{"id":6429,"date":"2024-06-01T17:07:19","date_gmt":"2024-06-01T17:07:19","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6429"},"modified":"2025-04-13T11:19:15","modified_gmt":"2025-04-13T11:19:15","slug":"ad-samthyggja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/06\/01\/ad-samthyggja\/","title":{"rendered":"A\u00f0 sam\u00feyggja"},"content":{"rendered":"<p>N\u00fdlega s\u00e1 \u00e9g \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum a\u00f0 veri\u00f0 var a\u00f0 gera athugasemdir vi\u00f0 or\u00f0myndina <em>sam\u00feyggja <\/em>\u00e1 einhverri vefs\u00ed\u00f0u \u2013 f\u00f3lk \u00e1tti varla n\u00f3gu st\u00f3r or\u00f0 til a\u00f0 l\u00fdsa fur\u00f0u sinni og hneykslun \u00e1 henni. Vitanlega er \u00fea\u00f0 r\u00e9tt a\u00f0 venjuleg stafsetning sagnarinnar er <em>sam\u00feykkja<\/em> en \u00feessi ritun er samt fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 vera einsd\u00e6mi. \u00c1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru milli t\u00edu og tuttugu d\u00e6mi um <em>sam\u00feyggja<\/em>, en \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru 635 d\u00e6mi sem byrja \u00e1 <em>sam\u00feygg<\/em>-, sem getur veri\u00f0 \u00fdmist s\u00f6gnin <em>sam\u00feyggja<\/em> (\u00fe.e. <em>sam\u00feykkja<\/em>) e\u00f0a nafnor\u00f0i\u00f0 <em>sam\u00feyggi <\/em>(\u00fe.e. <em>sam\u00feykki<\/em>). Af \u00feessum d\u00e6mum eru \u00f6ll nema \u00e1tta af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 \u00ed \u00f3yfirlesnum textum er \u00feessi rith\u00e1ttur mj\u00f6g algengur. \u00deess vegna er \u00f3maksins vert a\u00f0 velta \u00fev\u00ed fyrir s\u00e9r hvers vegna svo s\u00e9.<\/p>\n<p>Venjulega er au\u00f0vita\u00f0 frambur\u00f0armunur \u00e1 or\u00f0um sem eru skrifu\u00f0 me\u00f0 <em>kk <\/em>og \u00feeim sem eru skrifu\u00f0 me\u00f0 <em>gg<\/em>. \u00dear sem skrifa\u00f0 er <em>kk <\/em>kemur venjulega fram svokalla\u00f0ur a\u00f0bl\u00e1stur, sem er eins og <em>h <\/em>s\u00e9 skoti\u00f0 inn \u00e1 undan <em>kk<\/em>, en <em>gg <\/em>er bori\u00f0 fram sem langt <em>g<\/em>. S\u00f6gnin <em>\u00feykkja <\/em>(\u00ed merkingunni 'gera \u00feykkri') er \u00fev\u00ed borin fram \u00f6\u00f0ruv\u00edsi en s\u00f6gnin <em>\u00feiggja<\/em> ([\u03b8\u026ahca] \u00e1 m\u00f3ti [\u03b8\u026ac\u02d0a] fyrir \u00feau sem geta lesi\u00f0 hlj\u00f3\u00f0ritun). En \u00f6\u00f0ru m\u00e1li gegnir \u00ed \u00e1hersluleysi, eins og seinni li\u00f0 samsetningar \u2013 \u00fe\u00e1 kemur a\u00f0bl\u00e1sturinn sjaldnast fram, lokhlj\u00f3\u00f0i\u00f0 ver\u00f0ur stutt, og <em>sam\u00feykkja <\/em>er \u00fev\u00ed venjulega bori\u00f0 fram alveg eins og skrifa\u00f0 v\u00e6ri <em>sam\u00feyggja<\/em> ([sam\u03b8\u026aca]). Sl\u00edkt samfall \u00ed frambur\u00f0i opnar vitaskuld m\u00f6guleikana \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 r\u00f6ng ritmynd \u2013 sem passar \u00fe\u00f3 vi\u00f0 frambur\u00f0inn \u2013 s\u00e9 valin.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 \u00feetta b\u00e6tist a\u00f0 seinni li\u00f0ur sagnarinnar, <em>-\u00feykkja<\/em>, er \u00f3gagns\u00e6r fyrir n\u00fat\u00edma m\u00e1lnotendur \u2013 \u00feeir tengja hann varla vi\u00f0 nokku\u00f0 anna\u00f0. \u00deetta er \u00ed raun s\u00f6gnin <em>\u00feykja <\/em>sem var <em>\u00feykkja <\/em>\u00ed fornu m\u00e1li, en ekki er vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00faast a\u00f0 almennir m\u00e1lnotendur viti \u00fea\u00f0 e\u00f0a tengi \u00fear \u00e1 milli og \u00feess vegna er ekki \u00f3v\u00e6nt a\u00f0 leita\u00f0 s\u00e9 anna\u00f0 a\u00f0 tengingu. Ekki er \u00f3l\u00edklegt a\u00f0 f\u00f3lk tengi <em>sam\u00feykkja <\/em>sem <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/34567\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> er 'segja j\u00e1 (vi\u00f0 e-u), fallast \u00e1 (e-\u00f0)' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> vi\u00f0 s\u00f6gnina <em>\u00feiggja <\/em>sem <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/46967\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> er 'taka vi\u00f0 (e-u), taka (e-u) j\u00e1tandi' \u2013 merkingarlegur skyldleiki er auglj\u00f3s. Vissulega er <em>\u00feiggja <\/em>skrifu\u00f0 me\u00f0 <em>i <\/em>en ekki <em>y <\/em>en ritmyndin <em>\u00feyggja <\/em>er l\u00edka mj\u00f6g algeng \u2013 n\u00e6rri fj\u00f6gur \u00fe\u00fasund d\u00e6mi \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, \u00fear af r\u00fam tv\u00f6 hundru\u00f0 \u00far \u00f6\u00f0ru en samf\u00e9lagsmi\u00f0lum.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er sem s\u00e9 b\u00e6\u00f0i samfall \u00ed frambur\u00f0i og (misskilin) merkingartengsl sem geta stu\u00f0la\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 f\u00f3lk skrifi <em>sam\u00feyggja <\/em>\u00ed sta\u00f0 hins vi\u00f0urkennda <em>sam\u00feykkja<\/em>. Hli\u00f0st\u00e6\u00f0 d\u00e6mi eru \u00fdmis \u00ed m\u00e1linu \u2013 \u00e9g hef t.d. <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/09\/06\/rangur-misskilningur\/\">skrifa\u00f0<\/a> um myndir eins og <em>rei\u00f0brennandi <\/em>og <em>afbrig\u00f0i<\/em>(<em>s<\/em>)<em>samur<\/em>. \u00dea\u00f0 m\u00e1 samt ekki skilja \u00feennan pistil svo a\u00f0 \u00e9g s\u00e9 a\u00f0 m\u00e6la me\u00f0 rith\u00e6ttinum <em>sam\u00feyggja <\/em>e\u00f0a leggja blessun m\u00edna yfir hann \u00e1 einhvern h\u00e1tt \u2013 \u00fe\u00f3tt \u00e9g s\u00e9 hlynntur tilbrig\u00f0um \u00ed m\u00e1li er \u00e9g almennt s\u00e9\u00f0 fylgjandi samr\u00e6mdri stafsetningu af prakt\u00edskum \u00e1st\u00e6\u00f0um. Hins vegar finnst m\u00e9r mikilv\u00e6gt a\u00f0 vi\u00f0 reynum a\u00f0 \u00e1tta okkur \u00e1 \u00fev\u00ed hvers vegna algeng fr\u00e1vik af \u00feessu tagi koma upp, \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 l\u00e1ta okkur n\u00e6gja a\u00f0 hneykslast \u00e1 \u00feeim. \u00dea\u00f0 er b\u00e6\u00f0i miklu skemmtilegra og gagnlegra \u00e1 allan h\u00e1tt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00fdlega s\u00e1 \u00e9g \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum a\u00f0 veri\u00f0 var a\u00f0 gera athugasemdir vi\u00f0 or\u00f0myndina sam\u00feyggja \u00e1 einhverri vefs\u00ed\u00f0u \u2013 f\u00f3lk \u00e1tti varla n\u00f3gu st\u00f3r or\u00f0 til a\u00f0 l\u00fdsa fur\u00f0u sinni og hneykslun \u00e1 henni. Vitanlega er \u00fea\u00f0 r\u00e9tt a\u00f0 venjuleg stafsetning sagnarinnar er sam\u00feykkja en \u00feessi ritun er samt fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 vera einsd\u00e6mi. \u00c1 t\u00edmarit.is [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6429","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6429","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6429"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6429\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7242,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6429\/revisions\/7242"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6429"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6429"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6429"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}