{"id":6540,"date":"2024-07-06T17:41:04","date_gmt":"2024-07-06T17:41:04","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6540"},"modified":"2024-07-06T17:41:04","modified_gmt":"2024-07-06T17:41:04","slug":"ad-kroppna-ur-kulda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/06\/ad-kroppna-ur-kulda\/","title":{"rendered":"A\u00f0 krop(p)na \u00far kulda"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var h\u00e9r spurt um or\u00f0i\u00f0 <em>kropna <\/em>sem fyrirspyrjandi haf\u00f0i heyrt \u00fear sem venja er a\u00f0 nota s\u00f6gnina <em>kr\u00f3kna<\/em>, \u00ed sambandinu <em>kr\u00f3kna \u00far kulda<\/em>. \u00cd umr\u00e6\u00f0um var bent \u00e1 a\u00f0 s\u00f6gnin <em>kropna<\/em> kemur fyrir \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 og er <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/237948\/merkja\/kropna\">sk\u00fdr\u00f0<\/a> 'd\u00f8 af Kulde' \u2013 'deyja \u00far kulda'. H\u00fan er l\u00edka \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>en \u00fear skrifu\u00f0 <em>kroppna<\/em> og sk\u00fdr\u00f0 'kr\u00f3kna' e\u00f0a 'kreppast, herpast saman (af kulda)'. S\u00f6gnin kemur fyrir \u00ed fornu m\u00e1li \u00ed s\u00ed\u00f0arnefndu merkingunni \u2013 \u201eH\u00fan var svo armsk\u00f6pu\u00f0 a\u00f0 h\u00fan var kropnu\u00f0 \u00f6ll saman svo a\u00f0 b\u00e1\u00f0ir f\u00e6tur l\u00e1gu bj\u00fagir vi\u00f0 \u00fej\u00f3in uppi\u201c segir t.d. \u00ed <em>Heimskringlu<\/em>. Frambur\u00f0ur myndanna <em>kropna <\/em>og <em>kroppna<\/em> er n\u00e1kv\u00e6mlega s\u00e1 sami \u00feannig a\u00f0 e\u00f0lilegt er a\u00f0 \u00fe\u00e6r s\u00e9u nota\u00f0ar \u00e1 v\u00edxl \u00ed handritum.<\/p>\n<p>G\u00f6mul d\u00e6mi eru einnig til um <em>krop<\/em>(<em>p<\/em>)<em>na<\/em> \u00ed merkingunni 'kr\u00f3kna'. \u00cd <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?c349292\">handriti<\/a> fr\u00e1 \u00fev\u00ed \u00ed lok 15. aldar segir: \u201eEn \u00f6lmusumenn gu\u00f0s hungra\u00f0ir og kalnir kropna fyrir hans dyrum.\u201c \u00cd <em>Biskupa-ann\u00e1lum J\u00f3ns Egilssonar <\/em>fr\u00e1 fyrri hluta 17. aldar segir: \u201e\u00dear skammt eptir kom s\u00fa sk\u00far um fardaga, a\u00f0 fimmtigi k\u00faa \u00fe\u00e1 kroppna\u00f0i \u00ed Biskupst\u00fangum.\u201c \u00cd <em>Vatnsfjar\u00f0arann\u00e1l yngri <\/em>fr\u00e1 seinni hluta 17. aldar segir: \u201ekomst f\u00f3lki\u00f0 \u00e1 land mestan part, en kropna\u00f0i \u00fe\u00f3 fj\u00f6ldi af \u00fev\u00ed, \u00e1 land kom, s\u00f6kum \u00feess \u00fea\u00f0 var silki kl\u00e6tt einasta.\u201c \u00cd <em>\u00d6lfusvatnsann\u00e1l <\/em>fr\u00e1 mi\u00f0ri 18. \u00f6ld segir: \u201eKroppna\u00f0i \u00fe\u00e1 v\u00ed\u00f0a sau\u00f0f\u00e9 og sumsta\u00f0ar k\u00e1lfar\u201c og \u201enautpeningur, hestar og f\u00e9, sem magurt var, kroppna\u00f0i og d\u00f3\u201c. En yngri d\u00e6mi um \u00feessa merkingu \u00ed <em>krop<\/em>(<em>p<\/em>)<em>na <\/em>hef \u00e9g ekki fundi\u00f0.<\/p>\n<p>S\u00f6gnina <em>kr\u00f3kna<\/em> er sk\u00fdr\u00f0 'deyja \u00far kulda, vosb\u00fa\u00f0' e\u00f0a 'hnipra sig saman' \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>og sama gildir um <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/267783\">myndina<\/a> <em>krokna<\/em>\u00a0\u2013 \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k<\/em> er <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/9845\">tali\u00f0 hugsanlegt<\/a> a\u00f0 <em>kr\u00f3kna <\/em>s\u00e9 or\u00f0i\u00f0 til \u00far<em> krokna <\/em>fyrir \u00e1hrif fr\u00e1 nafnor\u00f0inu <em>kr\u00f3kur<\/em>. Elstu <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/269117\">d\u00e6mi<\/a> um b\u00e1\u00f0ar \u00feessar myndir eru fr\u00e1 17. \u00f6ld og er svo a\u00f0 sj\u00e1 sem \u00fe\u00e6r \u2013 og s\u00ed\u00f0ar eing\u00f6ngu <em>kr\u00f3kna<\/em> \u2013 hafi leyst <em>krop<\/em>(<em>p<\/em>)<em>na <\/em>af h\u00f3lmi. \u00cd <em>\u00cdsafold <\/em>1912 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/3950307?iabr=on#page\/n2\/mode\/1up\/\">segir<\/a> Andr\u00e9s Bj\u00f6rnsson: \u201e<strong>A\u00f0 kroka<\/strong> er al\u00fe\u00fd\u00f0um\u00e1l nyr\u00f0ra, og hefi eg einkum heyrt \u00fea\u00f0 sagt um gripi, sem standa \u00ed skj\u00f3li fyrir illvi\u00f0rum. [\u2026] A\u00f0 kroka \u00fe\u00fd\u00f0ir \u00fev\u00ed a\u00f0 standa boginn (optast af kulda), og til \u00feess svarar verbum inchoativum a\u00f0 krokna (n\u00fa kr\u00f3kna) = byrja a\u00f0 kreppast (af kulda), sem n\u00fa hefir fengi\u00f0 merkinguna: a\u00f0 deyja \u00far kulda.\u201c<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 sagnirnar <em>krop<\/em>(<em>p<\/em>)<em>pna <\/em>og <em>krokna <\/em>\/ <em>kr\u00f3kna<\/em> eru b\u00e1\u00f0ar gamlar \u00ed m\u00e1linu \u2013 s\u00fa fyrrnefnda \u00fe\u00f3 eldri a\u00f0 \u00fev\u00ed er vir\u00f0ist \u2013 og h\u00f6f\u00f0u mj\u00f6g svipa\u00f0a merkingu. Uppruni \u00feeirra er ekki s\u00e1 sami en vegna l\u00edkinda b\u00e6\u00f0i \u00ed merkingu og frambur\u00f0i vir\u00f0ist \u00feeim hafa slegi\u00f0 saman fyrir l\u00f6ngu. Myndin <em>kr\u00f3kna <\/em>er n\u00e6r einh\u00f6f\u00f0 \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li en tilvist <em>kropna <\/em>\u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> s\u00fdnir a\u00f0 s\u00fa s\u00f6gn hefur eitthva\u00f0 \u00feekkst \u00ed byrjun 20. aldar, \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 engin d\u00e6mi yngri en fr\u00e1 18. \u00f6ld vir\u00f0ist finnast um hana \u00e1 prenti \u2013 \u00ed merkingunni \u201adeyja \u00far kulda\u2018. Einhver yngri d\u00e6mi m\u00e1 hins vegar finna um hana \u00ed merkingunni 'kreppast, herpast saman' \u2013 \u00ed kv\u00e6\u00f0i \u00ed <em>L\u00f6gr\u00e9ttu <\/em>1925 segir t.d.: \u201e\u00fe\u00e1 skulu \u00fe\u00ednar ves\u00f6lu, m\u00f6gru kj\u00fakur kropna.\u201c<\/p>\n<p>En svo d\u00fakkar <em>krop<\/em>(<em>p<\/em>)<em>na <\/em>allt \u00ed einu upp h\u00e9r \u00ed fyrirspurn \u00feegar komi\u00f0 er nokku\u00f0 fram \u00e1 21. \u00f6ldina, \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 ekkert hafi til hennar spurst mj\u00f6g lengi. \u00deetta s\u00fdnir tvennt. \u00cd fyrsta lagi a\u00f0 \u00fe\u00f3tt vi\u00f0 heyrum \u00f3vanalegar or\u00f0myndir sem okkur vir\u00f0ist \u00ed fyrstu a\u00f0 hlj\u00f3ti a\u00f0 vera einhvers konar misskilningur e\u00f0a villa borgar sig ekki a\u00f0 hrapa a\u00f0 \u00e1lyktunum. \u00cd \u00f6\u00f0ru lagi a\u00f0 or\u00f0 geta lifa\u00f0 lengi \u00ed t\u00f6lu\u00f0u m\u00e1li, jafnvel \u00f6ldum saman, \u00e1n \u00feess a\u00f0 komast nokku\u00f0 \u00e1 prent. Vegna hlj\u00f3\u00f0fr\u00e6\u00f0ilegra l\u00edkinda <em>krop<\/em>(<em>p<\/em>)<em>na <\/em>og <em>kr\u00f3kna <\/em>er vissulega hugsanlegt a\u00f0 \u00fearna s\u00e9 um misheyrn a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, og \u00fea\u00f0 hef\u00f0i \u00e9g tali\u00f0 ef g\u00f6mul d\u00e6mi um <em>krop<\/em>(<em>p<\/em>)<em>na <\/em>hef\u00f0u ekki fundist \u2013 en \u00ed lj\u00f3si \u00feess a\u00f0 s\u00fa s\u00f6gn var til finnst m\u00e9r e\u00f0lilegast a\u00f0 telja a\u00f0 h\u00fan hafi lifa\u00f0 \u00f3sliti\u00f0 \u00ed m\u00e1linu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var h\u00e9r spurt um or\u00f0i\u00f0 kropna sem fyrirspyrjandi haf\u00f0i heyrt \u00fear sem venja er a\u00f0 nota s\u00f6gnina kr\u00f3kna, \u00ed sambandinu kr\u00f3kna \u00far kulda. \u00cd umr\u00e6\u00f0um var bent \u00e1 a\u00f0 s\u00f6gnin kropna kemur fyrir \u00ed \u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k fr\u00e1 1920-1924 og er sk\u00fdr\u00f0 'd\u00f8 af Kulde' \u2013 'deyja \u00far kulda'. H\u00fan er l\u00edka \u00ed \u00cdslenskri [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6540","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6540","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6540"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6540\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6541,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6540\/revisions\/6541"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6540"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6540"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6540"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}