{"id":6361,"date":"2024-05-15T09:52:56","date_gmt":"2024-05-15T09:52:56","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6361"},"modified":"2024-05-15T18:00:45","modified_gmt":"2024-05-15T18:00:45","slug":"spikk-og-span","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/05\/15\/spikk-og-span\/","title":{"rendered":"Spikk og span"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0asambandi\u00f0 <em>spikk og span <\/em>\u00ed merkingunni 'tandurhreint' er \u00feekkt \u00ed \u00edslensku en vir\u00f0ist ekki vera mj\u00f6g gamalt \u00ed m\u00e1linu. \u00cd morgun sag\u00f0ist h\u00f3pverji hafa heyrt <em>spick and span <\/em>\u00ed amer\u00edskum \u00fe\u00e6tti og hef\u00f0i komi\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00e1 \u00f3vart \u00fear sem hann hef\u00f0i alltaf tali\u00f0 a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri g\u00f6mul d\u00f6nskusletta. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 \u00e1 prenti er \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1ra gamalt, \u00ed <em>DV<\/em> 1993: \u201eOfr\u00e6stikonurnar sj\u00e1 um a\u00f0 halda b\u00fdtib\u00farunum spikk og span.\u201c Anna\u00f0 d\u00e6mi er \u00far <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>sama \u00e1r: \u201e\u00dea\u00f0 gengur allt svo vel hj\u00e1 honum og stelpunum; allt \u201espikk og span\u201c og fullt af aga.\u201c Um aldam\u00f3tin fara svo a\u00f0 sj\u00e1st fleiri d\u00e6mi, og \u00fe\u00e1 var l\u00edka <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1956734?iabr=on#page\/n68\/mode\/1up\/\">stofnu\u00f0<\/a> b\u00edla\u00fevottast\u00f6\u00f0 undir heitinu <em>Spikk &amp; Span<\/em>. Notkunin fer vaxandi \u2013 alls eru r\u00fam 90 d\u00e6mi um or\u00f0i \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>en r\u00fam 300 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er ekki vafi \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>spikk og span <\/em>er komi\u00f0 af enska sambandinu <em>spick and span <\/em>sem <a href=\"https:\/\/dictionary.cambridge.org\/dictionary\/english\/spick-and-span\">merkir<\/a> \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li 'mj\u00f6g snyrtilegt, hreint og vel hirt' og er <a href=\"https:\/\/www.etymonline.com\/word\/spick-and-span#etymonline_v_24013\">komi\u00f0 af<\/a> <em>spick-and-span-new<\/em> \u00ed 16. aldar ensku. Or\u00f0i\u00f0 <em>spick <\/em>er \u00fea\u00f0 sama og <em>spike <\/em>\u00ed n\u00fat\u00edmaensku, 'nagli', og <em>span-new <\/em>er komi\u00f0 af <em>sp\u00e1nn\u00fdr <\/em>\u00ed norr\u00e6nu sem <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/18526\">merkir<\/a> upphaflega 'n\u00fdr eins og vi\u00f0arsp\u00f3nn, rj\u00fakandi, angandi eins og hefilsp\u00f3nn'. Sambandi\u00f0 <em>spick-and-span-new <\/em>sem kann a\u00f0 hafa or\u00f0i\u00f0 til fyrir \u00e1hrif fr\u00e1 <em>spiksplinter nieuw<\/em> \u00ed hollensku merkti \u00fev\u00ed b\u00f3kstaflega 'eins og n\u00fdsm\u00ed\u00f0a\u00f0 skip \u00far n\u00f6glum og timbri' en styttist s\u00ed\u00f0an \u00ed <em>spick-and-span <\/em>og f\u00e9kk merkinguna 'tandurhreint'. L\u00edkingin er skiljanleg \u2013 n\u00fd tr\u00e9skip voru lj\u00f3s, hrein og snyrtileg en d\u00f6kknu\u00f0u flj\u00f3tt og l\u00e9tu \u00e1 sj\u00e1.<\/p>\n<p>En ekki er \u00f3l\u00edklegt a\u00f0 notkun sambandsins <em>spikk og span <\/em>\u00ed \u00edslensku megi m.a. rekja til r\u00e6stidufts me\u00f0 nafninu <em>Spic and Span <\/em>sem var <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Spic_and_Span\">framleitt<\/a> \u00ed Bandar\u00edkjunum fr\u00e1 1933 og selt \u00e1 \u00cdslandi a.m.k. fr\u00e1 1959. \u00cd <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5166914?iabr=on#page\/n6\/mode\/1up\/\">augl\u00fdsingu<\/a> \u00ed <em>\u00cdslendingi <\/em>\u00fea\u00f0 \u00e1r segir: \u201eAmer\u00edska hreinsiefni\u00f0 SPIC AND SPAN til g\u00f3lf\u00fevotta og hreingerninga. Ekkert skr\u00fabb. Ekkert skol. Engin \u00feurrkun. \u00de\u00e9r \u00feurfi\u00f0 a\u00f0eins a\u00f0 blautvinda kl\u00fatinn e\u00f0a \u00fevegilinn og strj\u00faka einu sinni yfir og \u00f6ll \u00f3hreinindi strj\u00fakast af \u00e1 svipstundu.\u201c \u00cd augl\u00fdsingu \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1960 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1327773?iabr=on#page\/n20\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201eH\u00fasm\u00f3\u00f0irin hefir \u00e1vallt kvi\u00f0i\u00f0 fyrir vorhreingerningunum en n\u00fa ver\u00f0a \u00fe\u00e6r l\u00e9ttur leikur me\u00f0 Spic and Span.\u201c \u00deetta t\u00f6fraefni var miki\u00f0 augl\u00fdst fram til 1964 en vir\u00f0ist \u00fe\u00e1 hafa horfi\u00f0 af marka\u00f0num en or\u00f0i\u00f0 eftir \u00ed tungum\u00e1linu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0asambandi\u00f0 spikk og span \u00ed merkingunni 'tandurhreint' er \u00feekkt \u00ed \u00edslensku en vir\u00f0ist ekki vera mj\u00f6g gamalt \u00ed m\u00e1linu. \u00cd morgun sag\u00f0ist h\u00f3pverji hafa heyrt spick and span \u00ed amer\u00edskum \u00fe\u00e6tti og hef\u00f0i komi\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00e1 \u00f3vart \u00fear sem hann hef\u00f0i alltaf tali\u00f0 a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri g\u00f6mul d\u00f6nskusletta. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6361","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6361","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6361"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6361\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6373,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6361\/revisions\/6373"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6361"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6361"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6361"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}