{"id":6514,"date":"2024-07-02T14:41:50","date_gmt":"2024-07-02T14:41:50","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6514"},"modified":"2024-07-02T17:29:34","modified_gmt":"2024-07-02T17:29:34","slug":"ad-lifa-eins-og-blom-i-eggi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/02\/ad-lifa-eins-og-blom-i-eggi\/","title":{"rendered":"A\u00f0 lifa eins og bl\u00f3m \u00ed eggi"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum s\u00e1 \u00e9g bent \u00e1 \u2013 ekki \u00ed fyrsta skipti \u2013 a\u00f0 algengt v\u00e6ri a\u00f0 tala um a\u00f0 lifa <em>eins og bl\u00f3m \u00ed eggi <\/em>\u00feegar \u00e1tt v\u00e6ri vi\u00f0 <em>bl\u00f3m<strong>i <\/strong>\u00ed eggi<\/em>. \u00cd e\u00f0lilegum frambur\u00f0i fellur \u00e1herslulaust s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0 reyndar \u00e6vinlega brott \u00ed enda or\u00f0s ef n\u00e6sta or\u00f0 hefst \u00e1 s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i og \u00feess vegna er \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 greina milli <em>bl\u00f3m \u00ed eggi<\/em> og <em>bl\u00f3m<strong>i<\/strong> \u00ed eggi<\/em> \u00ed t\u00f6lu\u00f0u m\u00e1li, en oft er ger\u00f0 athugasemd vi\u00f0 rugling \u00ed riti. \u00cd <em>Sk\u00edrni <\/em>1975 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6530471?iabr=on#page\/n171\/mode\/1up\/\">segir<\/a> Helgi J. Halld\u00f3rsson: \u201eOft heyrist sagt og s\u00e9st rita\u00f0 a\u00f0 lifa eins og <em>bl\u00f3m<\/em> \u00ed eggi. En \u00fea\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 ekkert bl\u00f3m \u00ed egginu heldur <em>bl\u00f3mi<\/em>, kk., vb., \u00fe.e. rau\u00f0an.\u201c \u00c1 barnas\u00ed\u00f0u <em>Morgunbla\u00f0sins <\/em>1997 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1874599?iabr=on#page\/n1\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201eBl\u00f3mi getur merkt eggjarau\u00f0a og \u00fea\u00f0 er alls ekki veri\u00f0 a\u00f0 tala um eitt einasta bl\u00f3m \u00feegar sagt er <em>bl\u00f3mi \u00ed eggi<\/em> \u2013 alls ekki segja n\u00e9 skrifa bl\u00f3m \u00ed eggi.\u201c<\/p>\n<p>En h\u00e9r er ekki allt sem s\u00fdnist. \u00cd <em>Merg m\u00e1lsins<\/em> segir J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson: \u201eElsta og jafnframt algengasta mynd or\u00f0atilt\u00e6kisins er fr\u00e1 18. \u00f6ld: <em>lifa sem bl\u00f3m \u00ed eggi<\/em> [\u2026] en afbrig\u00f0i\u00f0 me\u00f0 <em>bl\u00f3mi<\/em> er kunnugt fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ari hluta 20. aldar [\u2026]. L\u00edkingin er dregin af eggi en eggjarau\u00f0an nefnist <em>bl\u00f3m<\/em>, hk. og <em>bl\u00f3mi<\/em>, kk.\u201c Afbrig\u00f0i\u00f0 <em>bl\u00f3mi \u00ed eggi <\/em>er reyndar eldra en J\u00f3n telur \u2013 elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>\u00cdsafold <\/em>1908: \u201eH\u00e9r hefir \u00fe\u00fa lifa\u00f0, Stafa, eins og bl\u00f3mi \u00ed eggi.\u201c Hvorugkynsmyndin <em>bl\u00f3m <\/em>\u00ed \u00feessari merkingu er a.m.k. fr\u00e1 fyrri hluta 18. aldar \u2013 elsta d\u00e6mi um hana er \u00ed <em>Fj\u00f3r\u00f0u b\u00f3k um \u00feann sanna kristind\u00f3m e\u00f0ur n\u00e1tt\u00farunnar b\u00f3k<\/em> eftir Johann Arndt fr\u00e1 1732: \u201eog l\u00edkja \u00feeir \u00feeim vi\u00f0 eitt egg, \u00ed hverju a\u00f0 fyrst er \u00fea\u00f0 hv\u00edta, og s\u00ed\u00f0an bl\u00f3mi\u00f0, sem situr mitt \u00ed \u00fev\u00ed hv\u00edta.\u201c<\/p>\n<p>Karlkynsmyndin <em>bl\u00f3mi<\/em> \u00ed \u00feessari merkingu er mun yngri \u2013 \u00e9g hef ekki fundi\u00f0 eldri d\u00e6mi um hana en \u00e1\u00f0urnefnda setningu \u00ed <em>\u00cdsafold <\/em>1908, og h\u00fan er ekki gefin \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> fr\u00e1 1920-1924 \u2013 \u00fear er sambandi\u00f0 <em>lifa eins og bl\u00f3m \u00ed eggi<\/em> hins vegar undir <em>bl\u00f3m <\/em>sem sagt er nota\u00f0 \u00ed merkingunni 'Blommen i et \u00c6g' \u00ed talm\u00e1li. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k <\/em><a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/1405\">segir<\/a>: \u201eMerkingin 'eggjarau\u00f0a' \u00ed \u00edsl. or\u00f0unum <em>bl\u00f3m<\/em> og <em>bl\u00f3mi<\/em> er v\u00edsast t\u00f6kumerking \u00far d\u00f6nsku.\u201c L\u00edklegt er a\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefnda or\u00f0i\u00f0 hafi fengi\u00f0 \u00feessa merkingu vegna misskilnings \u00e1 sambandinu <em>bl\u00f3m \u00ed eggi<\/em> \u2013 vegna samfalls \u00ed frambur\u00f0i hafi m\u00e1lnotendur geta\u00f0 skili\u00f0 \u00fea\u00f0 svo a\u00f0 \u00fear v\u00e6ri um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a or\u00f0i\u00f0 <em>bl\u00f3mi <\/em>sem er gamalt \u00ed m\u00e1linu \u00ed <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/6146\">samb\u00f6ndum<\/a> eins og <em>vera \u00ed bl\u00f3ma l\u00edfsins<\/em>, <em>standa me\u00f0 bl\u00f3ma<\/em> o.fl.<\/p>\n<p>Tr\u00falegt er a\u00f0 f\u00f3lk hafi fundi\u00f0 merkingarlegan skyldleika me\u00f0 \u00feessum samb\u00f6ndum og sambandinu <em>lifa eins og bl\u00f3m \u00ed eggi<\/em> og \u00fea\u00f0 s\u00e9 \u00e1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00feeirri l\u00edfseigu sko\u00f0un a\u00f0 <em>bl\u00f3mi <\/em>s\u00e9 \u201er\u00e9ttara\u201c en <em>bl\u00f3m <\/em>\u00ed \u00feessu sambandi. E\u00f0lilega er f\u00f3lk yfirleitt me\u00f0 \u00ed huga hina venjulega merkingu or\u00f0sins <em>bl\u00f3m<\/em>, '(skrautlegur) hluti pl\u00f6ntu e\u00f0a tr\u00e9s', '(potta)planta', eins og or\u00f0i\u00f0 er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/6124\">sk\u00fdrt<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>, og finnst h\u00fan ekki eiga vi\u00f0. Enda hefur or\u00f0i\u00f0 ekki \u00fe\u00e1 merkingu \u00ed \u00feessu sambandi, en vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 kemur aldrei fyrir annars er ekki vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00faast a\u00f0 m\u00e1lnotendur \u00e1tti sig \u00e1 \u00fev\u00ed hva\u00f0a merkingu \u00fea\u00f0 hefur \u00fearna. En \u00fe\u00f3tt <em>bl\u00f3m \u00ed eggi<\/em> s\u00e9 \u00f3tv\u00edr\u00e6tt upphaflegra en <em>bl\u00f3mi \u00ed eggi<\/em> er vitaskuld komin hef\u00f0 \u00e1 s\u00ed\u00f0arnefndu ger\u00f0ina l\u00edka.<\/p>\n<p>Hitt er svo anna\u00f0 m\u00e1l a\u00f0 \u00fe\u00f3tt enginn vafi s\u00e9 \u00e1 a\u00f0 \u00ed sambandinu <em>lifa eins og bl\u00f3m \u00ed eggi<\/em> hafi <em>bl\u00f3m<\/em> upphaflega merkinguna 'eggjarau\u00f0a' er tr\u00falegt a\u00f0 n\u00fat\u00edma m\u00e1lnotendur skilji \u00feetta yfirleitt svo a\u00f0 \u00fearna merki <em>bl\u00f3m '<\/em>(skrautlegur) hluti pl\u00f6ntu e\u00f0a tr\u00e9s' \u2013 \u00feau sem telja <em>bl\u00f3m \u00ed eggi <\/em>rangt nota \u00feann skilning sem r\u00f6k fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 myndin <em>bl\u00f3mi<\/em> s\u00e9 s\u00fa r\u00e9tta eins og fram kom \u00ed upphafi. \u00deau sem nota <em>bl\u00f3m \u00ed eggi <\/em>\u00fer\u00e1tt fyrir \u00feennan skilning l\u00e1ta \u00fea\u00f0 v\u00e6ntanlega ekki trufla sig a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 ekki \u201er\u00f6kr\u00e9tt\u201c \u2013 enda er engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til \u00feess. \u00cd m\u00e1linu \u00fair og gr\u00fair af or\u00f0um og or\u00f0asamb\u00f6ndum sem strangt teki\u00f0 eru ekki \u201er\u00f6kr\u00e9tt\u201c e\u00f0a hafa \u201ebrenglast\u201c e\u00f0a \u201eafbakast\u201c \u00e1 \u00fdmsan h\u00e1tt \u2013 en vi\u00f0 notum \u00feau samt vandr\u00e6\u00f0alaust, af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feau hafa \u00f6\u00f0last hef\u00f0 og vi\u00f0 vitum hva\u00f0 \u00feau merkja.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum s\u00e1 \u00e9g bent \u00e1 \u2013 ekki \u00ed fyrsta skipti \u2013 a\u00f0 algengt v\u00e6ri a\u00f0 tala um a\u00f0 lifa eins og bl\u00f3m \u00ed eggi \u00feegar \u00e1tt v\u00e6ri vi\u00f0 bl\u00f3mi \u00ed eggi. \u00cd e\u00f0lilegum frambur\u00f0i fellur \u00e1herslulaust s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0 reyndar \u00e6vinlega brott \u00ed enda or\u00f0s ef n\u00e6sta or\u00f0 hefst \u00e1 s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i og \u00feess vegna er \u00fatiloka\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6514","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6514","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6514"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6514\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6516,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6514\/revisions\/6516"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6514"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6514"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6514"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}