{"id":6492,"date":"2024-06-26T09:35:46","date_gmt":"2024-06-26T09:35:46","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6492"},"modified":"2024-06-26T09:35:46","modified_gmt":"2024-06-26T09:35:46","slug":"afran","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/06\/26\/afran\/","title":{"rendered":"Afr\u00e1n"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g staldra\u00f0i \u00ed dag vi\u00f0 <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/200milur\/frettir\/2024\/06\/25\/afran_hvala_tvofaldast_a_thessari_old\/\">fyrirs\u00f6gnina<\/a> \u201eAfr\u00e1n hvala tv\u00f6faldast \u00e1 \u00feessari \u00f6ld\u201c \u00e1 <em>mbl.is<\/em>. \u00c9g hef svo sem oft s\u00e9\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>afr\u00e1n <\/em>\u00e1\u00f0ur, en f\u00f3r a\u00f0 velta merkingu \u00feess og notkun fyrir m\u00e9r. Or\u00f0i\u00f0 er hvorki \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>n\u00e9 <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>en <a href=\"https:\/\/idordabanki.arnastofnun.is\/faersla\/405568\">er \u00ed<\/a> or\u00f0asafninu <em><a href=\"https:\/\/idordabanki.arnastofnun.is\/leit\/ordabok\/PISCES\">Sj\u00e1var\u00fatvegsm\u00e1l<\/a> <\/em>\u00ed <em><a href=\"https:\/\/idordabanki.arnastofnun.is\/\">\u00cd\u00f0or\u00f0abankanum<\/a><\/em>. \u00dear kemur fram a\u00f0 ensk samsv\u00f6run \u00feess s\u00e9 <em>predation<\/em> en \u00fea\u00f0 or\u00f0 er <a href=\"https:\/\/dictionary.cambridge.org\/dictionary\/english\/predation\">sk\u00fdrt<\/a> 'the fact that an animal hunts, kills, and eats other animals' e\u00f0a 's\u00fa sta\u00f0reynd a\u00f0 d\u00fdr vei\u00f0ir, drepur og \u00e9tur \u00f6nnur d\u00fdr'. Samheiti \u00feess s\u00e9 <em>\u00e1t<\/em>, enda segir \u00ed fr\u00e9ttinni: \u201e\u00cd sk\u00fdrslu sem kom \u00fat \u00e1ri\u00f0 1997 var lagt mat \u00e1 afr\u00e1n hvala \u00e1 \u00feeim t\u00edma og var ni\u00f0ursta\u00f0an \u00fe\u00e1 s\u00fa a\u00f0 hvalirnir \u00e6tu um sex millj\u00f3nir tonna af sj\u00e1varfangi [\u2026] Samb\u00e6rilegar t\u00f6lur n\u00fa eru 13,4 millj\u00f3nir tonna af sj\u00e1varfangi [\u2026].\u201c<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>afr\u00e1n <\/em>vir\u00f0ist vera um 50 \u00e1ra gamalt \u2013 elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>Frey <\/em>1976, \u00fear sem vitna\u00f0 er \u00ed grein eftir Agnar Ing\u00f3lfsson fr\u00e1 1973: \u201ehi\u00f0 tiltekna f\u00e6\u00f0umagn setur stofnum \u00feeirra m\u00f6rk, en afr\u00e1n r\u00e1nfugla og annarra r\u00e1nd\u00fdra skiptir \u00fear litlu sem engu m\u00e1li.\u201c \u00cd <em>\u00c6gi <\/em>1979 segir: \u201eeinkum vegna afr\u00e1ns r\u00e1nfiska \u00e1 f\u00e6\u00f0ufiskum s\u00ednum.\u201c \u00cd <em>N\u00e1tt\u00farufr\u00e6\u00f0ingnum <\/em>1980 segir: \u201eAfr\u00e1n hrafna kann \u00fev\u00ed a\u00f0 vera \u00e1st\u00e6\u00f0an fyrir tilf\u00e6rslu kr\u00eduvarpsins.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1982 segir: \u201eHinsvegar telur Karl Sk\u00edrnisson erfitt a\u00f0 d\u00e6ma um \u00e1hrif afr\u00e1ns minks \u00e1 fiskframlei\u00f0slu \u00ed ferskvatni.\u201c \u00cd <em>Degi <\/em>1992 segir: \u201eRanns\u00f3knir \u00e1 afr\u00e1ni sj\u00f3fugla \u00e1 nytjastofnum ver\u00f0i st\u00f3rauknar.\u201c \u00cd <em>\u00c6gi <\/em>1992 segir: \u201e\u00dea\u00f0 er erfitt a\u00f0 meta n\u00e1kv\u00e6mlega \u00e1hrif afr\u00e1ns sela \u00e1 vei\u00f0ar nytjastofna.\u201c<\/p>\n<p>En flest d\u00e6mi fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld eru um <em>afr\u00e1n hvala<\/em>. \u00cd <em>Fiskifr\u00e9ttum <\/em>2000 segir: \u201eAfr\u00e1n hvala og annarra sj\u00e1varspend\u00fdra \u00e1 fiskistofnunum hafi hins vegar fari\u00f0 mj\u00f6g vaxandi og \u00fev\u00ed beri br\u00fdna nau\u00f0syn til \u00feess a\u00f0 hefja hvalvei\u00f0ar a\u00f0 n\u00fdju.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2001 segir: \u201e\u00dea\u00f0 gefur augalei\u00f0 a\u00f0 h\u00f3flegar hvalvei\u00f0ar myndu draga \u00far afr\u00e1ni hvala.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2002 segir: \u201e\u00datvegsmenn \u00e1 Hornafir\u00f0i krefjast \u00feess einnig a\u00f0 hvalvei\u00f0ar ver\u00f0i \u00feegar hafnar af krafti og \u00feannig dregi\u00f0 \u00far afr\u00e1ni hvala \u00far fiskistofnunum.\u201c \u00cd <em>\u00c6gi <\/em>2002 segir: \u201eAfr\u00e1n hvala \u00far fiskistofnunum nemur til lengri t\u00edma liti\u00f0 margf\u00f6ldum tekjum af hvalasko\u00f0un.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>2003 segir: \u201eafr\u00e1n hvala \u00far l\u00edfr\u00edkinu hefur mikil \u00e1hrif \u00e1 m\u00f6guleika okkar til fiskvei\u00f0a.\u201c<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er alveg lj\u00f3st af \u00feessum d\u00e6mum a\u00f0 <em>afr\u00e1n <\/em>uppfyllir ekki \u00fe\u00e1 grundvallarkr\u00f6fu sem gera ver\u00f0ur til \u00ed\u00f0or\u00f0a a\u00f0 \u00feau s\u00e9u hlutlaus. Notkun or\u00f0sins \u00e1 auglj\u00f3slega a\u00f0 koma \u00fev\u00ed inn hj\u00e1 lesendum a\u00f0 hvalirnir s\u00e9u a\u00f0 <em>r\u00e6na af <\/em>okkur \u2013 \u00fdmist beint me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00e9ta fisk e\u00f0a \u00f3beint me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00e9ta \u00e1tu sem fiskurinn \u00e6ti ella. Jafnvel m\u00e6tti \u00e6tla a\u00f0 veri\u00f0 v\u00e6ri a\u00f0 venja lesendur vi\u00f0 \u00feetta or\u00f0 \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1995: \u201eVi\u00f0 G\u00edsli V\u00edkingsson h\u00f6fum lagt mat \u00e1 f\u00e6\u00f0un\u00e1m e\u00f0a afr\u00e1n hvala.\u201c Au\u00f0vita\u00f0 v\u00e6ri e\u00f0lilegt a\u00f0 tala um <em>\u00e1t <\/em>e\u00f0a <em>f\u00e6\u00f0un\u00e1m<\/em> \u2013 \u00fea\u00f0 eru hlutlaus or\u00f0. \u00dea\u00f0 skiptir ekki m\u00e1li hva\u00f0a sko\u00f0un vi\u00f0 h\u00f6fum \u00e1 hvalvei\u00f0um \u2013 gildishla\u00f0in og sko\u00f0anamyndandi or\u00f0 eins og <em>afr\u00e1n <\/em>\u00e1 ekki a\u00f0 nota, allra s\u00edst \u00ed umr\u00e6\u00f0u um vi\u00f0kv\u00e6m deilum\u00e1l eins og hvalvei\u00f0ar eru.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g staldra\u00f0i \u00ed dag vi\u00f0 fyrirs\u00f6gnina \u201eAfr\u00e1n hvala tv\u00f6faldast \u00e1 \u00feessari \u00f6ld\u201c \u00e1 mbl.is. \u00c9g hef svo sem oft s\u00e9\u00f0 or\u00f0i\u00f0 afr\u00e1n \u00e1\u00f0ur, en f\u00f3r a\u00f0 velta merkingu \u00feess og notkun fyrir m\u00e9r. Or\u00f0i\u00f0 er hvorki \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k n\u00e9 \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k en er \u00ed or\u00f0asafninu Sj\u00e1var\u00fatvegsm\u00e1l \u00ed \u00cd\u00f0or\u00f0abankanum. \u00dear kemur fram a\u00f0 ensk samsv\u00f6run [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6492","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6492","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6492"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6492\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6493,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6492\/revisions\/6493"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6492"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6492"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6492"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}