{"id":6542,"date":"2024-07-08T17:44:55","date_gmt":"2024-07-08T17:44:55","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6542"},"modified":"2024-07-08T18:30:51","modified_gmt":"2024-07-08T18:30:51","slug":"kynslod","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/08\/kynslod\/","title":{"rendered":"Kynsl\u00f3\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd fornu m\u00e1li merkir nafnor\u00f0i\u00f0 <em>kynsl\u00f3\u00f0 <\/em>yfirleitt '\u00e6tt, \u00e6ttkv\u00edsl'. \u00cd <em>Gylfaginningu <\/em>segir: \u201eKona hans h\u00e9t Frigg Fj\u00f6rgynsd\u00f3ttir og af \u00feeirra \u00e6tt er s\u00fa kynsl\u00f3\u00f0 komin er v\u00e9r k\u00f6llum \u00e1sa \u00e6ttir.\u201c \u00cd <em>Egils s\u00f6gu <\/em>segir: \u201eFr\u00e1 b\u00f6rnum \u00deorsteins er komin kynsl\u00f3\u00f0 mikil og margt st\u00f3rmenni.\u201c \u00deessi merking er l\u00edklega alveg horfin en kom fyrir allt fram \u00e1 seinni hluta tuttugustu aldar \u2013 \u201eAf \u00feessu f\u00f3lki hefur komi\u00f0 kjarnmikil kynsl\u00f3\u00f0\u201c segir t.d. \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1969. En merkingin hefur breyst \u2013 \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er or\u00f0i\u00f0 sk\u00fdrt annars vegar '\u00e6ttli\u00f0ur' og s\u00fa merking er g\u00f6mul, a.m.k. <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/275393\">s\u00ed\u00f0a<\/a>n \u00e1 16. \u00f6ld \u2013 og hins vegar 's\u00e1 hluti samf\u00e9lags\u00feegna sem er \u00e1 l\u00edkum aldri'. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er or\u00f0i\u00f0 <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/25239\">sk\u00fdrt<\/a> 'h\u00f3pur manna, d\u00fdra e\u00f0a jurta \u00e1 svipu\u00f0um aldri'.<\/p>\n<p>En \u201e\u00e1 l\u00edkum \/ svipu\u00f0um aldri\u201c er au\u00f0vita\u00f0 mj\u00f6g lausleg skilgreining og \u00ed n\u00fdlegu innleggi h\u00e9r var l\u00fdst \u00feeirri tilfinningu a\u00f0 merking or\u00f0sins hef\u00f0i breyst \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00e1ratugum, fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 v\u00edsa til u.\u00fe.b. \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1ra ni\u00f0ur \u00ed t\u00edu \u00e1r e\u00f0a svo. \u00c9g er samt ekki viss um a\u00f0 merkingin hafi breyst og held frekar a\u00f0 breytingin felist \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 merkingin \u201a\u00e6ttli\u00f0ur\u2018 sem var algeng \u00e1\u00f0ur fyrr s\u00e9 minna notu\u00f0 en \u00e1\u00f0ur \u2013 eins og m.a. m\u00e1 r\u00e1\u00f0a af \u00fev\u00ed a\u00f0 hennar er ekki geti\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. H\u00fan kemur t.d. fram \u00ed <em>T\u00edmanum <\/em>1954: \u201eH\u00e9r hafa fj\u00f3rar kynsl\u00f3\u00f0ir \u00e6ttar minna b\u00fai\u00f0, og b\u00f6rn m\u00edn ver\u00f0a fimmta kynsl\u00f3\u00f0in.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1935 segir: \u201eEn foreldrar m\u00ednir, og foreldrar \u00feeirra, og \u00e6ttfe\u00f0ur m\u00ednir um margar kynsl\u00f3\u00f0ir, voru b\u00e6ndaf\u00f3lk.\u201c<\/p>\n<p>En oft hefur or\u00f0i\u00f0 ekki beinl\u00ednis merkinguna '\u00e6ttli\u00f0ur' heldur v\u00edsar til skiptingar samf\u00e9lagsins \u00ed aldursh\u00f3pa sem hver spannar d\u00e6miger\u00f0an t\u00edma eins \u00e6ttli\u00f0ar \u2013 u.\u00fe.b. \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1r. \u00cd <em>Sk\u00edrni <\/em>1911 segir: \u201e\u00dea\u00f0 er tali\u00f0 svo, a\u00f0 \u00e6t\u00ed\u00f0 s\u00e9u \u00ferj\u00e1r kynsl\u00f3\u00f0ir manna uppi \u00ed senn: gamalmennin, sem eru a\u00f0 l\u00faka dagsverkinu, e\u00f0a hafa loki\u00f0 \u00fev\u00ed; mi\u00f0aldramennirnir, sem eru \u00f6nnum kafnir vi\u00f0 a\u00f0alst\u00f6rf l\u00edfs s\u00edns, og \u00e6skan, sem er a\u00f0 b\u00faa sig til verka.\u201c \u00c1 tuttugustu \u00f6ld var svo fari\u00f0 a\u00f0 gefa \u00fdmsum aldursh\u00f3pum s\u00e9rst\u00f6k n\u00f6fn og kenna \u00fe\u00e1 \u00fdmist vi\u00f0 \u00feann t\u00edma \u00feegar h\u00f3purinn var a\u00f0 alast upp \u00a0og m\u00f3tast e\u00f0a vi\u00f0 einhverja eiginleika h\u00f3psins \u2013 tala\u00f0 um <em>aldam\u00f3takynsl\u00f3\u00f0<\/em>, <em>kreppukynsl\u00f3\u00f0<\/em>, <em>l\u00fd\u00f0veldiskynsl\u00f3\u00f0<\/em>,<em> eftirstr\u00ed\u00f0skynsl\u00f3\u00f0<\/em>, <em>b\u00edtlakynsl\u00f3\u00f0<\/em>, <em>68-kynsl\u00f3\u00f0<\/em>,<em> hippakynsl\u00f3\u00f0<\/em> o.s.frv.<\/p>\n<p>\u00dearna spannar hver kynsl\u00f3\u00f0 mun styttri t\u00edma en \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1r. \u00cd sumum tilvikum er mj\u00f6g stutt \u00e1 milli kynsl\u00f3\u00f0a og sama f\u00f3lki\u00f0 g\u00e6ti oft talist til fleiri en einnar, t.d. <em>l\u00fd\u00f0veldiskynsl\u00f3\u00f0arinnar <\/em>og <em>eftirstr\u00ed\u00f0skynsl\u00f3\u00f0arinnar<\/em>, e\u00f0a <em>68-kynsl\u00f3\u00f0arinnar <\/em>og <em>hippakynsl\u00f3\u00f0arinnar<\/em>. Samt sem \u00e1\u00f0ur eru \u00e1kve\u00f0in atri\u00f0i talin \u2013 me\u00f0 r\u00e9ttu e\u00f0a r\u00f6ngu \u2013 einkenna hverja kynsl\u00f3\u00f0 en vitanlega eru \u00fear miklar einfaldanir og alh\u00e6fingar. \u00c1 seinustu \u00e1rum hafa b\u00e6st vi\u00f0 fj\u00f6lm\u00f6rg kynsl\u00f3\u00f0aheiti sem skarast meira e\u00f0a minna \u2013 <em>X-kynsl\u00f3\u00f0in<\/em>, <em>Y-kynsl\u00f3\u00f0in<\/em>, <em>kr\u00fattkynsl\u00f3\u00f0in<\/em>, <em>\u00fe\u00fasaldarkynsl\u00f3\u00f0in<\/em>, <em>kl\u00e1mkynsl\u00f3\u00f0in<\/em>, <em>snjalls\u00edmakynsl\u00f3\u00f0in<\/em>, <em>t\u00f6lvukynsl\u00f3\u00f0in<\/em>, <em>l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0iskynsl\u00f3\u00f0in<\/em>, <em>gullkynsl\u00f3\u00f0in <\/em>o.m.fl. \u00cd raun og veru er t\u00edmav\u00edddin a\u00f0 miklu leyti horfin \u00far or\u00f0inu <em>kynsl\u00f3\u00f0<\/em> en v\u00edsa\u00f0 til einkenna h\u00f3psins \u00feess \u00ed sta\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fornu m\u00e1li merkir nafnor\u00f0i\u00f0 kynsl\u00f3\u00f0 yfirleitt '\u00e6tt, \u00e6ttkv\u00edsl'. \u00cd Gylfaginningu segir: \u201eKona hans h\u00e9t Frigg Fj\u00f6rgynsd\u00f3ttir og af \u00feeirra \u00e6tt er s\u00fa kynsl\u00f3\u00f0 komin er v\u00e9r k\u00f6llum \u00e1sa \u00e6ttir.\u201c \u00cd Egils s\u00f6gu segir: \u201eFr\u00e1 b\u00f6rnum \u00deorsteins er komin kynsl\u00f3\u00f0 mikil og margt st\u00f3rmenni.\u201c \u00deessi merking er l\u00edklega alveg horfin en kom fyrir allt fram [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6542","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6542","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6542"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6542\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6546,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6542\/revisions\/6546"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6542"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6542"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6542"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}