f0 heita.\u201c Reyndar er <em>\u00cdsraelsf\u00f3lk <\/em>gamalt \u00ed m\u00e1linu og sennilega eldra en <em>\u00cdsraelsmenn<\/em>, en \u00e9g hef aldrei heyrt e\u00f0a s\u00e9\u00f0 or\u00f0in <em>Kanadaf\u00f3lk <\/em>og <em>Nor\u00f0f\u00f3lk <\/em>notu\u00f0. \u00c9g finn fj\u00f6gur d\u00e6mi um <em>\u00dakra\u00ednuf\u00f3lk <\/em>\u00e1 vef R\u00edkis\u00fatvarpsins en fj\u00f6lm\u00f6rg um <em>\u00dakra\u00ednumenn<\/em>. Hins vegar er t\u00f6luvert af d\u00e6mum um <em>Palest\u00ednuf\u00f3lk <\/em>en \u00fea\u00f0 or\u00f0 er meira en h\u00e1lfrar aldar gamalt.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3 tekur steininn \u00far \u00feegar Vala segir: \u201e\u00cd sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 segja a\u00f0 27 <em>manns <\/em>hafi farist \u00ed fl\u00f3\u00f0um, e\u00f0a 11 <em>manns <\/em>hafi veri\u00f0 handteknir er n\u00fa sagt \u00fear \u00e1 b\u00e6 a\u00f0 27 hafi farist \u00ed fl\u00f3\u00f0um og 11 hafi veri\u00f0 handtekin.\u201c \u00deetta t\u00falkar h\u00fan sem li\u00f0 \u00ed \u201e\u00fatr\u00fdmingu\u201c or\u00f0sins <em>ma\u00f0ur<\/em> vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 eigi alltaf a\u00f0 nefna einingar me\u00f0 t\u00f6lum. En \u00ed fyrsta lagi er flj\u00f3tlegt a\u00f0 finna \u00e1 vef R\u00edkis\u00fatvarpsins fj\u00f6lm\u00f6rg d\u00e6mi fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ustu vikum um a\u00f0 <em>manns <\/em>s\u00e9 nota\u00f0 \u00e1 eftir t\u00f6lum, og \u00ed \u00f6\u00f0ru lagi er fr\u00e1leitt a\u00f0 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 alltaf \u00feurfi a\u00f0 nefna einingar me\u00f0 t\u00f6lum. \u00dev\u00ed er einmitt oft sleppt \u00feegar auglj\u00f3st er um hva\u00f0 er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, eins og \u00ed \u00feeim d\u00e6mum sem Vala nefnir, og \u00feannig hefur \u00fea\u00f0 lengi veri\u00f0 og \u00fe\u00f3tt e\u00f0lilegt. \u00c1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru t.d. 176 d\u00e6mi um <em>fimm f\u00f3rust<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta fr\u00e1 1926.<\/p>\n<p>Vala segir l\u00edka: \u201eFr\u00e9ttamenn R\u00daV hafa enn ekki \u00e1tta\u00f0 sig \u00e1 a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>forseti<\/em> er karlkyns, en helmingur frambj\u00f3\u00f0enda kvenkyns, \u00fe.m.t. ein fyrirs\u00e6ta, og \u00fev\u00ed \u00f3t\u00e6kt a\u00f0 halda sig vi\u00f0 \u00feetta starfsheiti, fari svo a\u00f0 kona ver\u00f0i kosin.\u201c \u00de\u00f3tt vissulega s\u00e9 stundum reynt a\u00f0 draga \u00far karll\u00e6gni m\u00e1lsins me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 skipta um or\u00f0 beinist andsta\u00f0an yfirleitt ekki gegn karlkynsor\u00f0um almennt, heldur fyrst og fremst gegn or\u00f0inu <em>ma\u00f0ur <\/em>og samsetningum af \u00fev\u00ed. \u00deegar St\u00fadentar\u00e1\u00f0 H\u00e1sk\u00f3la \u00cdslands <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6971622?iabr=on#page\/n3\/mode\/1up\/\">lag\u00f0i ni\u00f0ur<\/a> starfsheiti\u00f0 <em>forma\u00f0ur <\/em>fyrir sex \u00e1rum \u00ed nafni kynhlutleysis var or\u00f0i\u00f0 <em>forseti <\/em>einmitt teki\u00f0 upp \u00ed sta\u00f0inn \u2013 \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 vera karlkynsor\u00f0. H\u00e9r er \u00fev\u00ed veri\u00f0 a\u00f0 gera f\u00f3lki upp \u00e6tlun, fyrir utan a\u00f0 tala ni\u00f0ur til f\u00f3lks me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 segja a\u00f0 \u00fea\u00f0 hafi \u201eenn ekki \u00e1tta\u00f0 sig \u00e1\u201c.<\/p>\n<p>Eins og \u00e9g sag\u00f0i \u00ed upphafi er fullkomlega e\u00f0lilegt a\u00f0 f\u00f3lk hafi misjafnar sko\u00f0anir \u00e1 \u00feessum m\u00e1lum. \u00cdslenskan er okkur tilfinningam\u00e1l, okkur er annt um hana og viljum helst hafa hana eins og vi\u00f0 tileinku\u00f0um okkur hana \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i. Sumum finnst samt \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 gera \u00e1kve\u00f0nar breytingar \u00e1 m\u00e1li s\u00ednu og m\u00e1lnotkun vegna \u00feess a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 s\u00e9 mj\u00f6g karll\u00e6gt \u00e1 \u00fdmsan h\u00e1tt. \u00c9g get vel skili\u00f0 \u00feessa afst\u00f6\u00f0u og \u00fdmis r\u00f6k fyrir henni, en \u00e9g get l\u00edka vel skili\u00f0 andst\u00f6\u00f0u vi\u00f0 breytingarnar og r\u00f6k fyrir henni. \u00deess vegna er mikilv\u00e6gt a\u00f0 h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00feetta \u00e1 m\u00e1lefnalegan h\u00e1tt, \u00fear sem f\u00f3lk s\u00fdni sko\u00f0unum og tilfinningum annarra tillitssemi og vir\u00f0ingu, \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 fara \u00ed skotgrafir og hr\u00f3pa \u00fea\u00f0an g\u00edfuryr\u00f0i gegn \u00edmyndu\u00f0um \u201en\u00fdlenskuher\u201c.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fyrr \u00ed vikunni skrifa\u00f0i Vala Hafsta\u00f0 grein \u00e1 V\u00edsi me\u00f0 titlinum \u201e\u00datr\u00fdming mannsins \u00e1 R\u00daV\u201c. \u00dear heldur h\u00fan \u00fev\u00ed fram a\u00f0 undanfarin \u00e1r hafi \u201e\u00f3pr\u00fattinn n\u00fdlenskuher gert a\u00f0f\u00f6r a\u00f0 tungum\u00e1linu okkar \u00far \u00fdmsum \u00e1ttum, sta\u00f0r\u00e1\u00f0inn \u00ed a\u00f0 innlei\u00f0a hina kynlausu n\u00fdlensku \u00ed nafni jafnr\u00e9ttisbar\u00e1ttu\u201c. \u00dea\u00f0 er fullkomlega e\u00f0lilegt a\u00f0 breytingar \u00e1 m\u00e1li og m\u00e1lnotkun \u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6341","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6341","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6341"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6341\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6344,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6341\/revisions\/6344"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6341"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6341"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6341"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}