{"id":6519,"date":"2024-07-03T17:00:28","date_gmt":"2024-07-03T17:00:28","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6519"},"modified":"2024-07-03T18:52:49","modified_gmt":"2024-07-03T18:52:49","slug":"ur-forskeyti-i-rot-endurtulkun-or","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/03\/ur-forskeyti-i-rot-endurtulkun-or\/","title":{"rendered":"\u00dar forskeyti \u00ed r\u00f3t \u2013 endurt\u00falkun \u00f6r-"},"content":{"rendered":"<p>Forskeyti\u00f0 <em>\u00f6r-<\/em> er gamalt \u00ed m\u00e1linu og tengist nafnor\u00f0um, l\u00fdsingaror\u00f0um og s\u00f6gnum \u2013 \u201emerking mismunandi, a\u00f0allega \u00fdmist neitandi e\u00f0a her\u00f0andi\u201c <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/24378\">segir<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k<\/em>. \u00cd <em>Or\u00f0um<\/em>, \u00f6\u00f0ru bindi <em>\u00cdslenskrar tungu<\/em>, segir Gu\u00f0r\u00fan Kvaran a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 nota\u00f0 \u00ed fleiri en einni merkingu: \u201eEin \u00feeirra gefur or\u00f0i neikv\u00e6\u00f0a merkingu sem \u00ed er f\u00f3lgin einhvers konar sm\u00e6kkun eins og <em>\u00f6reigi<\/em> 's\u00e1 sem ekkert \u00e1', <em>\u00f6rv\u00e6nta '<\/em>v\u00e6nta einskis', <em>\u00f6rmagna '<\/em>s\u00e1 sem ekki hefur magn, kraft'. \u00dea\u00f0 getur einnig gefi\u00f0 or\u00f0i, sem \u00ed e\u00f0li s\u00ednu er neikv\u00e6tt, j\u00e1kv\u00e6\u00f0a merkingu, til d\u00e6mis <em>\u00f6ruggur '<\/em>s\u00e1 sem engan ugg, \u00f3tta hefur'.\u201c Einnig getur \u00fea\u00f0 \u201ehaft merkinguna 'mj\u00f6g' \u00ed sm\u00e6kkandi merkingu \u00feegar \u00fev\u00ed er skeytt framan vi\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0, til d\u00e6mis <em>\u00f6rsm\u00e1r<\/em>, <em>\u00f6rl\u00edtill<\/em>, <em>\u00f6rsnau\u00f0ur<\/em>\u201c.<\/p>\n<p>En merking og hlutverk <em>\u00f6r- <\/em>hefur breyst \u2013 \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00fea\u00f0 <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/48468\">sk\u00fdrt<\/a> sem 'fyrri li\u00f0ur samsetninga sem t\u00e1knar e-\u00f0 mj\u00f6g sm\u00e1tt'. L\u00edklegt er a\u00f0 \u00feessi merkingarbreyting stafi af endurt\u00falkun forskeytisins \u00ed or\u00f0um eins og <em>\u00f6rl\u00edtill <\/em>og <em>\u00f6rsm\u00e1r<\/em>. \u00cd sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 skilja fyrri li\u00f0inn sem her\u00f0andi \u00ed merkingunni 'mj\u00f6g' hafi m\u00e1lnotendur fari\u00f0 a\u00f0 skilja or\u00f0i\u00f0 \u00e1 sama h\u00e1tt og t.d. <em>agnarl\u00edtill <\/em>sem merkir 'l\u00edtill eins og \u00f6gn' og t\u00falka\u00f0 <em>\u00f6rl\u00edtill <\/em>sem 'l\u00edtill eins og \u00f6r' (\u00fe\u00f3tt <em>\u00f6r<\/em> s\u00e9 ekki til sj\u00e1lfst\u00e6tt \u00ed \u00feessari merkingu). Heildarmerking or\u00f0sins f\u00e6rist \u00fev\u00ed \u00ed raun yfir \u00e1 forli\u00f0inn og hann fer a\u00f0 lifa sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0u l\u00edfi \u00ed \u00feeirri merkingu og taka \u00fe\u00e1tt \u00ed n\u00fdjum samsetningum. \u00cd \u00feessu n\u00fdja hlutverki er eiginlega e\u00f0lilegt a\u00f0 l\u00edta \u00e1 <em>\u00f6r-<\/em> sem r\u00f3t fremur en forskeyti, hli\u00f0st\u00e6tt t.d. <em>sm\u00e1-<\/em>.<\/p>\n<p>Eitt elsta or\u00f0i\u00f0 af \u00feessu tagi er l\u00edklega <em>\u00f6reind <\/em>sem er \u00fe\u00fd\u00f0ing \u00e1 <em>particle<\/em> og er s\u00ed\u00f0an snemma \u00e1 20. \u00f6ld. En einhvern t\u00edma \u00e1 \u00f6ldinni var fari\u00f0 a\u00f0 nota <em>\u00f6r- <\/em>sem \u00fe\u00fd\u00f0ingu \u00e1 forli\u00f0num <em>micro- <\/em>og vi\u00f0 \u00fea\u00f0 hlj\u00f3p mikill v\u00f6xtur \u00ed notkun \u00feess, einkum \u00ed tengslum vi\u00f0 margv\u00edslegar t\u00e6kni- og samf\u00e9lagsn\u00fdjungar. \u00cd n\u00fdlegum or\u00f0um eins og <em>\u00f6rbylgja<\/em>,\u00a0<em>\u00f6rforrit<\/em>, <em>\u00f6rfyrirt\u00e6ki<\/em>, <em>\u00f6rgj\u00f6rvi<\/em>, <em>\u00f6rgreining<\/em>, <em>\u00f6rmerki<\/em>, <em>\u00f6rn\u00e1mskei\u00f0<\/em>, <em>\u00f6rr\u00edki<\/em>, <em>\u00f6rskipun<\/em>, <em>\u00f6rskynjari<\/em>, <em>\u00f6rt\u00e6kni<\/em>, <em>\u00f6rt\u00f6lva <\/em>og \u00f3talm\u00f6rgum \u00f6\u00f0rum samsvarar <em>\u00f6r- <\/em>yfirleitt <em>micro- <\/em>\u00fe\u00f3tt st\u00f6ku sinnum s\u00e9 \u00fea\u00f0 einnig nota\u00f0 sem \u00fe\u00fd\u00f0ing \u00e1 <em>mini-<\/em> (sem annars er oftast \u00fe\u00fdtt <em>sm\u00e1-<\/em>) og jafnvel <em>nano-<\/em>. \u00deessi li\u00f0ur er einstaklega lipur \u00ed samsetningum og sj\u00e1lfsagt a\u00f0 n\u00fdta hann til a\u00f0 sm\u00ed\u00f0a n\u00fd or\u00f0, <a href=\"https:\/\/www.stjornarradid.is\/efst-a-baugi\/frettir\/stok-frett\/2024\/04\/04\/Styttra-nam-i-haskolum-med-samthykkt-frumvarps-um-ornam\/\">eins og<\/a> t.d. <em>\u00f6rn\u00e1m <\/em>fyrir <em>micro-credentials<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Forskeyti\u00f0 \u00f6r- er gamalt \u00ed m\u00e1linu og tengist nafnor\u00f0um, l\u00fdsingaror\u00f0um og s\u00f6gnum \u2013 \u201emerking mismunandi, a\u00f0allega \u00fdmist neitandi e\u00f0a her\u00f0andi\u201c segir \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k. \u00cd Or\u00f0um, \u00f6\u00f0ru bindi \u00cdslenskrar tungu, segir Gu\u00f0r\u00fan Kvaran a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 nota\u00f0 \u00ed fleiri en einni merkingu: \u201eEin \u00feeirra gefur or\u00f0i neikv\u00e6\u00f0a merkingu sem \u00ed er f\u00f3lgin einhvers konar sm\u00e6kkun [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6519","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6519","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6519"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6519\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6526,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6519\/revisions\/6526"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6519"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6519"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6519"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}