{"id":6532,"date":"2024-07-06T11:14:57","date_gmt":"2024-07-06T11:14:57","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6532"},"modified":"2024-07-06T11:27:38","modified_gmt":"2024-07-06T11:27:38","slug":"skal-logd-ahersla-a-ad-allt-tal-og-texti-se-a-islensku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/06\/skal-logd-ahersla-a-ad-allt-tal-og-texti-se-a-islensku\/","title":{"rendered":"Skal l\u00f6g\u00f0 \u00e1hersla \u00e1 a\u00f0 allt tal og texti s\u00e9 \u00e1 \u00edslensku"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/06\/28\/lytalaus-islenska-er-ekki-til\/\">skrifa\u00f0i<\/a> h\u00e9r um daginn a\u00f0 <a href=\"https:\/\/www.althingi.is\/lagas\/nuna\/2013023.html\">\u00e1kv\u00e6\u00f0i<\/a> <em>Laga um R\u00edkis\u00fatvarpi\u00f0, fj\u00f6lmi\u00f0il \u00ed almanna\u00fe\u00e1gu<\/em> um a\u00f0 \u201eallt tal og texti s\u00e9 \u00e1 l\u00fdtalausri \u00edslensku\u201c \u00ed R\u00edkis\u00fatvarpinu v\u00e6ri \u00ed raun marklaust vegna \u00feess a\u00f0 \u201el\u00fdtalaus \u00edslenska\u201c v\u00e6ri ekki til, ef l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>l\u00fdtalaus<\/em> er skili\u00f0 b\u00f3kstaflega sem 'gallalaus'. Einhverjum fannst \u00feetta vera or\u00f0hengilsh\u00e1ttur hj\u00e1 m\u00e9r og t\u00f6ldu e\u00f0lilegt a\u00f0 t\u00falka \u201el\u00fdtalaus \u00edslenska\u201c svo a\u00f0 \u00fea\u00f0 merkti ekki 'algerlega gallalaust m\u00e1l', heldur '\u00edslenska sem samr\u00e6mist m\u00e1lsta\u00f0li'. L\u00e1tum svo vera, en \u00fea\u00f0 leysir samt ekki vandann \u2013 \u00feeirri vi\u00f0mi\u00f0un er erfitt a\u00f0 beita vegna \u00feess a\u00f0 \u00edslenskur m\u00e1lsta\u00f0all er hvergi skr\u00e1\u00f0ur \u00ed heild sinni og tekur ekki \u00e1 fj\u00f6lm\u00f6rgum \u00e1litam\u00e1lum. \u00deess vegna er oft ekki h\u00e6gt a\u00f0 segja hvort tilteki\u00f0 m\u00e1lfar samr\u00e6mist m\u00e1lsta\u00f0li.<\/p>\n<p>En jafnvel \u00fe\u00f3tt vi\u00f0 gefum okkur a\u00f0 h\u00e6gt v\u00e6ri a\u00f0 nota m\u00e1lsta\u00f0alinn sem vi\u00f0mi\u00f0 um l\u00fdtalausa \u00edslensku v\u00e6ri \u00fea\u00f0 vi\u00f0mi\u00f0 \u00f3t\u00e6kt vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 myndi \u00fatiloka st\u00f3ran hluta m\u00e1lnotenda \u2013 e.t.v. ekki fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 koma fram \u00ed R\u00edkis\u00fatvarpinu en a.m.k. fr\u00e1 st\u00f6rfum vi\u00f0 fr\u00e9ttamennsku og dagskr\u00e1rger\u00f0 hj\u00e1 stofnuninni. \u00dea\u00f0 \u00e1 b\u00e6\u00f0i vi\u00f0 um f\u00f3lk sem \u00e1 \u00edslensku ekki a\u00f0 m\u00f3\u00f0urm\u00e1li og talar hana \u00fev\u00ed me\u00f0 \u00fdmsum fr\u00e1vikum \u00ed frambur\u00f0i, beygingum, setningager\u00f0 og fleiru, og einnig f\u00f3lk sem \u00e1 \u00edslensku a\u00f0 m\u00f3\u00f0urm\u00e1li en notar \u00fdmis tilbrig\u00f0i sem ekki eru vi\u00f0urkennd \u00ed m\u00e1lsta\u00f0linum. Sl\u00edk \u00fatilokun v\u00e6ri ekki \u00ed anda \u00feess <a href=\"https:\/\/www.althingi.is\/lagas\/nuna\/2013023.html\">meginhlutverks<\/a> R\u00edkis\u00fatvarpsins \u201ea\u00f0 stu\u00f0la a\u00f0 l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islegri umr\u00e6\u00f0u, menningarlegri fj\u00f6lbreytni og f\u00e9lagslegri samheldni \u00ed \u00edslensku samf\u00e9lagi\u201c.<\/p>\n<p>\u00deess vegna \u00fearf a\u00f0 fella brott l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>l\u00fdtalaus<\/em> en vi\u00f0komandi lagagrein \u00feess \u00ed sta\u00f0 a\u00f0 ver\u00f0a: <strong>\u201eSkal l\u00f6g\u00f0 \u00e1hersla \u00e1 a\u00f0 allt tal og texti s\u00e9 \u00e1 \u00edslensku.\u201c<\/strong> \u00dea\u00f0 opnar \u00e1 margv\u00edsleg tilbrig\u00f0i sem sj\u00e1lfsagt er a\u00f0 f\u00e1i a\u00f0 heyrast \u00ed R\u00edkis\u00fatvarpinu en \u00e1kv\u00e6\u00f0i\u00f0 m\u00e1 s\u00ed\u00f0an \u00fatf\u00e6ra n\u00e1nar \u00ed m\u00e1lstefnu stofnunarinnar. \u00dea\u00f0 er l\u00edka \u00ed fullu samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00e1kv\u00e6\u00f0i <a href=\"https:\/\/images.nyr.ruv.is\/media\/public\/documents\/%C3%9Ej%C3%B3nustusamningur_2024-2027.pdf\">\u00fej\u00f3nustusamnings<\/a> R\u00edkis\u00fatvarpsins og menningar- og vi\u00f0skiptar\u00e1\u00f0herra \u00fear sem segir a\u00f0 \u00ed <a href=\"https:\/\/images.nyr.ruv.is\/media\/public\/documents\/malstefna_ruv.pdf\">m\u00e1lstefnu<\/a> stofnunarinnar skuli setja fram \u201evi\u00f0mi\u00f0 um mismunandi m\u00e1lsni\u00f0 eftir tegundum dagskr\u00e1refnis\u201c \u2013 og \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 m\u00e1lstefnuna sj\u00e1lfa \u00fear sem segir: \u201eMikilv\u00e6gt er a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 m\u00e1lsni\u00f0 getur veri\u00f0 me\u00f0 \u00fdmsu m\u00f3ti og misjafnlega formlegt. Or\u00f0aval og talsm\u00e1ti kann a\u00f0 taka mi\u00f0 af \u00fev\u00ed.\u201c<\/p>\n<p>\u00cdslenska me\u00f0 p\u00f3lskum hreim er \u00edslenska. <em>M\u00e9r langar <\/em>og <em>\u00e9g vill <\/em>er \u00edslenska. <em>\u00dea\u00f0 var bari\u00f0 mig<\/em> er \u00edslenska. <em>H\u00e1n <\/em>og <em>kv\u00e1r <\/em>er \u00edslenska. Meira a\u00f0 segja <em>\u00f6ll velkomin <\/em>er \u00edslenska. Kannski er ekkert af \u00feessu \u201el\u00fdtalaus \u00edslenska\u201c, en \u00edslenska samt \u2013 og \u00fea\u00f0 er \u00fea\u00f0 sem skiptir m\u00e1li. \u00d6ll \u00feessi tilbrig\u00f0i myndu samr\u00e6mast breyttu laga\u00e1kv\u00e6\u00f0i eins og \u00fea\u00f0 er sett fram h\u00e9r \u00e1 undan. En \u00fea\u00f0 ver\u00f0ur \u00fev\u00ed mi\u00f0ur ekki sagt um allt efni R\u00edkis\u00fatvarpsins. \u00cd sumum tilvikum, einkum \u00ed \u00fdmsum \u00fatvarps\u00fe\u00e1ttum sem fjalla um menningu og listir, er stundum svo miki\u00f0 um erlend or\u00f0 \u00ed \u00edslensku samhengi a\u00f0 t\u00e6plega er h\u00e6gt a\u00f0 segja a\u00f0 vi\u00f0komandi efni s\u00e9 \u00e1 \u00edslensku vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 er n\u00e6r \u00f3skiljanlegt fyrir almenna hlustendur sem ekki hafa s\u00e9r\u00feekkingu \u00e1 \u00fev\u00ed sem veri\u00f0 er a\u00f0 tala um.<\/p>\n<p>\u00deetta er \u00f3vi\u00f0unandi. Vitanlega m\u00e1 s\u00fdna \u00fev\u00ed skilning a\u00f0 oft vantar \u00edslensk or\u00f0, ekki s\u00edst \u00feegar veri\u00f0 er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a um n\u00fdjungar og n\u00fdja strauma \u00e1 \u00fdmsum svi\u00f0um eins og oft er \u00ed \u00feessum \u00fe\u00e1ttum. \u00dea\u00f0 m\u00e1 l\u00edka s\u00fdna \u00fev\u00ed skilning a\u00f0 vi\u00f0m\u00e6lendur eru oft ekki vanir a\u00f0 tala um efni\u00f0 vi\u00f0 anna\u00f0 f\u00f3lk en \u00fea\u00f0 sem lifir og hr\u00e6rist \u00ed sama heimi, \u00fear sem s\u00e9rh\u00e6f\u00f0ur or\u00f0afor\u00f0i er e\u00f0lilegur. En s\u00fa skylda hv\u00edlir \u00fe\u00e1 \u00e1 dagskr\u00e1rger\u00f0arf\u00f3lki a\u00f0 gera efni\u00f0 a\u00f0gengilegt almenningi. \u00dea\u00f0 m\u00e1 t.d. gera me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 br\u00fdna \u00fea\u00f0 fyrir vi\u00f0m\u00e6lendum fyrir fram a\u00f0 reyna a\u00f0 nota \u00edslensk or\u00f0 e\u00f0a \u00fatsk\u00fdra erlend or\u00f0 \u2013 og me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 st\u00f6\u00f0va vi\u00f0m\u00e6lendur sem nota erlend or\u00f0 og bi\u00f0ja \u00fe\u00e1 um a\u00f0 sk\u00fdra \u00feau fyrir hlustendum. \u00deetta er vel h\u00e6gt a\u00f0 gera, og ver\u00f0ur a\u00f0 gera til a\u00f0 uppfylla skyldur R\u00edkis\u00fatvarpsins.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g skrifa\u00f0i h\u00e9r um daginn a\u00f0 \u00e1kv\u00e6\u00f0i Laga um R\u00edkis\u00fatvarpi\u00f0, fj\u00f6lmi\u00f0il \u00ed almanna\u00fe\u00e1gu um a\u00f0 \u201eallt tal og texti s\u00e9 \u00e1 l\u00fdtalausri \u00edslensku\u201c \u00ed R\u00edkis\u00fatvarpinu v\u00e6ri \u00ed raun marklaust vegna \u00feess a\u00f0 \u201el\u00fdtalaus \u00edslenska\u201c v\u00e6ri ekki til, ef l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 l\u00fdtalaus er skili\u00f0 b\u00f3kstaflega sem 'gallalaus'. Einhverjum fannst \u00feetta vera or\u00f0hengilsh\u00e1ttur hj\u00e1 m\u00e9r og t\u00f6ldu e\u00f0lilegt [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6532","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6532","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6532"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6532\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6539,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6532\/revisions\/6539"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6532"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6532"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6532"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}