{"id":6527,"date":"2024-07-04T10:53:33","date_gmt":"2024-07-04T10:53:33","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6527"},"modified":"2024-07-04T12:24:11","modified_gmt":"2024-07-04T12:24:11","slug":"ad-koa-med","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/04\/ad-koa-med\/","title":{"rendered":"A\u00f0 k\u00f3a me\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>S\u00f6gnin <em>k\u00f3a<\/em> er komin inn \u00ed <em>\u00cdslenska n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>, merkt \u201e\u00f3formlegt\u201c og <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/68681\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> 'vera me\u00f0virkur (me\u00f0 e-m), s\u00fdna me\u00f0virkni'. L\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>me\u00f0virkur <\/em>er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/57998\">sk\u00fdrt<\/a> 'haldinn me\u00f0virkni' en nafnor\u00f0i\u00f0 <em>me\u00f0virkni <\/em>er aftur <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/57999\">sk\u00fdrt<\/a> sem 'heg\u00f0unarmynstur, t.d. hj\u00e1 a\u00f0standanda alk\u00f3h\u00f3lista, \u00fear sem heg\u00f0un og l\u00ed\u00f0an a\u00f0standandans stj\u00f3rnast af \u00e1hrifavaldinum'. S\u00f6gnin kemur eing\u00f6ngu fyrir \u00ed sambandinu <em>k\u00f3a me\u00f0<\/em>. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um s\u00f6gnina er \u00ed <em>B\u00e6jarins besta<\/em> 1990: \u201eA\u00f0standendurnir fela og lj\u00faga fyrir alk\u00f3h\u00f3listann, ,,k\u00f3a\u201c me\u00f0 og gera \u00feannig illt verra.\u201c N\u00e6st s\u00e9st \u00fea\u00f0 \u00ed b\u00f3karaugl\u00fdsingu \u00ed bl\u00f6\u00f0um 1993: \u201eAldrei aftur me\u00f0virkni fjallar um \u00fea\u00f0 hvernig tilfinningasamb\u00f6nd taka \u00e1 sig skrumsk\u00e6lda mynd skugga f\u00edknar (vi\u00f0 \u201ek\u00f3um\u201c me\u00f0 f\u00f3lki).\u201c<\/p>\n<p>Eins og \u00e9g hef \u00e1\u00f0ur <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/04\/23\/medvirkur\/\">skrifa\u00f0<\/a> um eru nafnor\u00f0i\u00f0 <em>me\u00f0virkni<\/em> og l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>me\u00f0virkur <\/em>a.m.k. aldarg\u00f6mul \u00ed m\u00e1linu, en \u00fe\u00e1 merkingu sem l\u00fdst er h\u00e9r a\u00f0 framan vir\u00f0ast \u00feau ekki hafa fengi\u00f0 fyrr en um 1990 \u2013 um svipa\u00f0 leyti og s\u00f6gnin <em>k\u00f3a<\/em> fer a\u00f0 sj\u00e1st. \u00de\u00e1 var fari\u00f0 a\u00f0 nota or\u00f0in sem samsv\u00f6run vi\u00f0 ensku <a href=\"https:\/\/dictionary.cambridge.org\/dictionary\/english\/codependency\">or\u00f0in<\/a> <em>codependency <\/em>(e\u00f0a <em>codependence<\/em>) <a href=\"https:\/\/dictionary.cambridge.org\/dictionary\/english\/codependent\">og<\/a> <em>codependent<\/em> en \u00feessi merking vir\u00f0ist vera l<a href=\"https:\/\/www.etymonline.com\/word\/co-dependent#etymonline_v_28255\">itlu eldri<\/a> \u00ed \u00feeim og er <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=67282\">talin<\/a> eigar r\u00e6tur a\u00f0 rekja til <em>co-alcoholic<\/em>. \u00dea\u00f0 vir\u00f0ist nokku\u00f0 lj\u00f3st a\u00f0 s\u00f6gnin <em>k\u00f3a <\/em>er komin af \u00feessum or\u00f0um og er sennilega \u00edslensk n\u00fdmyndun \u00fe\u00f3tt \u00e1 enskum grunni s\u00e9. \u00c9g veit ekki til \u00feess a\u00f0 samsvarandi s\u00f6gn s\u00e9 notu\u00f0 \u00ed ensku \u2013 \u00fear er tala\u00f0 um <em>to be codependent<\/em>, <em>to show codependency <\/em>o.fl.<\/p>\n<p>S\u00f6gnin <em>k\u00f3a <\/em>er or\u00f0in mj\u00f6g algeng \u00ed m\u00e1linu \u2013 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>er \u00e1 sautj\u00e1nda hundra\u00f0 d\u00e6ma um hana, langflest af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum en \u00fe\u00f3 um 160 \u00far \u00f6\u00f0rum textum. Framan af var h\u00fan i\u00f0ulega h\u00f6f\u00f0 innan g\u00e6salappa en svo er sjaldnast lengur sem bendir til a\u00f0 h\u00fan hafi \u00f6\u00f0last vi\u00f0urkenningu a\u00f0 einhverju marki \u2013 enda fellur h\u00fan \u00e1g\u00e6tlega a\u00f0 m\u00e1linu og hefur s\u00f6mu stofnger\u00f0 og beygingu og <em>fl\u00f3a<\/em>, <em>fr\u00f3a<\/em>, <em>gj\u00f3a<\/em>, <em>h\u00f3a<\/em>, <em>kr\u00f3a<\/em>, <em>snj\u00f3a<\/em>, <em>\u00fer\u00f3a<\/em> og fleiri sagnir. \u00cd upphafi var s\u00f6gnin einkum notu\u00f0 \u00ed tengslum vi\u00f0 alk\u00f3h\u00f3lisma og f\u00edknisj\u00fakd\u00f3ma en flj\u00f3tlega var fari\u00f0 a\u00f0 nota hana um hvers kyns a\u00f0ra me\u00f0virkni \u2013 um a\u00f0 sty\u00f0ja f\u00f3lk sem \u00feykir a\u00f0hafast eitthva\u00f0 umdeilanlegt e\u00f0a \u00e1m\u00e6lisvert, halda hl\u00edfiskildi yfir \u00fev\u00ed, hylma yfir me\u00f0 \u00fev\u00ed o.s.frv.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Helgarp\u00f3stinum <\/em>1997 segir: \u201eVi\u00f0 h\u00f6fum \u00feaga\u00f0 of lengi og h\u00f6fum jafnvel \u201ek\u00f3a\u00f0\u201c me\u00f0 \u00feessum manni til a\u00f0 halda fri\u00f0inn.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>2002 segir: \u201eErum vi\u00f0 farin a\u00f0 \u201ek\u00f3a\u201c me\u00f0 virkjunarsinnum?\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2004 segir: \u201eTveir risast\u00f3rir \u00feingflokkar k\u00f3u\u00f0u me\u00f0 karlinum sem ekki vildi hverfa af fors\u00e6tisst\u00f3li \u00e1n \u00feess a\u00f0 koma h\u00f6ggi \u00e1 Baug.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2008 segir: \u201e\u00de\u00fa k\u00f3a\u00f0ir ekki me\u00f0 neinum og varst ekki a\u00f0 reyna a\u00f0 \u00fe\u00f3knast neinum.\u201c \u00cd <em>Stundinni <\/em>2015 segir: \u201e\u00cd\u00fer\u00f3ttaforystan k\u00f3ar me\u00f0 s\u00ednum manni og m\u00e1linu gegn l\u00f6gmanninum er v\u00edsa\u00f0 fr\u00e1.\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2019 segir: \u201e\u00deau eru einfaldlega a\u00f0 k\u00f3a me\u00f0 verstu sort af kap\u00edtalista.\u201c \u00cd <em>B\u00e6ndabla\u00f0inu <\/em>2019 segir: \u201eK\u00f6llum hlutina r\u00e9ttum n\u00f6fnum og h\u00e6ttum a\u00f0 k\u00f3a me\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>Eins og vi\u00f0 er a\u00f0 b\u00faast hefur <em>k\u00f3a <\/em>geti\u00f0 af s\u00e9r nafnor\u00f0 me\u00f0 tveimur af virkustu vi\u00f0skeytum m\u00e1lsins \u2013 verkna\u00f0arvi\u00f0skeytinu <em>-un<\/em> og gerandavi\u00f0skeytinu <em>-ari<\/em>. Hvorugt or\u00f0i\u00f0 er \u00fe\u00f3 \u00fdkja algengt enn sem komi\u00f0 er \u2013 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru um 30 d\u00e6mi um <em>k\u00f3un <\/em>og um 160 um <em>k\u00f3ari<\/em>. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2005 segir: \u201eBara k\u00f3un.\u201c \u00cd <em>Kjarnanum <\/em>2013 segir: \u201e\u00deetta minnti \u00e1 k\u00f3unina me\u00f0 \u00edslenska fj\u00e1rm\u00e1laundrinu.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2004 segir: \u201eH\u00e9r eftir ver\u00f0ur \u00fe\u00fa a\u00f0 gera \u00fe\u00e9r a\u00f0 g\u00f3\u00f0u a\u00f0 vera k\u00f3ari hj\u00e1 m\u00e9r.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>2009 segir: \u201eEftir \u00e1 a\u00f0 hyggja hef\u00f0i \u00e9g au\u00f0vita\u00f0 \u00e1tt a\u00f0 fara \u00ed me\u00f0fer\u00f0 l\u00edka sem k\u00f3ari og fyllibytta.\u201c \u00c1 vef <em>R\u00edkis\u00fatvarpsins <\/em>2015 segir: \u201e\u00deessi einfalda l\u00fdsing \u00e1 k\u00f3ara \u00ed ofbeldissambandi gengur hvorki upp n\u00e9 er \u00e1hugaver\u00f0.\u201c<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u00f6gnin k\u00f3a er komin inn \u00ed \u00cdslenska n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k, merkt \u201e\u00f3formlegt\u201c og sk\u00fdr\u00f0 'vera me\u00f0virkur (me\u00f0 e-m), s\u00fdna me\u00f0virkni'. L\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 me\u00f0virkur er sk\u00fdrt 'haldinn me\u00f0virkni' en nafnor\u00f0i\u00f0 me\u00f0virkni er aftur sk\u00fdrt sem 'heg\u00f0unarmynstur, t.d. hj\u00e1 a\u00f0standanda alk\u00f3h\u00f3lista, \u00fear sem heg\u00f0un og l\u00ed\u00f0an a\u00f0standandans stj\u00f3rnast af \u00e1hrifavaldinum'. S\u00f6gnin kemur eing\u00f6ngu fyrir \u00ed sambandinu k\u00f3a me\u00f0. Elsta d\u00e6mi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6527","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6527","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6527"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6527\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6529,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6527\/revisions\/6529"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6527"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6527"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6527"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}