{"id":6483,"date":"2024-06-25T09:38:00","date_gmt":"2024-06-25T09:38:00","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6483"},"modified":"2024-06-25T09:38:00","modified_gmt":"2024-06-25T09:38:00","slug":"arvakur-eda-arvakran","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/06\/25\/arvakur-eda-arvakran\/","title":{"rendered":"\u00c1rvakur e\u00f0a \u00c1rvakran?"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var vakin h\u00e9r athygli \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed fr\u00e9tt \u00e1 vef <em>R\u00edkis\u00fatvarpsins <\/em>hef\u00f0i veri\u00f0 tala\u00f0 um \u201eNet\u00e1r\u00e1s \u00e1 \u00c1rvakran, \u00fatg\u00e1fuf\u00e9lag Morgunbla\u00f0sins\u201c. \u00dearna er <em>\u00c1rvakur <\/em>sem s\u00e9 beygt eins og l\u00fdsingaror\u00f0 en ekki nafnor\u00f0 eins og venja er, enda hefur <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frettir\/innlent\/2024-06-24-arasin-adfor-ad-lydraedinu-416336\">fr\u00e9ttinni<\/a> veri\u00f0 breytt og \u00fear er n\u00fa tala\u00f0 um \u201eNet\u00e1r\u00e1s \u00e1 \u00c1rvakur\u201c. Or\u00f0i\u00f0 <em>\u00e1rvakur <\/em>er upphaflega l\u00fdsingaror\u00f0 og merkir 'sem vaknar snemma' en hefur lengi einnig veri\u00f0 nota\u00f0 sem nafnor\u00f0 \u2013 \u201e\u00deeir hestar heita svo: \u00c1rvakur og Alsvinnur\u201c segir \u00ed <em>Snorra-Eddu<\/em>. Helgi J. Halld\u00f3rsson <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6530471?iabr=on#page\/n171\/mode\/1up\/\">segir<\/a> \u00ed <em>Sk\u00edrni <\/em>1975: \u201e\u00c1rvakur mun eiga a\u00f0 beygjast eins og akur. Or\u00f0i\u00f0 kemur fyrir \u00e1 tveimur st\u00f6\u00f0um \u00ed Snorra-Eddu og einnig \u00e1 tveimur st\u00f6\u00f0um \u00ed S\u00e6mundar-Eddu. \u00dear er eignarfalli\u00f0 <em>\u00c1rvakurs<\/em>.\u201c En \u00e9g hef ekki fundi\u00f0 \u00feessi d\u00e6mi.<\/p>\n<p>\u00cd l\u00fdsingaror\u00f0inu <em>\u00e1rvakur <\/em>er <em>-ur <\/em>ekki ending nefnfalls eint\u00f6lu \u00ed karlkyni eins og t.d. \u00ed <em>g\u00f3\u00f0ur<\/em>, heldur hluti stofnsins og <em>\u00e1rvakran <\/em>er \u00fev\u00ed h\u00e1rr\u00e9tt l\u00fdsingaror\u00f0sbeyging. Jafnframt er e\u00f0lilegt a\u00f0 \u00feegar or\u00f0i\u00f0 er gert a\u00f0 nafnor\u00f0i s\u00e9 <em>-ur <\/em>s\u00e9 einnig hluti af stofni \u00feess, eins og J\u00f3n A\u00f0alsteinn J\u00f3nsson <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/3383365?iabr=on#page\/n49\/mode\/1up\/\">segir<\/a> \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2001: \u201e\u00deeir, sem myndu\u00f0u \u00feetta nafnor\u00f0 eftir lo., l\u00e9tu \u00fea\u00f0 fallbeygjast eins og no. akur, \u00fe. e. sem a-stofna or\u00f0 me\u00f0 stofnl\u00e6gu r-i, sem helzt \u00ed \u00f6llum f\u00f6llum et. og ft.: akur, akur, akri, akurs, ft. akrar, akra, \u00f6krum, akra.\u201c En vitanlega er vi\u00f0b\u00fai\u00f0 a\u00f0 f\u00f3lk skynji stundum <em>-ur<\/em> sem nefnifallsendingu og hafi aukaf\u00f6llin <em>\u00c1rvak<\/em>, <em>\u00c1rvaki <\/em>og <em>\u00c1rvaks<\/em> \u2013 elsta <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/561964\">d\u00e6mi<\/a> um \u00fea\u00f0 er \u201eAlla byrgir \u00c1rvaks m\u00f6n\u201c \u00ed r\u00edmum eftir \u00c1rna B\u00f6\u00f0varsson fr\u00e1 1777.<\/p>\n<p>En v\u00e6ri fr\u00e1leitt a\u00f0 beygja or\u00f0i\u00f0 sem l\u00fdsingaror\u00f0 eins og upphaflega var gert \u00ed fr\u00e9ttinni? \u00dea\u00f0 m\u00e1 bera \u00feetta saman vi\u00f0 or\u00f0in <em>hv\u00edtur <\/em>og <em>svartur<\/em> sem vitanlega eru l\u00fdsingaror\u00f0 en notu\u00f0 sem nafnor\u00f0 \u00ed sk\u00e1km\u00e1li \u2013 <em>svartur \u00e1 leik<\/em>, <em>hv\u00edtur vinnur<\/em>. J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/73819\">segir<\/a> \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankanum<\/em>: \u201e\u00cd m\u00e1li sk\u00e1kmanna geta lo. <em>svartur<\/em> og <em>hv\u00edtur<\/em> \u00fdmist v\u00edsa\u00f0 til \u00feess sem st\u00fdrir <em>sv\u00f6rtu<\/em>\/<em>hv\u00edtu<\/em> li\u00f0sm\u00f6nnunum e\u00f0a <em>svarta<\/em>\/<em>hv\u00edta<\/em> li\u00f0saflans [\u2026]. \u00cd fyrri merkingunni mun nokku\u00f0 \u00e1 reiki hvort fari\u00f0 er me\u00f0 or\u00f0in <em>svartur<\/em>\/<em>hv\u00edtur<\/em> sem l\u00fdsingaror\u00f0 (<em>hv\u00edtur<\/em>, <em>hv\u00edtan<\/em>, <em>hv\u00edtum<\/em>, <em>hv\u00edts<\/em>) e\u00f0a nafnor\u00f0 (<em>hv\u00edtur<\/em>, <em>hv\u00edt<\/em>, <em>hv\u00edti<\/em>, <em>hv\u00edts<\/em>). [\u2026] \u00c9g hef vanist \u00fev\u00ed a\u00f0 nota lo.-beyginguna \u00ed d\u00e6mum sem \u00feessum en tel engin efni til a\u00f0 amast vi\u00f0 no.-beygingunni, h\u00e9r hl\u00fdtur m\u00e1lkennd a\u00f0 r\u00e1\u00f0a [\u2026].\u201c<\/p>\n<p>\u00deegar l\u00fdsingaror\u00f0 standa sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0 \u00e1n nafnor\u00f0s halda \u00feau oft l\u00fdsingaror\u00f0sbeygingu sinni \u2013s\u00e9rstaklega ef au\u00f0velt er a\u00f0 hugsa s\u00e9r eitthvert undirskili\u00f0 nafnor\u00f0 \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 ekki skilyr\u00f0i. \u00deetta \u00e1 ekki s\u00edst vi\u00f0 um m\u00e1lsh\u00e6tti og f\u00f6st or\u00f0asamb\u00f6nd, svo sem <em>haltur lei\u00f0ir blindan<\/em>, <em>f\u00e1 s\u00e9r einn gr\u00e1an<\/em> o.m.fl. En \u00feegar l\u00fdsingaror\u00f0 er gert a\u00f0 s\u00e9rnafni eins og \u00ed \u00feessu tilviki er e\u00f0lilegt a\u00f0 \u00fea\u00f0 f\u00e1i nafnor\u00f0sbeygingu, s\u00e9rstaklega \u00feegar lj\u00f3st er a\u00f0 \u00fea\u00f0 er vilji stj\u00f3rnenda fyrirt\u00e6kisins sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. Yfirleitt finnst m\u00e9r sj\u00e1lfsagt a\u00f0 f\u00f3lk, fyrirt\u00e6ki og stofnanir r\u00e1\u00f0i \u00fev\u00ed hvernig n\u00f6fn \u00feeirra eru beyg\u00f0, svo framarlega sem beygingin br\u00fdtur ekki \u00ed b\u00e1ga vi\u00f0 \u00edslenskt m\u00e1lkerfi. \u00de\u00f3tt <em>\u00c1rvakran<\/em> geti \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r sta\u00f0ist var \u00fea\u00f0 \u00fev\u00ed e\u00f0lilegt a\u00f0 breyta \u00fev\u00ed \u00ed <em>\u00c1rvakur <\/em>\u00ed \u00e1\u00f0urnefndri fr\u00e9tt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var vakin h\u00e9r athygli \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed fr\u00e9tt \u00e1 vef R\u00edkis\u00fatvarpsins hef\u00f0i veri\u00f0 tala\u00f0 um \u201eNet\u00e1r\u00e1s \u00e1 \u00c1rvakran, \u00fatg\u00e1fuf\u00e9lag Morgunbla\u00f0sins\u201c. \u00dearna er \u00c1rvakur sem s\u00e9 beygt eins og l\u00fdsingaror\u00f0 en ekki nafnor\u00f0 eins og venja er, enda hefur fr\u00e9ttinni veri\u00f0 breytt og \u00fear er n\u00fa tala\u00f0 um \u201eNet\u00e1r\u00e1s \u00e1 \u00c1rvakur\u201c. Or\u00f0i\u00f0 \u00e1rvakur [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6483","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6483","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6483"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6483\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6484,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6483\/revisions\/6484"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6483"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6483"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6483"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}