{"id":6352,"date":"2024-05-12T15:51:44","date_gmt":"2024-05-12T15:51:44","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6352"},"modified":"2024-05-17T21:42:59","modified_gmt":"2024-05-17T21:42:59","slug":"eg-fila-svo-vel-ad-vera-fronari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/05\/12\/eg-fila-svo-vel-ad-vera-fronari\/","title":{"rendered":"\u00c9g f\u00edla svo vel a\u00f0 vera Fr\u00f3nari"},"content":{"rendered":"<p>H\u00e9r var \u00ed dag spurt um hven\u00e6r t\u00f6kus\u00f6gnin <em>f\u00edla <\/em>hef\u00f0i or\u00f0i\u00f0 algeng \u00ed \u00edslensku. <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/140184\">Elsta d\u00e6mi<\/a> sem \u00feekkt er um hana \u00ed \u00edslenskum texta er \u00ed <em>Sunnanfara <\/em>1898: \u201eHvernig <em>f\u00edlar\u00f0u<\/em>? (\u00fe.e. hvernig l\u00ed\u00f0r \u00fe\u00e9r?).\u201c \u00cd <em>Eimrei\u00f0inni <\/em>1901 segir: \u201e<em>F\u00edlar\u00f0u <\/em>ekki illa eftir <em>trippi\u00f0 <\/em>a\u00f0 nor\u00f0an?\u201c \u00a0\u00cd <em>Vor\u00f6ld <\/em>1919 segir, undir fyrirs\u00f6gninni \u201eVesturheimska\u201c: \u201eEg f\u00edla\u00f0i illa \u00feennan morgun eftir a\u00f0 eg dressa\u00f0i og f\u00f3r \u00feess vegna \u00fat fyrir vok.\u201c \u00cd vesturheimska gamanbla\u00f0inu <em>Fonni\u00f0 <\/em>1921 segir: \u201eN\u00fa eru margir dagar s\u00ed\u00f0an en enn\u00fe\u00e1 getur ma\u00f0ur f\u00edla\u00f0 stinkinn.\u201c \u00cd <em>Speglinum <\/em>1928 segir: \u201eEn hvernig f\u00edlar \u00fe\u00fa?\u201c \u00cd \u00feessum d\u00e6mum er <em>f\u00edla <\/em>ekki notu\u00f0 \u00e1 sama h\u00e1tt og venjulega \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li, heldur merkir h\u00fan h\u00e9r 'l\u00ed\u00f0a'. \u00cd \u00f6llum tilvikum er l\u00edka veri\u00f0 a\u00f0 h\u00e6\u00f0ast a\u00f0 enskuskotnu m\u00e1li.<\/p>\n<p>Sama m\u00e1li gegnir um flest elstu d\u00e6min \u00fear sem s\u00f6gnin er notu\u00f0 eins og \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li en sm\u00e1tt og sm\u00e1tt er fari\u00f0 a\u00f0 nota <em>f\u00edla <\/em>eins og hverja a\u00f0ra enskuslettu, \u00e1n s\u00e9rstaks h\u00e1\u00f0s. \u00cd <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>1937 segir: \u201esumir \u201ef\u00edla sig svo illa til sj\u00f3s\u201c, eins og ungfr\u00fa ein t\u00f3k til or\u00f0a \u00ed heimspekilegri bor\u00f0r\u00e6\u00f0u um e\u00f0li og uppt\u00f6k sj\u00f3veikinnar.\u201c \u00cd <em>F\u00e1lkanum <\/em>1940 segir: \u201eOg jeg sem f\u00edla mig svo rosasjabb\u00ed eftir pimpir\u00edi\u00f0 \u00ed g\u00e6rkveldi.\u201c \u00cd <em>Heimilisritinu <\/em>1944 segir: \u201e\u00d3, \u00e9g f\u00edla mig svo vel hj\u00e1 \u00fe\u00e9r, elsku Kobbi.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1954 segir: \u201eHvernig f\u00edlar\u00f0u \u00feig \u00ed svona djammi?\u201c \u00deessi notkun sagnarinnar vir\u00f0ist hafa fari\u00f0 sm\u00e1tt og sm\u00e1tt vaxandi \u00e1 sj\u00f6tta \u00e1ratugnum, ef marka m\u00e1 \u00fea\u00f0 sem \u00c1rni B\u00f6\u00f0varsson segir um hana \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1959:<\/p>\n<p>\u201eEitt hinna lei\u00f0ari t\u00f6kuor\u00f0a sem or\u00f0i\u00f0 hafa allf\u00f6st \u00ed \u00edslenzku \u00e1 s\u00ed\u00f0ari \u00e1rum \u00ed \u00e1kve\u00f0num h\u00f3pi f\u00f3lks og \u00fe\u00e1 fyrir ensk \u00e1hrif, er s\u00f6gnin a\u00f0 f\u00edla sig, \u00ed samb\u00f6ndum eins og \u201eHvernig f\u00edlar\u00f0u \u00feig? hann f\u00edlar sig vel \u00ed \u00feessu\u201c. [\u2026] [O]r\u00f0 eins og \u00feetta er engin \u00edslenzka og getur aldrei or\u00f0i\u00f0. \u00dea\u00f0 veldur m\u00e1lspj\u00f6llum, en fyllir ekkert opi\u00f0 skar\u00f0 \u00ed m\u00e1linu, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00edslenzk tunga \u00e1 n\u00e6g or\u00f0 til a\u00f0 nota \u00ed \u00feess sta\u00f0. Or\u00f0 af \u00feessu tagi eru innbyrt \u00ed talm\u00e1l n\u00fat\u00edmans af f\u00f3lki sem hefur n\u00e6sta litla \u00fej\u00f3\u00f0erniskennd um tungu s\u00edna og finnst f\u00ednt a\u00f0 sletta ensku. S\u00edzt ber a\u00f0 lasta kunn\u00e1ttu \u00ed erlendum m\u00e1lum, en hins vegar mun \u00feeim tamara a\u00f0 sletta \u00fatlendum or\u00f0um af \u00feessu tagi sem kunna ekki nema hrafl \u00ed m\u00e1linu og jafnvel vitlaust \u00fea\u00f0 litla sem \u00feeir hafa nasasj\u00f3n af.\u201c<\/p>\n<p>D\u00e6mum um <em>f\u00edla <\/em>f\u00f3r \u00fe\u00f3 enn fj\u00f6lgandi og allt anna\u00f0 vi\u00f0horf kemur fram \u00ed <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1451536?iabr=on#page\/n13\/mode\/1up\/\">grein<\/a> um m\u00e1lfar unglinga \u00e1 \u201eSlags\u00ed\u00f0unni\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>\u00e1ri\u00f0 1974: \u201eUm hugt\u00f6k tilfinningalegs e\u00f0lis eru notu\u00f0 hin \u00fdmsu or\u00f0 svo sem <strong>f\u00edlingur<\/strong> og a\u00f0 <strong>f\u00edla<\/strong> hitt og \u00feetta. D\u00e6mi: \u201e\u00c9g f\u00edla \u00feessa gr\u00fappu,\u201c e\u00f0a \u201ehann var \u00ed ofsa f\u00edling \u00fearna um kv\u00f6ldi\u00f0\u201c. \u00deetta hugtak er eitt af m\u00f6rgum, sem erfitt er a\u00f0 snara \u00ed \u00edslenzku \u00e1n \u00feess a\u00f0 merking raskist. Tilfinning n\u00e6r \u00fev\u00ed ekki n\u00f3gu vel, \u00fev\u00ed a\u00f0 ef ma\u00f0ur \u201ef\u00edlar einhverja gr\u00fappu\u201c \u00fe\u00fd\u00f0ir \u00fea\u00f0 \u00ed raun eitthva\u00f0 anna\u00f0 og meira en bara \u00fea\u00f0 a\u00f0 hafa tilfinningu fyrir vi\u00f0komandi hlj\u00f3msveit. \u00c9g ver\u00f0a a\u00f0 j\u00e1ta, a\u00f0 m\u00e9r er ekki kunnugt um neitt or\u00f0 \u00ed \u00edslenzkri tungu, sem nota m\u00e6tti me\u00f0 g\u00f3\u00f0u m\u00f3ti, \u00feegar tala\u00f0 er um a\u00f0 \u201ef\u00edla eitthva\u00f0\u201c.\u201c<\/p>\n<p>\u00deessu <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1451985?iabr=on#page\/n14\/mode\/1up\/\">andm\u00e6lti<\/a> reyndar Kristinn R. \u00d3lafsson \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>sk\u00f6mmu s\u00ed\u00f0ar: \u201eTilefni \u00feessa br\u00e9fs m\u00edns er \u00fea\u00f0, a\u00f0 skrifari greinarinnar kva\u00f0st ekki \u00feekkja neitt \u00edslenskt or\u00f0, sem n\u00e6\u00f0i til fulls merkingu enska or\u00f0sins \u201e<strong>feeling<\/strong>\u201c. Langar mig \u00fev\u00ed a\u00f0 benda honum \u00e1 or\u00f0i\u00f0 <strong>\u00feel<\/strong>, sem \u00e9g tel, a\u00f0 n\u00e1i merkingunni fullkomlega. \u00dea\u00f0 var geggja\u00f0 \u00feel \u00ed \u00feessu; kl\u00edstra\u00f0 \u00feel uppum alla veggi. <strong>A\u00f0 f\u00edla sig<\/strong> heitir \u00fev\u00ed <strong>a\u00f0 \u00feela sig<\/strong> e\u00f0a <strong>\u00feelast<\/strong>.\u201c Hva\u00f0 sem f\u00f3lki kann a\u00f0 finnast um \u00feessa till\u00f6gu sl\u00f3 h\u00fan ekki \u00ed gegn, en notkun sagnarinnar <em>f\u00edla <\/em>h\u00e9lt \u00e1fram a\u00f0 aukast, og t\u00f3k st\u00f6kk um 1980 og s\u00e9rstaklega \u00fe\u00f3 upp \u00far 2000. N\u00fa er \u00feetta ein af algengari s\u00f6gnum m\u00e1lsins og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru h\u00e1tt \u00ed \u00e1ttat\u00edu \u00fe\u00fasund d\u00e6mi um hana \u2013 vissulega \u00f6ll nema fimm \u00fe\u00fasund af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum.<\/p>\n<p>\u00cd<em> \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er <em>f\u00edla <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/60814\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> 'l\u00edka (e-\u00f0) vel, hafa d\u00e1l\u00e6ti \u00e1 (e-u)' og merkt \u201e\u00f3formlegt\u201c, og \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er h\u00fan merkt \u201eslangur\u201c. \u00de\u00f3tt s\u00f6gnin s\u00e9 vissulega upphaflega <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=51410\">komin \u00far ensku<\/a> hefur h\u00fan sliti\u00f0 sig fr\u00e1 enskum uppruna \u00e1 \u00fdmsan h\u00e1tt \u2013 hvorki <em>f\u00edla sig <\/em>n\u00e9 <em>f\u00edla \u00feetta <\/em>samsvarar nokkrum enskum or\u00f0asamb\u00f6ndum. Bent hefur veri\u00f0 \u00e1 a\u00f0 <em>f\u00f8le sig <\/em>s\u00e9 <a href=\"https:\/\/ordnet.dk\/ddo\/ordbog?query=f%C3%B8le+sig\">til<\/a> \u00ed d\u00f6nsku og \u00fev\u00ed g\u00e6tu hugsanlega veri\u00f0 einhver \u00e1hrif \u00fea\u00f0an, en \u00fea\u00f0 samband samsvarar \u00fe\u00f3 ekki <em>f\u00edla sig <\/em>nema a\u00f0 litlu leyti, merkir fremur 'finnast ma\u00f0ur vera'. S\u00f6gnin <em>f\u00edla <\/em>fellur fullkomlega a\u00f0 m\u00e1linu ekki s\u00ed\u00f0ur en <em>pr\u00edla<\/em>, <em>st\u00edla<\/em>, <em>tv\u00edla<\/em>, <em>v\u00edla<\/em> o.fl. \u00dat fr\u00e1 aldri sagnarinnar, t\u00ed\u00f0ni, \u00fatbrei\u00f0slu, merkingu og gagnsemi finnst m\u00e9r einbo\u00f0i\u00f0 a\u00f0 vi\u00f0urkenna hana sem fullgilt \u00edslenskt or\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00e9r var \u00ed dag spurt um hven\u00e6r t\u00f6kus\u00f6gnin f\u00edla hef\u00f0i or\u00f0i\u00f0 algeng \u00ed \u00edslensku. Elsta d\u00e6mi sem \u00feekkt er um hana \u00ed \u00edslenskum texta er \u00ed Sunnanfara 1898: \u201eHvernig f\u00edlar\u00f0u? (\u00fe.e. hvernig l\u00ed\u00f0r \u00fe\u00e9r?).\u201c \u00cd Eimrei\u00f0inni 1901 segir: \u201eF\u00edlar\u00f0u ekki illa eftir trippi\u00f0 a\u00f0 nor\u00f0an?\u201c \u00a0\u00cd Vor\u00f6ld 1919 segir, undir fyrirs\u00f6gninni \u201eVesturheimska\u201c: \u201eEg f\u00edla\u00f0i illa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6352","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6352","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6352"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6352\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6378,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6352\/revisions\/6378"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6352"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6352"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6352"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}