{"id":6413,"date":"2024-05-27T16:21:16","date_gmt":"2024-05-27T16:21:16","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6413"},"modified":"2024-05-27T16:44:38","modified_gmt":"2024-05-27T16:44:38","slug":"forystukonur-og-forkonur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/05\/27\/forystukonur-og-forkonur\/","title":{"rendered":"Forystukonur og forkonur"},"content":{"rendered":"<p>Um daginn var h\u00e9r <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/05\/08\/kynjamal-valdid-yfir-tungumalinu-og-madur\/\">nefnt<\/a> a\u00f0 vori\u00f0 2023 sam\u00feykkti f\u00e6reyska L\u00f6g\u00feingi\u00f0 breytingar \u00e1 \u201est\u00fdrisskipan\u201c F\u00e6reyja sem gera r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 <em>-kvinna<\/em> komi \u00ed sta\u00f0 <em>-ma\u00f0ur<\/em> \u00ed starfsheitum \u00ed stj\u00f3rns\u00fdslunni \u00feegar konur gegna st\u00f6rfunum \u2013 <em>landsst\u00fdriskvinna<\/em>, <em>l\u00f8gkvinna<\/em>, <em>l\u00f8gtingsforkvinna<\/em> og fleira. \u00c9g veit ekki til a\u00f0 \u00fea\u00f0 hafi komi\u00f0 til tals a\u00f0 gera samb\u00e6rilega breytingu \u00e1 \u00edslenskum l\u00f6gum e\u00f0a stj\u00f3rnarskr\u00e1. Hins vegar hafa einstakar konur sem sitja \u00e1 \u00feingi stundum titla\u00f0 sig sem <em>\u00feingkonur <\/em>e\u00f0a <em>Al\u00feingiskonur <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>\u00feingmenn <\/em>e\u00f0a <em>Al\u00feingismenn<\/em>. \u00deetta t\u00ed\u00f0ka\u00f0ist athugasemdalaust allt fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 fyrsta konan var kosin \u00e1 \u00feing \u00e1ri\u00f0 1923 en \u00feegar <em>\u00feingkonur <\/em>Kvennalistans vildu kalla sig svo \u00e1ri\u00f0 1983 var <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/03\/23\/er-thingkona-ordskripi-malspjoll-og-latmaeli\/\">allt vitlaust<\/a> \u2013 \u00fe\u00e1 f\u00f3r \u00feetta a\u00f0 sn\u00faast um vald.<\/p>\n<p>\u00c9g tek eftir \u00fev\u00ed a\u00f0 kosningabar\u00e1tta Katr\u00ednar Jakobsd\u00f3ttur er rekin undir kj\u00f6ror\u00f0inu \u201eKraftmikil forystukona\u201c. \u00dea\u00f0 s\u00fdnir au\u00f0vita\u00f0 a\u00f0 e\u00f0lilegra \u00feykir a\u00f0 v\u00edsa til hennar sem <em>forystu<strong>konu<\/strong><\/em> en <em>forystu<strong>manns<\/strong><\/em> vegna \u00feess a\u00f0 or\u00f0 sem enda \u00e1 <em>-ma\u00f0ur <\/em>tengjast frekar k\u00f6rlum \u00ed huga f\u00f3lks. Fj\u00f6lm\u00f6rg <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/01\/26\/kynhlutlaus-starfsheiti\/\">d\u00e6mi<\/a> eru \u00fev\u00ed um a\u00f0 b\u00fain hafi veri\u00f0 til or\u00f0 me\u00f0 seinni li\u00f0inn <em>-kona <\/em>vi\u00f0 hli\u00f0 or\u00f0a sem enda \u00e1 <em>-ma\u00f0ur<\/em>, en ein \u00feeirra samsetninga me\u00f0 <em>-ma\u00f0ur <\/em>sem venjulega er notu\u00f0 jafnt um karla og konur er <em>forma\u00f0ur<\/em>. \u00deegar St\u00fadentar\u00e1\u00f0 H\u00e1sk\u00f3la \u00cdslands komst a\u00f0 \u00feeirri ni\u00f0urst\u00f6\u00f0u \u00e1ri\u00f0 2018 a\u00f0 starfsheiti\u00f0 <em>forma\u00f0ur St\u00fadentar\u00e1\u00f0s <\/em>v\u00e6ri <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6971622?iabr=on#page\/n3\/mode\/1up\">\u00f3noth\u00e6ft<\/a> var ekki brug\u00f0ist vi\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 taka upp kvenkyns starfsheiti, t.d. <em>forkona<\/em>, heldur var karlkynsor\u00f0i\u00f0 <em>forseti <\/em>teki\u00f0 upp \u00ed sta\u00f0inn.<\/p>\n<p>En or\u00f0i\u00f0 <em>forkona <\/em>er samt til \u00ed m\u00e1linu og hefur veri\u00f0 s\u00ed\u00f0an \u00e1 n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>Kirkjubla\u00f0inu <\/em>1895: \u201eEn aptur \u00fatvega\u00f0i Barrows sjer fylgi margra merkra karla og kvenna, [\u2026] fr\u00fa Potter Palmer forkonu, fr\u00fa Charles Henrotin varaforkonu kvennstj\u00f3rnarinnar \u00e1 s\u00fdningunni [\u2026].\u201c \u00cd <em>Kvennabla\u00f0inu <\/em>sama \u00e1r segir: \u201e\u00deessi b\u00f3kf\u00e6rsla hefir misjafnt gildi, og fer \u00fea\u00f0 eftir dugna\u00f0i forkonunnar.\u201c \u00cd <em>Fjallkonunni <\/em>1898 segir: \u201e\u201e\u00deetta m\u00e1l er ekki \u00e1 dagskr\u00e1\u201c, sag\u00f0i forkonan.\u201c \u00cd <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>1928 segir: \u201eForkona hins s\u00f3s\u00edalistiska fjelags ljet ekki segja sjer \u00feetta tvisvar.\u201c D\u00e6min eru vissulega ekki m\u00f6rg, og nokkur d\u00e6mi eru einnig um a\u00f0 notkun or\u00f0sins <em>forkona <\/em>s\u00e9 gagnr\u00fdnd \u00fear e\u00f0 konur s\u00e9u menn.<\/p>\n<p>\u00c1 seinustu \u00e1rum eru f\u00e1ein d\u00e6mi um a\u00f0 konur \u00ed forystu f\u00e9laga titli sig <em>forkonur<\/em> og r\u00fam hundra\u00f0 d\u00e6mi eru um or\u00f0i\u00f0 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>. M\u00e9r dettur ekki \u00ed hug a\u00f0 hvetja til \u00feess a\u00f0 konur taki \u00feetta starfsheiti almennt upp, enda er \u00e9g yfirleitt l\u00edti\u00f0 hrifinn af \u00fev\u00ed a\u00f0 tengja starfsheiti vi\u00f0 kyn \u00feeirra sem gegna st\u00f6rfunum. Hins vegar finnst m\u00e9r l\u00edka \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 benda \u00e1 a\u00f0 au\u00f0vita\u00f0 er <em>forkona <\/em>gott og gilt or\u00f0 en engin m\u00e1lspj\u00f6ll, og engin \u00e1st\u00e6\u00f0a v\u00e6ri til a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed ef \u00fea\u00f0 breiddist \u00fat \u2013 vi\u00f0 \u00feyrftum bara a\u00f0 venjast \u00fev\u00ed. \u00dea\u00f0 er engin m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ileg \u00e1st\u00e6\u00f0a fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 okkur \u00feykir e\u00f0lilegt a\u00f0 tala um Katr\u00ednu Jakobsd\u00f3ttur sem <em>forystukonu <\/em>en undarlegt a\u00f0 tala um hana sem (fyrrverandi) <em>forkonu <\/em>Vinstri gr\u00e6nna \u2013 \u00fea\u00f0 er bara venja, og sl\u00edkar venjur geta breyst.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Um daginn var h\u00e9r nefnt a\u00f0 vori\u00f0 2023 sam\u00feykkti f\u00e6reyska L\u00f6g\u00feingi\u00f0 breytingar \u00e1 \u201est\u00fdrisskipan\u201c F\u00e6reyja sem gera r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 -kvinna komi \u00ed sta\u00f0 -ma\u00f0ur \u00ed starfsheitum \u00ed stj\u00f3rns\u00fdslunni \u00feegar konur gegna st\u00f6rfunum \u2013 landsst\u00fdriskvinna, l\u00f8gkvinna, l\u00f8gtingsforkvinna og fleira. \u00c9g veit ekki til a\u00f0 \u00fea\u00f0 hafi komi\u00f0 til tals a\u00f0 gera samb\u00e6rilega breytingu \u00e1 \u00edslenskum [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6413","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6413","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6413"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6413\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6419,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6413\/revisions\/6419"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6413"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6413"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6413"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}