{"id":6383,"date":"2024-05-22T11:19:53","date_gmt":"2024-05-22T11:19:53","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6383"},"modified":"2024-05-22T11:30:20","modified_gmt":"2024-05-22T11:30:20","slug":"gildisryr-gildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/05\/22\/gildisryr-gildi\/","title":{"rendered":"Gildisr\u00fdr gildi?"},"content":{"rendered":"<p>\u00c1 vef <em>R\u00edkis\u00fatvarpsins <\/em>s\u00e1 \u00e9g <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frettir\/innlent\/2024-05-21-katrin-i-forystusaetinu-verdur-forseti-sem-leggur-aherslu-a-gildi-413293\">fyrirs\u00f6gnina<\/a> \u201eVer\u00f0ur forseti sem leggur \u00e1herslu \u00e1 gildi\u201c. \u00deetta var haft eftir Katr\u00ednu Jakobsd\u00f3ttur en fleiri forsetaframbj\u00f3\u00f0endur hafa tala\u00f0 \u00e1 svipa\u00f0an h\u00e1tt. \u201eHalla hr\u00e6r\u00f0 og v\u00edsar \u00ed \u00edslensku gildin\u201c var <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/innlent\/2024\/04\/14\/halla_hraerd_og_visar_i_islensku_gildin\/\">fyrirs\u00f6gn<\/a> \u00e1 <em>mbl.is<\/em> \u00ed upphafi kosningabar\u00e1ttu H\u00f6llu Hrundar Logad\u00f3ttur, Halla T\u00f3masd\u00f3ttir hefur <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=IusGwDtW1EA\">birt augl\u00fdsingu<\/a> me\u00f0 fyrirs\u00f6gninni \u201e5 gildi \u00edslensku \u00fej\u00f3\u00f0arinnar\u201c, Arnar \u00de\u00f3r J\u00f3nsson <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20242571824d\/staldradi-vid-thegar-talad-var-um-fostur-sem-frumuklasa\">segir<\/a> \u201e\u00e9g byggi mitt l\u00edf \u00e1 kristnum gildum\u201c og vel m\u00e1 vera a\u00f0 Baldur \u00de\u00f3rhallsson, J\u00f3n Gnarr og fleiri frambj\u00f3\u00f0endur hafi r\u00e6tt um <em>gildi<\/em> s\u00edn e\u00f0a \u00fej\u00f3\u00f0arinnar \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00e9g hafi rekist \u00e1 \u00fea\u00f0 \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i. \u00c9g minnist \u00feess ekki a\u00f0 \u00feetta or\u00f0 hafi \u00e1\u00f0ur veri\u00f0 svo \u00e1berandi \u00ed kosningabar\u00e1ttu og fannst \u00feess vegna forvitnilegt a\u00f0 sko\u00f0a notkun \u00feess a\u00f0eins n\u00e1nar.<\/p>\n<p>\u00cd framangreindum d\u00e6mum merkir <em>gildi '<\/em>grundvallarvi\u00f0mi\u00f0 \u00ed h\u00f3pi e\u00f0a hj\u00e1 einstaklingi sem markar afst\u00f6\u00f0u og athafnir' eins og segir \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. En \u00fe\u00f3tt \u00feessi merking s\u00e9 svo algeng \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li a\u00f0 n\u00e1nast s\u00e9 h\u00e6gt a\u00f0 tala um <em>gildi <\/em>sem t\u00edskuor\u00f0 vir\u00f0ist h\u00fan ekki vera g\u00f6mul, sem marka m\u00e1 af \u00fev\u00ed a\u00f0 hana er ekki a\u00f0 finna \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>, ekki \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> fr\u00e1 1920-1924, og ekki heldur \u00ed prent\u00fatg\u00e1fum <em>\u00cdslenskrar or\u00f0ab\u00f3kar<\/em>. \u00cd vef\u00fatg\u00e1fu b\u00f3karinnar \u00e1 <em>Sn\u00f6ru<\/em> er hins vegar b\u00fai\u00f0 a\u00f0 b\u00e6ta vi\u00f0 sk\u00fdringunni sem a\u00f0 framan greinir, me\u00f0 d\u00e6munum <em>kristileg gildi<\/em> og <em>hafa \u00ed hei\u00f0ri g\u00f6mul og g\u00f3\u00f0 gildi<\/em>. Teki\u00f0 er fram a\u00f0 \u00ed \u00feessari merkingu s\u00e9 um fleirt\u00f6luor\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a en \u00ed \u00f6\u00f0rum merkingum er or\u00f0i\u00f0 nota\u00f0 \u00ed eint\u00f6lu.<\/p>\n<p>\u00cd flestum elstu d\u00e6mum um \u00feessa notkun or\u00f0sins <em>gildi <\/em>er \u00fea\u00f0 nota\u00f0 \u00ed \u00feeim or\u00f0asamb\u00f6ndum sem nefnd eru \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Elsta d\u00e6mi\u00f0 er \u00ed <em>Kirkjubla\u00f0inu <\/em>1935: \u201e\u00cd tr\u00faarbr\u00f6g\u00f0unum hefir n\u00fd \u00feekking og gagnr\u00fdni valdi\u00f0 m\u00f6rgum efasemdum og veikt traust margra \u00e1 g\u00f6mul gildi.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1944 segir: \u201eG\u00f6mul gildi eru s\u00edfellt tekin til n\u00fdrrar gagnr\u00fdni og endurmat \u00feeirra fer fram.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1968 segir: \u201ehaf\u00f0i \u00fev\u00ed opin augu fyrir n\u00fdungum, en var um lei\u00f0 fastheldinn \u00e1 g\u00f6mul og g\u00f3\u00f0 gildi.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1980 segir: \u201eVi\u00f0 reynum a\u00f0 lei\u00f0a f\u00f3lki fyrir sj\u00f3nir, hva\u00f0 hin kristnu gildi eru mikil.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1981 segir: \u201e\u00feessir menn, sem teki\u00f0 hafa kristileg gildi og sn\u00fai\u00f0 \u00feeim upp \u00e1 p\u00f3lit\u00edk, [...] eru or\u00f0nir a\u00f0 sta\u00f0reynd \u00ed bandar\u00edsku stj\u00f3nm\u00e1lal\u00edfi.\u201c<\/p>\n<p>Seinna er svo fari\u00f0 a\u00f0 tala um <em>\u00edslensk gildi <\/em>\u2013 elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00feau er \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1980: \u201eAfn\u00e1m refsinga vegna eignar e\u00f0a notkunar kannabisefna \u00ed einr\u00fami er samhlj\u00f3\u00f0a hef\u00f0bundnum \u00edslenskum gildum um pers\u00f3nulegt valfrelsi, frelsi einstaklingsins og r\u00e9ttinum um fri\u00f0helgi einkal\u00edfsins.\u201c \u00cd vi\u00f0tali \u00ed <em>Skagabla\u00f0inu <\/em>1988 segir: \u201e\u00e9g er \u00ed raun meiri \u00edslendingur \u00ed m\u00e9r en Dani. \u00cdslensku gildin h\u00f6f\u00f0a meira til m\u00edn, jafn f\u00e1r\u00e1nleg og \u00feau eru n\u00fa sum hver.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1990 segir: \u201eHin g\u00f6mlu \u00edslensku gildi, gestrisni og n\u00e6gjusemi, voru alls r\u00e1\u00f0andi.\u201c \u00d6nnur <em>gildi <\/em>sem d\u00e6mi eru um fram til 1990 eru <em>hef\u00f0bundin gildi<\/em>, <em>l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isleg gildi<\/em>, <em>borgaraleg gildi<\/em>, <em>vestr\u00e6n gildi<\/em>, <em>kvenleg gildi<\/em>, <em>si\u00f0fer\u00f0ileg gildi<\/em>, <em>mj\u00fak gildi<\/em> og fleiri.<\/p>\n<p>Um 1990 tekur notkun or\u00f0sins miki\u00f0 st\u00f6kk, og \u00fe\u00f3 s\u00e9rstaklega um aldam\u00f3tin, og er enn a\u00f0 aukast \u2013 d\u00e6mi um hana \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>skipta m\u00f6rgum \u00fe\u00fasundum og jafnvel tugum \u00fe\u00fasunda. \u00de\u00f3tt <em>gildi <\/em>s\u00e9 au\u00f0vita\u00f0 gott og gilt \u00edslenskt or\u00f0 a\u00f0 uppruna er ekki fr\u00e1leitt a\u00f0 \u00e6tla a\u00f0 mikla notkun \u00feess megi a\u00f0 einhverju leyti rekja til \u00e1hrifa fr\u00e1 enska or\u00f0inu <em>value<\/em> en \u00fear hefur <a href=\"https:\/\/dictionary.cambridge.org\/dictionary\/english\/values\">fleirtalan<\/a> <em>values <\/em>l\u00edka a\u00f0ra merkingu en <a href=\"https:\/\/dictionary.cambridge.org\/dictionary\/english\/value\">eintalan<\/a>, \u00fe.e. 'the beliefs people have, especially about what is right and wrong and what is most important in life, that control their behaviour'. Au\u00f0vita\u00f0 er ekkert a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 forsetaframbj\u00f3\u00f0endur leggi \u00e1herslu \u00e1 <em>gildi <\/em>\u2013 en h\u00e6tt er vi\u00f0 a\u00f0 mikil notkun or\u00f0sins valdi \u00fev\u00ed a\u00f0 oft komi \u00fea\u00f0 \u00fat sem merkingarlaus klisja \u00e1n nokkurs raunverulegs innihalds.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1 vef R\u00edkis\u00fatvarpsins s\u00e1 \u00e9g fyrirs\u00f6gnina \u201eVer\u00f0ur forseti sem leggur \u00e1herslu \u00e1 gildi\u201c. \u00deetta var haft eftir Katr\u00ednu Jakobsd\u00f3ttur en fleiri forsetaframbj\u00f3\u00f0endur hafa tala\u00f0 \u00e1 svipa\u00f0an h\u00e1tt. \u201eHalla hr\u00e6r\u00f0 og v\u00edsar \u00ed \u00edslensku gildin\u201c var fyrirs\u00f6gn \u00e1 mbl.is \u00ed upphafi kosningabar\u00e1ttu H\u00f6llu Hrundar Logad\u00f3ttur, Halla T\u00f3masd\u00f3ttir hefur birt augl\u00fdsingu me\u00f0 fyrirs\u00f6gninni \u201e5 gildi \u00edslensku \u00fej\u00f3\u00f0arinnar\u201c, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6383","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6383","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6383"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6383\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6387,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6383\/revisions\/6387"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6383"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6383"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6383"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}