{"id":6464,"date":"2024-06-18T11:20:43","date_gmt":"2024-06-18T11:20:43","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6464"},"modified":"2024-06-18T12:45:54","modified_gmt":"2024-06-18T12:45:54","slug":"thetta-danmerkurdaemi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/06\/18\/thetta-danmerkurdaemi\/","title":{"rendered":"\u00deetta Danmerkurd\u00e6mi"},"content":{"rendered":"<p>Nafnor\u00f0i\u00f0 <em>d\u00e6mi <\/em>f\u00e6r <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/9056\">\u00ferj\u00e1r sk\u00fdringar<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>: '\u00feraut \u00ed st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0i, reiknings\u00feraut, reikningsd\u00e6mi', 's\u00fdnishorn af e-u (\u00f3\u00e1\u00fereifanlegu)' (<em>framkoma borgarstj\u00f3rans er d\u00e6mi um hroka yfirvalda<\/em>) og '\u00fea\u00f0 a\u00f0 e-\u00f0 \u00e1 s\u00e9r sta\u00f0, atbur\u00f0ur, tilfelli' (<em>\u00feess eru m\u00f6rg d\u00e6mi a\u00f0 menn kaupi h\u00fas \u00ed \u00fatl\u00f6ndum<\/em>). Engin \u00feessara sk\u00fdringa n\u00e6r \u00fe\u00f3 yfir algengustu notkun or\u00f0sins \u00ed samsetningum \u00ed \u00f3formlegu m\u00e1li, \u00fear sem \u00e1bendingarfornafni\u00f0 <em>\u00feetta <\/em>fer \u00e1 undan \u2013 samb\u00f6ndum eins og <em>\u00feetta magad\u00e6mi<\/em>, <em>\u00feetta platbarnad\u00e6mi<\/em>, <em>\u00feetta grasad\u00e6mi<\/em>, <em>\u00feetta koppad\u00e6mi<\/em>, <em>\u00feetta v\u00f6\u00f0vab\u00f3lgud\u00e6mi<\/em>, <em>\u00feetta lyfjad\u00e6mi<\/em>, <em>\u00feetta skilabo\u00f0ad\u00e6mi<\/em>, <em>\u00feetta f\u00f6ndurd\u00e6mi<\/em>, <em>\u00feetta eggjad\u00e6mi<\/em>, <em>\u00feetta fj\u00f3rhj\u00f3lad\u00e6mi<\/em>, <em>\u00feetta brei\u00f0bandsd\u00e6mi<\/em>, sem \u00f6ll eru af <em>Bland.is <\/em>\u00e1 \u00e1runum 2002 og 2003.<\/p>\n<p>D\u00e6min um \u00feetta \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru \u00e1 annan tug \u00fe\u00fasunda, langflest af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum \u2013 \u00fe.e. \u00far \u00f3formlegu m\u00e1li. \u00de\u00f3tt m\u00f6rg \u00feeirra s\u00e9u skrifu\u00f0 \u00ed tvennu lagi e\u00f0a me\u00f0 bandstriki milli or\u00f0hluta, einkum ef fyrri hlutinn er erlendur, er e\u00f0lilegast s\u00e9 a\u00f0 l\u00edta \u00e1 \u00feau \u00f6ll sem samsetningar. Engin \u00feessara or\u00f0a er a\u00f0 finna \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum, enda eru \u00feetta einnota augnabliksmyndanir \u2013 or\u00f0 sem ver\u00f0a til \u00e1 tilteknum sta\u00f0 og stundu vegna \u00feess a\u00f0 \u00fe\u00f6rf er fyrir \u00feau, en er ekki \u00e6tla\u00f0 framhaldsl\u00edf. \u00deess vegna er merking \u00feeirra mj\u00f6g flj\u00f3tandi \u2013 \u00ed \u00feeim merkir <em>-d\u00e6mi <\/em>oftast eitthva\u00f0 \u00ed \u00e1tt vi\u00f0 'vi\u00f0fangsefni, vandam\u00e1l, vesen, m\u00e1l, atbur\u00f0ur, \u00e1\u00e6tlun, hugmynd' o.fl. en n\u00e1kv\u00e6mur skilningur byggist algerlega \u00e1 samhengi og\/e\u00f0a \u00feekkingu \u00feeirra sem or\u00f0unum er beint til.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2006 segir: \u201eVi\u00f0 erum n\u00e1tt\u00farulega b\u00fanir a\u00f0 plana \u00feetta Danmerkurd\u00e6mi \u00ed kannski tv\u00f6 \u00e1r.\u201c \u00cd fr\u00e9ttinni kemur fram a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 sn\u00fdst um \u00fatr\u00e1s \u00edslensks t\u00f3nlistarf\u00f3lks en \u00ed \u00f6\u00f0ru samhengi g\u00e6ti <em>\u00feetta Danmerkurd\u00e6mi <\/em>v\u00edsa\u00f0 til fj\u00f6lmargs annars \u2013 vi\u00f0skipta vi\u00f0 Danm\u00f6rku, flutnings til Danmerkur, heims\u00f3knar til Danmerkur, o.s.frv. Sama m\u00e1 segja um \u00f6ll samb\u00f6ndin sem nefnd eru h\u00e9r a\u00f0 framan \u2013 \u00fei\u00f0 geti\u00f0 skemmt ykkur vi\u00f0 a\u00f0 hugsa upp samhengi \u00fear sem \u00feau g\u00e6tu \u00e1tt vi\u00f0. Au\u00f0vita\u00f0 er \u00feetta misauglj\u00f3st \u2013 sumt er a\u00f0eins skiljanlegt innan \u00fer\u00f6ngs h\u00f3ps en ef vi\u00f0 s\u00e6jum tala\u00f0 um <em>\u00feetta Grindav\u00edkurd\u00e6mi <\/em>v\u00e6ri auglj\u00f3slega v\u00edsa\u00f0 einhvers sem tengdist eldsumbrotum \u00ed grennd vi\u00f0 Grindav\u00edk \u00fe\u00f3tt samhengi\u00f0 yr\u00f0i alltaf a\u00f0 segja til um n\u00e1kv\u00e6ma v\u00edsun.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er erfitt a\u00f0 segja hversu g\u00f6mul \u00feessi notkun er \u00ed m\u00e1linu. M\u00e9r finnst ekki m\u00f6rg \u00e1r s\u00ed\u00f0an \u00e9g f\u00f3r a\u00f0 taka eftir henni en h\u00fan er or\u00f0in algeng \u00ed elstu textum \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum, fr\u00e1 2002, \u00feannig a\u00f0 h\u00fan er a.m.k. aldarfj\u00f3r\u00f0ungs g\u00f6mul. \u00c9g held a\u00f0 \u00e1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00feessari notkun s\u00e9 svipu\u00f0 og fyrir notkun sambanda <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/05\/09\/eda-thannig-sko\/\">eins og<\/a> <em>e\u00f0a \u00feannig <\/em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/06\/03\/eda-thar\/\">og<\/a> <em>e\u00f0a \u00fear<\/em> sem \u00e9g hef \u00e1\u00f0ur skrifa\u00f0 um \u2013\u00a0 \u00feau eru notu\u00f0 \u00fdmist sem regnhl\u00edf yfir \u00fdmislegt tengt sem ekkert eitt n\u00e1kv\u00e6mara or\u00f0 n\u00e6r yfir, e\u00f0a til a\u00f0 sleppa vi\u00f0 n\u00e1kv\u00e6ma \u00fatlistun vegna \u00feess a\u00f0 h\u00fan er \u00f3\u00fe\u00f6rf e\u00f0a vi\u00f0 treystum okkur ekki \u00ed hana. T\u00ed\u00f0ni \u00feessarar or\u00f0myndunar s\u00fdnir a\u00f0 h\u00fan \u00fej\u00f3nar \u00e1kve\u00f0inni \u00fe\u00f6rf og \u00e9g s\u00e9 ekkert a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 nota hana \u00ed \u00f3formlegu m\u00e1li, og geri \u00fea\u00f0 sj\u00e1lfur, en eftir er a\u00f0 sj\u00e1 hvort h\u00fan kemst inn \u00ed formlegt m\u00e1l.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nafnor\u00f0i\u00f0 d\u00e6mi f\u00e6r \u00ferj\u00e1r sk\u00fdringar \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k: '\u00feraut \u00ed st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0i, reiknings\u00feraut, reikningsd\u00e6mi', 's\u00fdnishorn af e-u (\u00f3\u00e1\u00fereifanlegu)' (framkoma borgarstj\u00f3rans er d\u00e6mi um hroka yfirvalda) og '\u00fea\u00f0 a\u00f0 e-\u00f0 \u00e1 s\u00e9r sta\u00f0, atbur\u00f0ur, tilfelli' (\u00feess eru m\u00f6rg d\u00e6mi a\u00f0 menn kaupi h\u00fas \u00ed \u00fatl\u00f6ndum). Engin \u00feessara sk\u00fdringa n\u00e6r \u00fe\u00f3 yfir algengustu notkun or\u00f0sins \u00ed samsetningum \u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6464","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6464","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6464"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6464\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6466,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6464\/revisions\/6466"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6464"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6464"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6464"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}