{"id":6424,"date":"2024-05-31T23:16:44","date_gmt":"2024-05-31T23:16:44","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6424"},"modified":"2024-06-01T13:24:46","modified_gmt":"2024-06-01T13:24:46","slug":"ad-leggja-ord-a-tungu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/05\/31\/ad-leggja-ord-a-tungu\/","title":{"rendered":"A\u00f0 leggja \u00e1 tungu"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd h\u00f3pnum Skemmtileg \u00edslensk or\u00f0 var n\u00fdlega spurt um merkingu sambandsins <em>leggja <\/em>(<em>einhverjum eitthva\u00f0<\/em>)<em> \u00e1 tungu<\/em>. \u00c1st\u00e6\u00f0a fyrirspurnarinnar var setning \u00ed <em>Skr\u00e1 um handritas\u00f6fn Landsb\u00f3kasafnsins <\/em>eftir P\u00e1l Eggert \u00d3lason, \u00fear sem talin eru upp heiti \u00e1 kv\u00e6\u00f0um \u00ed tilteknu handriti og \u00fea\u00f0 s\u00ed\u00f0asta \u00ed upptalningunni er \u201eHarmagr\u00e1tr (lag\u00f0r \u00e1 tungu \u00deorsteini Dan\u00edelssyni a\u00f0 Skipal\u00f3ni)\u201c. \u00c9g man ekki eftir a\u00f0 hafa heyrt \u00feetta or\u00f0asamband nota\u00f0 og \u00e9g hef ekki fundi\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00ed neinum or\u00f0ab\u00f3kum, hvorki um fornm\u00e1l n\u00e9 s\u00ed\u00f0ari alda m\u00e1l. En \u00feegar \u00e9g f\u00f3r a\u00f0 sko\u00f0a m\u00e1li\u00f0 n\u00e1nar fann \u00e9g t\u00f6luvert af d\u00e6mum um sambandi\u00f0 \u00ed textum allt fr\u00e1 \u00fev\u00ed um mi\u00f0ja n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld og fram undir lok tuttugustu aldar, en \u00fea\u00f0 vir\u00f0ist vera n\u00e6r horfi\u00f0 \u00far n\u00fat\u00edmam\u00e1li.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 er \u00ed <em>Nor\u00f0ra <\/em>1859: \u201e\u00deekkti jeg suma \u00feeirra a\u00f0 viturleik og drengskap og \u00fe\u00f3tti undarlegt a\u00f0 \u00feeim g\u00e6ti veri\u00f0 lagi\u00f0 anna\u00f0 \u00ed huga en hitt \u00e1 tungu.\u201c Anna\u00f0 d\u00e6mi er \u00far kv\u00e6\u00f0i eftir G\u00edsla Eyj\u00falfsson \u00ed <em>\u00cdslendingi <\/em>1861: \u201esvo a\u00f0 engin kj\u00f6r \/ leggi\u2019 oss \u00e6\u00f0ru-or\u00f0 \u00e1 tungu.\u201c \u00cd <em>Dagsbr\u00fan <\/em>1895 segir: \u201e\u00fearna stendur Dav\u00ed\u00f0 innbl\u00e1sinn af gu\u00f0s anda, talandi \u00feau or\u00f0, sem gu\u00f0 sj\u00e1lfur leggur \u00e1 tungu hans.\u201c \u00cd <em>Sameiningunni <\/em>1898 segir: \u201eA\u00f0 El\u00edzabet fr\u00e6ndkona hennar haf\u00f0i heilsa\u00f0 henni sem m\u00f3\u00f0ur drottins s\u00edns haf\u00f0i ekki veri\u00f0 hennar s\u00f6k; drottinn sj\u00e1lfr haf\u00f0i lagt \u00feau or\u00f0 \u00e1 tungu hennar.\u201c \u00cd <em>Heimskringlu <\/em>1900 segir: \u201e\u00e9g vil bi\u00f0ja einhvern g\u00f3\u00f0an anda a\u00f0 leggja m\u00e9r ver\u00f0ug or\u00f0 \u00e1 tungu og sambo\u00f0in \u00feessu h\u00e1t\u00ed\u00f0lega t\u00e6kif\u00e6ri.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd kv\u00e6\u00f0i eftir Bjarna fr\u00e1 Vogi \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1902 segir: \u201e\u00c1st \u00e1 frelsi \/ og fj\u00f3n \u00e1 helsi \/ l\u00f6g\u00f0u ungum \/ \u00fe\u00e9r or\u00f0 \u00e1 tungu.\u201c \u00cd <em>Ing\u00f3lfi <\/em>1906 er \u201eFr\u00fa \u00cdslenzka\u201c \u00e1v\u00f6rpu\u00f0 og sagt: \u201e\u00de\u00fa ert v\u00ed\u00f0fr\u00e6g og hefir lagt Snorra Sturlusyni, J\u00f3nasi Hallgr\u00edmssyni og \u00f6\u00f0rum snillingum \u00f3dau\u00f0leg or\u00f0 \u00e1 tungu.\u201c \u00cd \u201eMinni Steingr\u00edms Thorsteinssonar\u201c eftir \u00deorstein Erlingsson \u00ed <em>Austra <\/em>1911 segir: \u201eOg vel gj\u00f6r\u00f0u, Steingr\u00edmur, vord\u00fafur \u00fe\u00e6r, sem [\u2026] l\u00f6g\u00f0u \u00fe\u00e9r \u201eVorhv\u00f6t\u201c \u00e1 tungu.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1914 segir: \u201eSkyldi \u00fea\u00f0 vera s\u00e1lar\u00fer\u00f3ttur fe\u00f0ranna fr\u00e1 s\u00f6gu\u00f6ldinni, sem n\u00fa leggur ni\u00f0junum [\u2026] sk\u00e1ldskap \u00feann og or\u00f0snild \u00e1 tungu?\u201c \u00cd <em>L\u00f6gbergi <\/em>1914 segir: \u201e\u00fev\u00ed \u00fear sem rita m\u00e1 e\u00f0a r\u00e6\u00f0a af \u00f3blandinni sannf\u00e6ringu, leggur sannleikurinn manni \u00e1valt or\u00f0 \u00e1 tungu.\u201c<\/p>\n<p>Mj\u00f6g oft er sambandi\u00f0 nota\u00f0 \u00ed sk\u00e1ldskap e\u00f0a um sk\u00e1ldskap eins og d\u00e6min h\u00e9r a\u00f0 framan s\u00fdna, en fleira er \u00fe\u00f3 til \u2013 \u201eEn veiztu, hver \u00fea\u00f0 er e\u00f0a hverjir, sem leggja \u00fe\u00e9r or\u00f0 \u00e1 tungu?\u201c er mi\u00f0ill spur\u00f0ur \u00ed <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>1970. \u00deegar kemur fram \u00e1 seinni hluta tuttugustu aldar fer d\u00e6mum um sambandi\u00f0 f\u00e6kkandi og eru n\u00e6r horfin \u00e1 \u00feessari \u00f6ld eins og \u00e1\u00f0ur segir \u2013 a\u00f0eins r\u00fam t\u00edu d\u00e6mi \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>og flest \u00far eldri textum. N\u00fdjasta d\u00e6mi\u00f0 er \u00far <em>Fr\u00e6\u00f0askj\u00f3\u00f0u <\/em>eftir Berglj\u00f3tu S. Kristj\u00e1nsd\u00f3ttur fr\u00e1 2020: \u201e\u00deannig m\u00e1 segja a\u00f0 Ger\u00f0ur Kristn\u00fd b\u00fai til s\u00edna mynd af pers\u00f3nunni Ger\u00f0i Gymisd\u00f3ttur \u00ed Bl\u00f3\u00f0h\u00f3fni og leggi henni or\u00f0 \u00e1 tungu.\u201c M\u00e9r finnst \u00feetta fallegt og skemmtilegt or\u00f0asamband sem gjarna m\u00e6tti vekja aftur til l\u00edfsins.<\/p>\n<p>Merking sambandsins er ekki alltaf n\u00e1kv\u00e6mlega s\u00fa sama og ver\u00f0ur a\u00f0 r\u00e1\u00f0a hana a\u00f0 einhverju leyti af samhengi. Oftast er h\u00fan \u00fe\u00f3 eitthva\u00f0 \u00ed \u00e1tt vi\u00f0 'leggja einhverjum or\u00f0 \u00ed munn', 'veita einhverjum innbl\u00e1stur' e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt. Merkingin er oftast j\u00e1kv\u00e6\u00f0 en \u00fe\u00f3 ekki alltaf \u2013 \u201e\u00ed brj\u00f3sti mannsins hl\u00f3 illi andinn, er lag\u00f0i honum or\u00f0 \u00e1 tungu, og \u00e6sti ge\u00f0 hans til haturs og ofs\u00f3kna\u201c segir \u00ed <em>Lj\u00f3si og skuggum <\/em>1904. \u00cd d\u00e6minu sem v\u00edsa\u00f0 var til \u00ed upphafi, \u201elag\u00f0r \u00e1 tungu \u00deorsteini Dan\u00edelssyni a\u00f0 Skipal\u00f3ni\u201c er merkingin sennilega 'ort \u00ed or\u00f0asta\u00f0 \u00deorsteins'. \u00dea\u00f0 var alt\u00edtt \u00e1\u00f0ur fyrr a\u00f0 sk\u00e1ld v\u00e6ru fengin til a\u00f0 yrkja erfilj\u00f3\u00f0 \u00ed nafni verkbei\u00f0andans \u2013 \u00deorsteinn \u00e1 Skipal\u00f3ni var st\u00f3rb\u00f3ndi sem haf\u00f0i \u00f6rugglega efni \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 f\u00e1 sk\u00e1ld til sl\u00edks verks.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd h\u00f3pnum Skemmtileg \u00edslensk or\u00f0 var n\u00fdlega spurt um merkingu sambandsins leggja (einhverjum eitthva\u00f0) \u00e1 tungu. \u00c1st\u00e6\u00f0a fyrirspurnarinnar var setning \u00ed Skr\u00e1 um handritas\u00f6fn Landsb\u00f3kasafnsins eftir P\u00e1l Eggert \u00d3lason, \u00fear sem talin eru upp heiti \u00e1 kv\u00e6\u00f0um \u00ed tilteknu handriti og \u00fea\u00f0 s\u00ed\u00f0asta \u00ed upptalningunni er \u201eHarmagr\u00e1tr (lag\u00f0r \u00e1 tungu \u00deorsteini Dan\u00edelssyni a\u00f0 Skipal\u00f3ni)\u201c. \u00c9g [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6424","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6424","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6424"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6424\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6428,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6424\/revisions\/6428"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6424"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6424"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6424"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}