{"id":6474,"date":"2024-06-20T16:44:14","date_gmt":"2024-06-20T16:44:14","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6474"},"modified":"2024-06-20T17:11:22","modified_gmt":"2024-06-20T17:11:22","slug":"ad-_____-kaffi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/06\/20\/ad-_____-kaffi\/","title":{"rendered":"A\u00f0 _____ kaffi"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r spannst h\u00e9r heilmikil umr\u00e6\u00f0a af spurningu um \u00fea\u00f0 hvort algengt v\u00e6ri og e\u00f0lilegt a\u00f0 segja <em>hella \u00e1 kaffi <\/em>\u2013 fyrirspyrjandi kanna\u00f0ist a\u00f0eins vi\u00f0 <em>hella upp \u00e1 kaffi<\/em>. \u00dea\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefnda er vissulega venjulega or\u00f0alagi\u00f0, en hinu breg\u00f0ur \u00fe\u00f3 fyrir st\u00f6ku sinnum \u2013 elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed lj\u00f3\u00f0ab\u00f3kinni <em>Villir\u00edm <\/em>eftir Steinunni Eyj\u00f3lfsd\u00f3ttur fr\u00e1 1981: \u201e\u00deau s\u00f6mu eiga ekki alltaf \/ a\u00f0 hella \u00e1 kaffi\u00f0.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>1982 segir: \u201evar hlaupandi a\u00f0 hella \u00e1 kaffi og missti \u00fear af lei\u00f0andi heilan helling \u00far\u201c. \u00cd <em>Eyjafr\u00e9ttum <\/em>1984 segir: \u201eHjalli \u00ed D\u00f6lum var inni a\u00f0 hella \u00e1 kaffi.\u201c \u00cd <em>V\u00edkurfr\u00e9ttum <\/em>1986 segir: \u201eMatti \u00ed b\u00f3kab\u00fa\u00f0inni l\u00e1na\u00f0i a\u00f0st\u00f6\u00f0u til a\u00f0 hella \u00e1 kaffi.\u201c En d\u00e6min eru s\u00e1raf\u00e1 \u2013 ekki nema tuttugu \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, \u00fear af helmingur af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum.<\/p>\n<p>En sambandi\u00f0 <em>hella upp \u00e1 kaffi <\/em>er reyndar ekki \u00fdkja gamalt. Elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>Vikunni <\/em>1945: \u201eFr\u00fa Blom var b\u00fain a\u00f0 hella upp \u00e1 kaffi, og allt \u00ed einu var \u00e1fengi komi\u00f0 \u00e1 bor\u00f0i\u00f0.\u201c N\u00e6stu d\u00e6mi eru fr\u00e1 1956 og f\u00e1ein d\u00e6mi eru fr\u00e1 n\u00e6sta aldarfj\u00f3r\u00f0ungi \u00fear \u00e1 eftir, en or\u00f0alagi\u00f0 ver\u00f0ur ekki algengt fyrr en eftir 1980. Aftur \u00e1 m\u00f3ti hafa samb\u00f6ndin <em>hella \u00e1 k\u00f6nnuna <\/em>og <em>hella upp \u00e1 k\u00f6nnuna <\/em>sem merkja \u00fea\u00f0 sama og <em>hella <\/em>(<em>upp<\/em>) <em>\u00e1 kaffi <\/em>t\u00ed\u00f0kast og veri\u00f0 algeng s\u00ed\u00f0an \u00ed lok n\u00edtj\u00e1ndu aldar. Elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 fyrrnefnda er \u00ed <em>Nor\u00f0urlj\u00f3sinu <\/em>1891: \u201e\u00deegar \u00e9g var b\u00fain me\u00f0 n\u00e6gju m\u00edna af skyrinu, var kerling b\u00fain a\u00f0 hella \u00e1 k\u00f6nnuna.\u201c Elsta d\u00e6mi um s\u00ed\u00f0arnefnda sambandi\u00f0 er \u00ed <em>I\u00f0unni <\/em>1886: \u201e\u00deorbj\u00f6rg var a\u00f0 enda vi\u00f0 a\u00f0 hella upp \u00e1 k\u00f6nnuna.\u201c<\/p>\n<p>Samb\u00f6ndin <em>hella <\/em>(<em>upp<\/em>) <em>\u00e1 k\u00f6nnuna <\/em>og <em>hella <\/em>(<em>upp<\/em>) <em>\u00e1 kaffi <\/em>v\u00edsa til \u00feess a\u00f0 heitu vatni er hellt yfir mala\u00f0 kaffi \u00ed s\u00edu \u2013 \u00e1\u00f0ur var s\u00edan yfirleitt efst \u00ed k\u00f6nnu. Vegna \u00feess a\u00f0 samb\u00f6ndin merkja \u00fea\u00f0 sama og eru mj\u00f6g svipu\u00f0 er ekkert undarlegt a\u00f0 \u00feeim sl\u00e1i saman, \u00feannig a\u00f0 <em>hella upp \u00e1 kaffi<\/em> missi stundum <em>upp <\/em>og ver\u00f0i bara <em>hella \u00e1 kaffi<\/em>, hli\u00f0st\u00e6tt vi\u00f0 <em>hella \u00e1 k\u00f6nnuna <\/em>\u2013 raunar m\u00e1 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 atviksor\u00f0inu <em>upp <\/em>s\u00e9 ofauki\u00f0 \u00ed \u00feessu sambandi. En oft er andlaginu l\u00edka sleppt og sagt bara <em>hella <\/em>(<em>upp<\/em>) <em>\u00e1<\/em>. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1945: \u201e\u00c9g var n\u00fdb\u00fain a\u00f0 hella \u00e1, en \u00fea\u00f0 var svol\u00edti\u00f0 fari\u00f0 a\u00f0 k\u00f3lna.\u201c Mig minnir a\u00f0 <em>hella \u00e1<\/em> hafi veri\u00f0 \u00fea\u00f0 or\u00f0alag sem oftast var nota\u00f0 \u00feegar \u00e9g var a\u00f0 alast upp \u00ed Skagafir\u00f0i \u00e1 sj\u00f6unda \u00e1ratugnum.<\/p>\n<p>En fleiri sagnir og or\u00f0asamb\u00f6nd eru notu\u00f0 um \u00feessa ath\u00f6fn, m.a. <em>laga kaffi <\/em>en elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1910: \u201eH\u00fasb\u00f3ndinn segir, a\u00f0 \u00fe\u00e9r eigi\u00f0 a\u00f0 fara \u00e1 f\u00e6tur, kl\u00e6\u00f0a y\u00f0ur, og laga kaffi\u00f0.\u201c \u00deetta hefur \u00fe\u00f3 ekki alltaf \u00fe\u00f3tt gott og l\u00edklega tali\u00f0 komi\u00f0 af <em>lave kaffe <\/em>\u00ed d\u00f6nsku. \u00cd <em>Dagsbr\u00fan <\/em>1916 segir: \u201eEinn af vinum ritstj\u00f3ra \u00feessa bla\u00f0s [\u2026] hefir fundi\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri sl\u00e6m \u00edslenzka a\u00f0 segja \u00bblaga\u00ab kaffi [\u2026]. S\u00e1, sem \u00feetta ritar, hefir aldrei heyrt neinn \u00cdslending kalla \u00fea\u00f0 anna\u00f0 en a\u00f0 \u00bblaga\u00ab kaffi [\u2026].\u201c Sambandi\u00f0 <em>laga kaffi <\/em>hefur \u00fe\u00f3 alltaf veri\u00f0 t\u00f6luvert nota\u00f0, og einnig afleidda nafnor\u00f0i\u00f0 <em>kaffil\u00f6gun <\/em>\u2013 elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00ed <em>Dagbla\u00f0i <\/em>1925: \u201eA\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u koma a\u00f0eins leysanlegu efnin til greina vi\u00f0 kaffil\u00f6gunina.\u201c<\/p>\n<p>Eldra er \u00fe\u00f3 a\u00f0 tala um a\u00f0 <em>hita kaffi<\/em>. Elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00ed <em>\u00cdsafold <\/em>1880: \u201e\u00deeir sem hafa st\u00f3ra b\u00e1ta, hafa h\u00fas \u00ed apturenda (skut) og liggja opt \u00fati fleiri d\u00e6gur, hafa me\u00f0 sjer mat og hita kaffi o.s.frv.\u201c \u00deetta samband hefur einnig veri\u00f0 t\u00f6luvert nota\u00f0 alla t\u00ed\u00f0 og er enn \u2013 \u00e9g held a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 \u00fea\u00f0 or\u00f0alag sem \u00e9g nota oftast. En enn eldra or\u00f0alag er a\u00f0 <em>b\u00faa til kaffi <\/em>\u2013 elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>\u00cdslendingi <\/em>1860: \u201eHann kom litlu s\u00ed\u00f0ar, og afsaka\u00f0i sig, a\u00f0 hann hef\u00f0i eigi fyr komi\u00f0, me\u00f0 \u00fev\u00ed, a\u00f0 hann hef\u00f0i veri\u00f0 \u00ed eldh\u00fasinu a\u00f0 b\u00faa til kaffi.\u201c \u00deetta er sjaldg\u00e6fara en hin samb\u00f6ndin en hefur \u00fe\u00f3 veri\u00f0 nokku\u00f0 nota\u00f0 alla t\u00ed\u00f0 og \u00e9g nota \u00fea\u00f0 oft. A\u00f0 auki eru \u00f6rf\u00e1 d\u00e6mi um <em>brugga kaffi<\/em> sem e.t.v. eru \u00e1hrif fr\u00e1 <em>brew coffee <\/em>\u00ed ensku, og einnig <em>sj\u00f3\u00f0a kaffi<\/em>.<\/p>\n<p>Elsta sambandi\u00f0 af \u00feessu tagi vir\u00f0ist \u00fe\u00f3 vera <em>gera kaffi <\/em>sem kemur fyrir \u00ed fyrsta \u00e1rgangi <em>Fj\u00f6lnis <\/em>1835: \u201eog l\u00e1ti a\u00f0eins el\u00f0akonu skreppa \u00e1 f\u00e6tur snemma til a\u00f0 gj\u00f6ra \u00feeim kaffi.\u201c En annars finn \u00e9g ekki d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 fyrr en \u00ed <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1995: \u201eEftir a\u00f0 hafa gert kaffi \u00ed dj\u00fapri p\u00f6nnu a\u00f0 h\u00e6tti \u00fatigangsmanna og \u00fatlaga Villta Vestursins sest hann ni\u00f0ur.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>1996 segir: \u201eEiginkonan kallar \u00far svefnherberginu hvort \u00e9g \u00e6tli ekki a\u00f0 gera kaffi.\u201c \u00a0Sambandi\u00f0 hefur veri\u00f0 a\u00f0 brei\u00f0ast \u00fat \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum og t\u00f6luvert af d\u00e6mum um \u00fea\u00f0 fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld er a\u00f0 finna \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>. Ekki er \u00f3tr\u00falegt a\u00f0 \u00fearna komi\u00f0 til \u00e1hrif fr\u00e1 enska sambandinu <em>make coffee<\/em> en \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust a\u00f0 ford\u00e6ma sambandi\u00f0 \u00feess vegna og sj\u00e1lfsagt a\u00f0 fagna \u00fev\u00ed fj\u00f6lbreytta or\u00f0alagi sem \u00ed bo\u00f0i er.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r spannst h\u00e9r heilmikil umr\u00e6\u00f0a af spurningu um \u00fea\u00f0 hvort algengt v\u00e6ri og e\u00f0lilegt a\u00f0 segja hella \u00e1 kaffi \u2013 fyrirspyrjandi kanna\u00f0ist a\u00f0eins vi\u00f0 hella upp \u00e1 kaffi. \u00dea\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefnda er vissulega venjulega or\u00f0alagi\u00f0, en hinu breg\u00f0ur \u00fe\u00f3 fyrir st\u00f6ku sinnum \u2013 elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed lj\u00f3\u00f0ab\u00f3kinni Villir\u00edm eftir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6474","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6474","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6474"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6474\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6477,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6474\/revisions\/6477"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6474"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6474"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6474"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}