{"id":6379,"date":"2024-05-18T22:18:36","date_gmt":"2024-05-18T22:18:36","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6379"},"modified":"2024-05-18T22:18:36","modified_gmt":"2024-05-18T22:18:36","slug":"toft-og-tott","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/05\/18\/toft-og-tott\/","title":{"rendered":"T\u00f3ft og t\u00f3tt"},"content":{"rendered":"<p>H\u00e9r hefur \u00ed dag skapast umr\u00e6\u00f0a um frambur\u00f0 or\u00f0sins <em>t\u00f3ft<\/em> sem einnig m\u00e1 skrifa <em>t\u00f3tt <\/em><a href=\"https:\/\/stafsetning.arnastofnun.is\/fletta\/7522\">samkv\u00e6mt<\/a> <em>\u00cdslenskri stafsetningaror\u00f0ab\u00f3k<\/em>. <em>M\u00e1lfarsbankinn <\/em><a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/70476\">segir<\/a> l\u00edka \u201eB\u00e6\u00f0i er til or\u00f0i\u00f0 <strong>t\u00f3ft<\/strong> og <strong>t\u00f3tt<\/strong>. Hi\u00f0 fyrra er l\u00edklega eldra\u201c og \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k <\/em><a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/20727\">segir<\/a> a\u00f0 \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li \u201e\u00feekkist or\u00f0myndin <strong>t\u00f3tt <\/strong>(<em>tt <\/em>saml\u00f6gun \u00far <em>ft<\/em>)\u201c. \u00deetta er sem s\u00e9 upphaflega sama or\u00f0i\u00f0 en myndin <em>t\u00f3tt <\/em>hefur \u00fe\u00f3 a\u00f0 nokkru \u00f6\u00f0last sj\u00e1lfst\u00e6tt l\u00edf, sem sj\u00e1 m\u00e1 af \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00fan f\u00e6r <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/leit\/t%C3%B3tt\">oft<\/a> myndina <em>t\u00e6ttur <\/em>\u00ed nefnifalli og \u00feolfalli fleirt\u00f6lu \u00fe\u00f3tt <em>t\u00f3ft <\/em>s\u00e9 <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/leit\/t%C3%B3ft\">alltaf<\/a> <em>t\u00f3ftir<\/em>. S\u00fa fleirtala kemur m.a. fyrir \u00ed <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/508578\">elstu \u00feekktu d\u00e6mum<\/a> um \u00feessa mynd or\u00f0sins, fr\u00e1 \u00fev\u00ed um e\u00f0a fyrir 1700: \u201e\u00edtem er \u00fear \u00ed Sandfellslandi t\u00e6ttur nokkurar, sem kirkja skyldi sta\u00f0i\u00f0 hafa\u201c og \u201e\u00fear hefur til forna veri\u00f0 sta\u00f0ur og sj\u00e1st enn n\u00fa h\u00e6glega t\u00e6tturnar\u201c.<\/p>\n<p>Fram til 1900 eru t\u00e6plega 550 d\u00e6mi um <em>t\u00f3ft <\/em>og a\u00f0rar myndir me\u00f0 <em>ft <\/em>\u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>en litlu f\u00e6rri, r\u00famlega 500, um <em>t\u00f3tt <\/em>og a\u00f0rar myndir me\u00f0 <em>tt<\/em>. \u00cd <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 er myndin <em>t\u00f3ft <\/em>gefin og hlj\u00f3\u00f0ritu\u00f0 [to<sup>u<\/sup>ht, to<sup>u<\/sup>f\u02d1t], \u00fe.e. <em>t\u00f3tt <\/em>er tali\u00f0 a\u00f0alframbur\u00f0urinn og \u00fea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 rith\u00e1tturinn <em>t\u00f3ft <\/em>t\u00e1knar ekki a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 hafi veri\u00f0 bori\u00f0 fram me\u00f0 <em>ft<\/em>. Myndin <em>t\u00f3ft <\/em>er hins vegar ekki sk\u00fdr\u00f0 heldur v\u00edsa\u00f0 \u00e1 <em>t\u00f3tt <\/em>sem er \u00fev\u00ed talin a\u00f0alritmyndin og s\u00fa mynd er eing\u00f6ngu hlj\u00f3\u00f0ritu\u00f0 [to<sup>u<\/sup>ht]. \u00cd samsetningunni <em>t\u00f3tta<\/em>(<em>r<\/em>)<em>brot <\/em>er eing\u00f6ngu gefinn rith\u00e1tturinn me\u00f0 <em>tt <\/em>og frambur\u00f0ur me\u00f0 <em>ft <\/em>ekki nefndur. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 fyrir hundra\u00f0 \u00e1rum var frambur\u00f0urinn <em>t\u00f3tt <\/em>yfirgn\u00e6fandi og ekki ver\u00f0ur s\u00e9\u00f0 a\u00f0 nokkur landshlutamunur hafi veri\u00f0 \u00e1 frambur\u00f0i.<\/p>\n<p>En fyrir hundra\u00f0 \u00e1rum \u00feegar meginhluti \u00fej\u00f3\u00f0arinnar bj\u00f3 \u00ed sveit \u00feekkti f\u00f3lk t\u00f3ftir yfirleitt af eigin raun. Or\u00f0i\u00f0 hefur \u00fev\u00ed veri\u00f0 algengt \u00ed talm\u00e1li og f\u00f3lk kynnst \u00fev\u00ed \u00fear. \u00deetta er au\u00f0vita\u00f0 gerbreytt og vi\u00f0b\u00fai\u00f0 a\u00f0 st\u00f3r hluti \u00feeirra sem \u00feekkja or\u00f0i\u00f0 \u00e1 anna\u00f0 bor\u00f0 hafi fyrst kynnst \u00fev\u00ed \u00e1 prenti, \u00fear sem myndir me\u00f0 <em>ft <\/em>hafa veri\u00f0 mun algengari \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu hundra\u00f0 \u00e1rum. Samfara aukinni stafsetningarkennslu veldur \u00feetta \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00faast m\u00e1 vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00e1hrif rith\u00e1ttarins \u00e1 frambur\u00f0inn s\u00e9u miklu meiri en fyrir hundra\u00f0 \u00e1rum og \u00fev\u00ed er tr\u00falega mun algengara en \u00e1\u00f0ur a\u00f0 \u00fearna s\u00e9 bori\u00f0 fram <em>ft<\/em>. \u00dea\u00f0 kom l\u00edka fram \u00ed umr\u00e6\u00f0u um \u00feetta a\u00f0 m\u00f6rg \u00feeirra sem t\u00f3ku \u00fe\u00e1tt \u00ed henni telja sig bera fram <em>t\u00f3ft <\/em>me\u00f0 <em>ft<\/em>, og \u00feekkja \u00fea\u00f0 \u00far umhverfi s\u00ednu og vera alin upp vi\u00f0 \u00fea\u00f0.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er vissulega vel hugsanlegt, en hins vegar er al\u00feekkt a\u00f0 f\u00f3lk er mj\u00f6g \u00f3traust heimild um sinn eigin frambur\u00f0, einkum ef \u00fea\u00f0 hefur ekki l\u00e6rt neina hlj\u00f3\u00f0fr\u00e6\u00f0i. Stafsetningin hefur mj\u00f6g oft \u00e1hrif \u00e1 \u00fea\u00f0 hvernig f\u00f3lk telur frambur\u00f0 sinn vera. Saml\u00f6gunin <em>ft <\/em>&gt; <em>tt <\/em>er e\u00f0lileg og algeng \u00ed sumum or\u00f0um eins og <em>aftan <\/em>sem oft ver\u00f0ur <em>attan <\/em>\u00ed frambur\u00f0i \u00fe\u00f3tt s\u00fa saml\u00f6gun komi sjaldan fram \u00ed stafsetningu (nema helst \u00ed or\u00f0inu <em>attan\u00edossi<\/em> sem er d\u00e6migert talm\u00e1lsor\u00f0). Vitanlega get \u00e9g ekkert fullyrt um frambur\u00f0 f\u00f3lks sem \u00e9g \u00feekki ekki og hvorki get n\u00e9 vil rengja \u00feau sem telja sig bera fram <em>ft<\/em> en mig grunar samt a\u00f0 sum \u00feeirra beri fram <em>t\u00f3tt <\/em>\u00e1n \u00feess a\u00f0 gera s\u00e9r grein fyrir \u00fev\u00ed. Hva\u00f0 sem \u00fev\u00ed l\u00ed\u00f0ur er skemmtilegt a\u00f0 velta fyrir s\u00e9r \u00feessum tilbrig\u00f0um.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00e9r hefur \u00ed dag skapast umr\u00e6\u00f0a um frambur\u00f0 or\u00f0sins t\u00f3ft sem einnig m\u00e1 skrifa t\u00f3tt samkv\u00e6mt \u00cdslenskri stafsetningaror\u00f0ab\u00f3k. M\u00e1lfarsbankinn segir l\u00edka \u201eB\u00e6\u00f0i er til or\u00f0i\u00f0 t\u00f3ft og t\u00f3tt. Hi\u00f0 fyrra er l\u00edklega eldra\u201c og \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k segir a\u00f0 \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li \u201e\u00feekkist or\u00f0myndin t\u00f3tt (tt saml\u00f6gun \u00far ft)\u201c. \u00deetta er sem s\u00e9 upphaflega sama or\u00f0i\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6379","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6379","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6379"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6379\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6380,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6379\/revisions\/6380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6379"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6379"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6379"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}