{"id":6480,"date":"2024-06-22T19:46:36","date_gmt":"2024-06-22T19:46:36","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6480"},"modified":"2024-06-22T19:47:36","modified_gmt":"2024-06-22T19:47:36","slug":"ad-ryma-folki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/06\/22\/ad-ryma-folki\/","title":{"rendered":"A\u00f0 r\u00fdma f\u00f3lk(i)"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20242587589d\/sinubruni-ognar-einum-uppahaldsgolfvelli-is-lenskra-ferda-manna\">fr\u00e9tt<\/a> \u00e1 <em>V\u00edsi <\/em>n\u00fdlega st\u00f3\u00f0: \u201eR\u00fdma \u00feurfti f\u00f3lk \u00far \u00edb\u00fa\u00f0arhverfi \u00ed n\u00e1grenni vi\u00f0 golfvellina vegna hvassvi\u00f0ris.\u201c \u00c9g s\u00e1 a\u00f0 ger\u00f0ar voru athugasemdir vi\u00f0 \u00feetta or\u00f0alag \u00ed h\u00f3pnum Skemmtileg \u00edslensk or\u00f0, enda er s\u00f6gnin <em>r\u00fdma <\/em>vissulega notu\u00f0 \u00fearna \u00e1 \u00f3venjulegan h\u00e1tt. H\u00fan er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/33929\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> 'gera (e-\u00f0) autt, laust' og 't\u00e6ma (byggingu) vegna h\u00e6ttu\u00e1stands' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> og \u00fev\u00ed hef\u00f0i m\u00e1tt b\u00faast vi\u00f0 <em>r\u00fdma \u00feurfti \u00edb\u00fa\u00f0arhverfi af f\u00f3lki <\/em>e\u00f0a \u00e1l\u00edka. En \u00feess eru \u00fe\u00f3 \u00fdmis d\u00e6mi a\u00f0 andlagi\u00f0 v\u00edsi ekki til r\u00fdmisins sem losa\u00f0 er e\u00f0a t\u00e6mt, heldur til \u00feess sem er f\u00e6rt \u00far r\u00fdminu. \u00de\u00e1 tekur <em>r\u00fdma<\/em> venjulega me\u00f0 s\u00e9r or\u00f0 e\u00f0a or\u00f0asamband sem v\u00edsar til r\u00fdmisins sem losa\u00f0 er e\u00f0a t\u00e6mt \u2013 forsetninguna <em>\u00far<\/em>, atviksor\u00f0 eins og <em>brott<\/em> e\u00f0a <em>burt<\/em>(<em>u<\/em>), e\u00f0a \u00fe\u00e1 forsetningar- e\u00f0a atviksli\u00f0.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Sk\u00edrni <\/em>1837 segir: \u201evar \u00fe\u00e1 392 sk\u00f3garm\u00f6nnum r\u00fdmt \u00far h\u00e9ra\u00f0inu.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1895 segir: \u201eog ba\u00f0 sendiherrana jafnframt li\u00f0veizlu til a\u00f0 r\u00fdma f\u00f3lkinu \u00far kirkjunum.\u201c \u00cd <em>L\u00e6knabla\u00f0inu <\/em>1920 segir: \u201eEkki er gott a\u00f0 flytja barnaveiku b\u00f6rnin inn \u00e1 einhverja sj\u00fakrastofuna, og r\u00fdma f\u00f3lkinu \u00fea\u00f0an burtu.\u201c \u00cd <em>Heimilisbla\u00f0inu <\/em>1922 segir: \u201eH\u00fan \u00e6tla\u00f0i s\u00e9r n\u00fa alveg a\u00f0 r\u00fdma honum \u00far huga s\u00ednum.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1975 segir: \u201eEf skyndilega \u00feyrfti a\u00f0 r\u00fdma f\u00f3lki af Reykjav\u00edkursv\u00e6\u00f0inu og n\u00e1grenni \u00fe\u00e1 er ekki me\u00f0 g\u00f3\u00f0u m\u00f3ti h\u00e6gt a\u00f0 komast neitt.\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2018 segir: \u201eLandsbj\u00f6rg tilkynnti \u00ed dag a\u00f0 bj\u00f6rgunarsveitir h\u00f6f\u00f0u veri\u00f0 kalla\u00f0ar \u00fat \u00ed kringum sv\u00e6\u00f0i\u00f0 til a\u00f0 r\u00fdma f\u00f3lki.\u201c Sambandi\u00f0 <em>r\u00fdma <\/em>(<em>einhverjum<\/em>) <em>\u00far vegi<\/em> var l\u00edka nokku\u00f0 algengt \u00e1\u00f0ur fyrr.<\/p>\n<p>\u00cd \u00feessum d\u00e6mum merkir <em>r\u00fdma <\/em>\u00fev\u00ed ekki 'losa, t\u00e6ma' heldur 'fjarl\u00e6gja, f\u00e6ra' og \u00fea\u00f0 m\u00e1 bera saman vi\u00f0 samsetninguna <em>\u00fatr\u00fdma<\/em> \u2013 vi\u00f0 t\u00f6lum um a\u00f0 <em>\u00fatr\u00fdma f\u00f3lki <\/em>(<em>af landsv\u00e6\u00f0i<\/em>) en ekki *<em>\u00fatr\u00fdma landsv\u00e6\u00f0i<\/em>, \u00fe\u00f3tt vi\u00f0 segjum <em>r\u00fdma landsv\u00e6\u00f0i <\/em>(<em>af f\u00f3lki<\/em>). \u00cd <em>Gu\u00f0brandsbibl\u00edu <\/em>fr\u00e1 1584 eru nokkur d\u00e6mi, m.a. \u201eHann \u00fatr\u00fdmdi h\u00f3rkalla af landinu\u201c og \u201eEn Seb\u00fal \u00fatr\u00fdmdi Gaal og hans br\u00e6\u00f0ur so \u00feeir m\u00e1ttu ekki vera \u00ed S\u00edkem\u201c. Merking <em>\u00fatr\u00fdma <\/em>hefur reyndar breyst d\u00e1l\u00edti\u00f0 \u2013 \u00e1\u00f0ur merkti h\u00fan 'fjarl\u00e6gja, f\u00e6ra' e\u00f0a 'v\u00edsa brott', og \u00fe\u00e1 fylgdi henni oft v\u00edsun til \u00feess r\u00fdmis sem f\u00f3lki var v\u00edsa\u00f0 brott \u00far, en eins og segir \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/44137\">merkir<\/a> h\u00fan n\u00fa oftast 'ey\u00f0a (e-u) alveg'\u2013 \u201e\u00e6tlun nazista var a\u00f0 \u00fatr\u00fdma Gy\u00f0ingum \u00ed heild\u201c segir \u00ed <em>Frj\u00e1lsri \u00fej\u00f3\u00f0 <\/em>1963.<\/p>\n<p>D\u00e6min \u00far <em>Gu\u00f0brandsbibl\u00edu <\/em>s\u00fdna a\u00f0 <em>\u00fatr\u00fdma <\/em>st\u00fdr\u00f0i \u00e1\u00f0ur \u00feolfalli en tekur n\u00fa \u00e6vinlega \u00fe\u00e1gufall eins og <em>r\u00fdma <\/em>gerir oftast \u00feegar h\u00fan v\u00edsar til \u00feess sem f\u00e6rt er (<em>r\u00fdma f\u00f3lki<\/em>). En d\u00e6minu sem v\u00edsa\u00f0 var til \u00ed upphafi st\u00fdrir s\u00f6gnin \u00fe\u00f3 \u00feolfalli eins og h\u00fan gerir \u00feegar andlagi\u00f0 v\u00edsar til \u00feess sem er losa\u00f0 e\u00f0a t\u00e6mt (<em>r\u00fdma h\u00fasi\u00f0<\/em>). Einst\u00f6ku \u00f6nnur n\u00fdleg d\u00e6mi m\u00e1 finna um \u00feetta \u2013 \u201e\u00deannig \u00feau \u00feurfa a\u00f0 taka \u00e1 sig sm\u00e1 kr\u00f3k til a\u00f0 komast vestur fyrir sprunguna til a\u00f0 r\u00fdma f\u00f3lk \u00fea\u00f0an fr\u00e1\u201c segir t.d. \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2021; \u201eByggingar eru fyrst og fremst hanna\u00f0ar til a\u00f0 standast eld n\u00e6gilega lengi til a\u00f0 r\u00fdma f\u00f3lk \u00far \u00feeim\u201c segir \u00e1 <em>M\u00e1lefnin.com<\/em> 2008. Tr\u00falegt er a\u00f0 \u00fear s\u00e9 um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00e1hrif fr\u00e1 hinni venjulegu notkun <em>r\u00fdma <\/em>\u00fear sem \u00e6vinlega er nota\u00f0 \u00feolfall eins og \u00e1\u00f0ur segir.<\/p>\n<p>D\u00e6min sem \u00e9g hef tilf\u00e6rt um notkun <em>r\u00fdma <\/em>\u00fear sem andlagi\u00f0 v\u00edsar til \u00feess sem er f\u00e6rt e\u00f0a fjarl\u00e6gt (<em>r\u00fdma f\u00f3lki<\/em>), og ekki s\u00edst samanbur\u00f0ur vi\u00f0 s\u00f6gnina <em>\u00fatr\u00fdma<\/em> \u00fear sem andlagi\u00f0 hefur hli\u00f0st\u00e6\u00f0a merkingu (<em>\u00fatr\u00fdma f\u00f3lki<\/em>), s\u00fdna a\u00f0 d\u00e6mi\u00f0 sem v\u00edsa\u00f0 var til \u00ed upphafi, \u201eR\u00fdma \u00feurfti f\u00f3lk \u00far \u00edb\u00fa\u00f0arhverfi\u201c, er alls ekki jafn fr\u00e1leitt og virst g\u00e6ti a\u00f0 \u00f3athugu\u00f0u m\u00e1li. \u00c9g \u00e6tla samt ekki a\u00f0 leggja til a\u00f0 vi\u00f0 f\u00f6rum a\u00f0 tala um a\u00f0 <em>r\u00fdma f\u00f3lk<\/em>(<em>i<\/em>) \u2013 \u00e9g held a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 heppilegast a\u00f0 halda sig vi\u00f0 hina venjulegu notkun sagnarinnar. Tilgangurinn me\u00f0 \u00feessari umfj\u00f6llun er bara a\u00f0 minna \u00e1 a\u00f0 fara varlega \u00ed ford\u00e6mingu \u00e1 \u00fev\u00ed sem okkur vir\u00f0ist fr\u00e1leitt e\u00f0a \u00f3skiljanlegt \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i \u2013 \u00fea\u00f0 \u00e1 s\u00e9r oft sk\u00fdr ford\u00e6mi e\u00f0a hli\u00f0st\u00e6\u00f0ur \u00ed m\u00e1linu. S\u00fdnum skilning og umbur\u00f0arlyndi!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fr\u00e9tt \u00e1 V\u00edsi n\u00fdlega st\u00f3\u00f0: \u201eR\u00fdma \u00feurfti f\u00f3lk \u00far \u00edb\u00fa\u00f0arhverfi \u00ed n\u00e1grenni vi\u00f0 golfvellina vegna hvassvi\u00f0ris.\u201c \u00c9g s\u00e1 a\u00f0 ger\u00f0ar voru athugasemdir vi\u00f0 \u00feetta or\u00f0alag \u00ed h\u00f3pnum Skemmtileg \u00edslensk or\u00f0, enda er s\u00f6gnin r\u00fdma vissulega notu\u00f0 \u00fearna \u00e1 \u00f3venjulegan h\u00e1tt. H\u00fan er sk\u00fdr\u00f0 'gera (e-\u00f0) autt, laust' og 't\u00e6ma (byggingu) vegna h\u00e6ttu\u00e1stands' \u00ed \u00cdslenskri [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6480","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6480","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6480"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6480\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6482,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6480\/revisions\/6482"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6480"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6480"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6480"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}