{"id":6508,"date":"2024-06-30T13:30:13","date_gmt":"2024-06-30T13:30:13","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6508"},"modified":"2024-07-02T11:24:24","modified_gmt":"2024-07-02T11:24:24","slug":"pasa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/06\/30\/pasa\/","title":{"rendered":"P\u00e1sa"},"content":{"rendered":"<p>Nafnor\u00f0i\u00f0 <em>p\u00e1sa <\/em>er mj\u00f6g algengt \u00ed m\u00e1linu en \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00fea\u00f0 sagt \u201e\u00f3formlegt\u201c enda \u00far ensku e\u00f0a d\u00f6nsku, <em>pause<\/em>. En \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> er \u00fea\u00f0 gefi\u00f0 athugasemdalaust og <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/31903\">sk\u00fdrt<\/a> 'stutt hl\u00e9 fr\u00e1 e-u, t.d. vinnu, n\u00e1mi'. Elsta d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00far gamanbla\u00f0inu <em>Speglinum <\/em>1945: \u201eH\u00e9r ver\u00f0ur d\u00e1l\u00edtil p\u00e1sa, me\u00f0an fundarmenn klappa.\u201c Lengi vel, allt fram yfir 1970, var or\u00f0i\u00f0 n\u00e6r eing\u00f6ngu haft um hl\u00e9 \u00e1 spilamennsku, yfirleitt \u00e1 dansleikjum. \u00cd <em>Jazzbla\u00f0inu <\/em>1949 segir: \u201e\u00ed allan \u00feennan t\u00edma fengu \u00feeir a\u00f0eins tuttugu m\u00edn\u00fatna ,,p\u00e1su\u201c.\u201c \u00cd sama bla\u00f0i 1950 segir: \u201e\u00c9g spila\u00f0i oft \u00ed \u201ep\u00e1sum\u201c fyrir trommuleikara\u201c og \u201eHann l\u00e9k \u00e1 sk\u00f3lab\u00f6llum me\u00f0 \u00d3la Gauk og Steina Steingr\u00edms \u2013 t\u00f3k \u00ed p\u00edan\u00f3i\u00f0 \u00ed ,,p\u00e1su\u201c. Or\u00f0i\u00f0 var \u00fe\u00e1 mj\u00f6g oft innan g\u00e6salappa.<\/p>\n<p>Eftir 1970 var hins vegar sm\u00e1tt og sm\u00e1tt fari\u00f0 a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 <em>p\u00e1sa <\/em>um \u00fdmiss konar \u00f6nnur hl\u00e9, einkum \u00e1 vinnu, og h\u00e6tt var a\u00f0 hafa \u00fea\u00f0 innan g\u00e6salappa, jafnframt \u00fev\u00ed sem t\u00ed\u00f0ni \u00feess margfalda\u00f0ist. \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1972 segir: \u201e\u00dea\u00f0 voru sko engar p\u00e1sur \u00e1 b\u00e6num \u00feeim, bara unni\u00f0 \u00ed striklotu, klukkustundum saman. Fr\u00e6ndurnir voru heppnari. \u00deeir fengu p\u00e1sur \u00e1 eftir hverri r\u00f6\u00f0.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>sama \u00e1r segir: \u201e\u00c9g er b\u00fain a\u00f0 vinna h\u00e9r \u00e1 fj\u00f3r\u00f0a m\u00e1nu\u00f0 og einstaka sinnum f\u00e6 \u00e9g p\u00e1su. P\u00e1surnar eru f\u00ednar.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1973 segir: \u201e\u00deegar bla\u00f0amennirnir komu \u00ed \u00e6fingarst\u00f6\u00f0 l\u00f6greglunnar \u00e1 Seltjarnarnesi, var p\u00e1sa hj\u00e1 nemendum \u00ed l\u00f6greglusk\u00f3lanum.\u201c T\u00ed\u00f0ni or\u00f0sins hefur haldi\u00f0 \u00e1fram a\u00f0 aukast undanfarna \u00e1ratugi, einkum eftir aldam\u00f3t.<\/p>\n<p>En <em>p\u00e1sa <\/em>er ekki bara nafnor\u00f0 \u2013 eins og \u00ed ensku er or\u00f0i\u00f0 l\u00edka nota\u00f0 sem s\u00f6gn en s\u00fa notkun er n\u00fdrri og hvorki a\u00f0 finna \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>n\u00e9 <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um s\u00f6gnina er \u00ed <em>Degi <\/em>1993: \u201en\u00fa \u00e6tla\u00f0i hann a\u00f0 p\u00e1sa fr\u00e1 s\u00f6ginni og r\u00e6\u00f0a d\u00e1l\u00edti\u00f0 um hug\u00f0arefni sitt.\u201c Anna\u00f0 d\u00e6mi er \u00ed <em>Or\u00f0laus <\/em>2003: \u201e\u00deeir \u00fatv\u00f6ldu sem f\u00e1 vinnu n\u00fdta flestir hvert t\u00e6kif\u00e6ri til a\u00f0 p\u00e1sa, hangsa \u00ed matart\u00edmum og reykingap\u00e1sum.\u201c \u00a0\u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2006 segir: \u201e\u00c9g p\u00e1sa\u00f0i \u00ed mi\u00f0ri nostalg\u00edustunu.\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2007 segir: \u201eT\u00f3narnir byrja a\u00f0 streyma um loftin bl\u00e1 klukkan 16; s\u00ed\u00f0an ver\u00f0ur p\u00e1sa\u00f0 \u00ed matarhl\u00e9i milli 18 og 20, en \u00fe\u00e1 byrjar t\u00f3nafl\u00f3\u00f0i\u00f0 aftur.\u201c \u00cd <em>Nor\u00f0ursl\u00f3\u00f0 <\/em>2008 segir: \u201e\u00cd skar\u00f0inu p\u00e1sa\u00f0i \u00e9g a\u00f0eins, \u00fe\u00f3 ekkert v\u00e6ri \u00fats\u00fdni\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd \u00feessum d\u00e6mum merkir s\u00f6gnin <em>p\u00e1sa '<\/em>hv\u00edla sig' og er \u00e1hrifslaus \u2013 tekur ekki me\u00f0 s\u00e9r neitt andlag. \u00deetta er \u00fe\u00f3 ekki algengasta notkun sagnarinnar. \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2005 segir: \u201eH\u00e6gt a\u00f0 \u201ep\u00e1sa\u201c beina sj\u00f3nvarps\u00fatsendingu o.fl.\u201c \u00cd<em> Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2006 segir: \u201e\u00c9g [\u2026] \u00feurfti a\u00f0 p\u00e1sa Desperate housewifes \u00fe\u00e1ttinn.\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttat\u00edmanum <\/em>2016 segir: \u201eGott a\u00f0 geta \u201ep\u00e1sa\u00f0\u201c kennarann.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>2017 segir: \u201e\u00dea\u00f0 p\u00e1sar \u201eCall of Duty\u201c leikinn um lei\u00f0 og \u00fea\u00f0 hringir inn \u00ed umr\u00e6\u00f0u\u00fe\u00e6tti.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2021 segir: \u201e\u00e9g p\u00e1sa\u00f0i \u00fev\u00ed r\u00e6muna til a\u00f0 horfa \u00e1 n\u00fdjustu fr\u00e9ttir af gosinu og b\u00f3lusetningunni.\u201c \u00dearna tekur s\u00f6gnin andlag og merkir 'st\u00f6\u00f0va t\u00edmabundi\u00f0', 'gera hl\u00e9 \u00e1' e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt og er oftast notu\u00f0 um \u00e1horf e\u00f0a hlustun \u00e1 stafr\u00e6nt efni, spilun t\u00f6lvuleikja o.fl.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 <em>p\u00e1sa <\/em>s\u00e9 vitanlega t\u00f6kuor\u00f0 eins og \u00e1\u00f0ur segir fellur \u00fea\u00f0 \u00e1g\u00e6tlega a\u00f0 hlj\u00f3\u00f0kerfi og beygingakerfi m\u00e1lsins \u2013 nafnor\u00f0i\u00f0 er hli\u00f0st\u00e6tt <em>tj\u00e1sa<\/em> og s\u00f6gnin hli\u00f0st\u00e6\u00f0 <em>r\u00e1sa <\/em>og <em>m\u00e1sa<\/em>. T\u00f6kuor\u00f0 sem falla alveg a\u00f0 m\u00e1linu au\u00f0ga \u00fea\u00f0 en spilla \u00fev\u00ed ekki, og eina gilda \u00e1st\u00e6\u00f0an sem g\u00e6ti veri\u00f0 fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00feeim er s\u00fa a\u00f0 \u00feau komi \u00ed sta\u00f0 or\u00f0a sem fyrir eru \u00ed m\u00e1linu og \u00fdti \u00feeim burt. En \u00feannig er \u00fea\u00f0 ekki me\u00f0 <em>p\u00e1sa<\/em> \u2013 \u00fe\u00f3tt nafnor\u00f0i\u00f0 merki 'hl\u00e9' kemur \u00fea\u00f0 alls ekki \u00ed sta\u00f0 \u00feess or\u00f0s \u00ed \u00f6llum tilvikum. \u00dea\u00f0 er t.d. aldrei tala\u00f0 um <em>p\u00e1su <\/em>\u00ed b\u00ed\u00f3i, \u00e1 sinf\u00f3n\u00edut\u00f3nleikum o.s.frv. \u00c1hrifss\u00f6gnin <em>p\u00e1sa <\/em>\u00ed samb\u00f6ndum eins og <em>p\u00e1sa myndina <\/em>kemur ekki heldur \u00ed sta\u00f0inn fyrir neina eina s\u00f6gn. \u00dea\u00f0 er sj\u00e1lfsagt a\u00f0 vi\u00f0urkenna b\u00e6\u00f0i nafnor\u00f0i\u00f0 og s\u00f6gnina sem fullgild \u00edslensk or\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nafnor\u00f0i\u00f0 p\u00e1sa er mj\u00f6g algengt \u00ed m\u00e1linu en \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k er \u00fea\u00f0 sagt \u201e\u00f3formlegt\u201c enda \u00far ensku e\u00f0a d\u00f6nsku, pause. En \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k er \u00fea\u00f0 gefi\u00f0 athugasemdalaust og sk\u00fdrt 'stutt hl\u00e9 fr\u00e1 e-u, t.d. vinnu, n\u00e1mi'. Elsta d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 \u00e1 t\u00edmarit.is er \u00far gamanbla\u00f0inu Speglinum 1945: \u201eH\u00e9r ver\u00f0ur d\u00e1l\u00edtil p\u00e1sa, me\u00f0an fundarmenn [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6508","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6508","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6508"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6508\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6513,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6508\/revisions\/6513"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6508"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6508"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6508"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}