{"id":6550,"date":"2024-07-09T13:54:23","date_gmt":"2024-07-09T13:54:23","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6550"},"modified":"2024-07-09T14:11:26","modified_gmt":"2024-07-09T14:11:26","slug":"segin-saga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/09\/segin-saga\/","title":{"rendered":"Segin saga"},"content":{"rendered":"<p>H\u00e9r var n\u00fdlega spurt um or\u00f0i\u00f0 <em>segin <\/em>sem kemur eing\u00f6ngu fyrir \u00ed sambandinu <em>\u00fea\u00f0 er segin saga<\/em> sem er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/34854\">sk\u00fdrt<\/a> 'alltaf er \u00feetta svona, \u00feetta bregst ekki' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 er merkingarlega og hlj\u00f3\u00f0fr\u00e6\u00f0ilega l\u00edkt s\u00f6gninni <em>segja <\/em>en er samt engin venjuleg beygingarmynd af \u00feeirri s\u00f6gn og er greint sem sj\u00e1lfst\u00e6tt l\u00fdsingaror\u00f0, <em>seginn<\/em>, \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum \u2013 reyndar eru <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/246705\/merkja\/seginsaga\">b\u00e6\u00f0i<\/a> <em>seginsaga <\/em><a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/246708\">og<\/a> <em>segjandssaga<\/em>\/<em>-s\u00f6gn <\/em>(sem merkt er \u00farelt) sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0 flettior\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 en v\u00edsa\u00f0 \u00e1 <em>seginn<\/em> \u00ed b\u00e1\u00f0um tilvikum. Setningarleg sta\u00f0a or\u00f0sins bendir helst til a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 afbrig\u00f0ilegur l\u00fdsingarh\u00e1ttur \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar, <em>segin <\/em>haft fyrir <em>s\u00f6g\u00f0<\/em>, en merkingin er \u00fe\u00f3 \u00f6nnur en \u00ed <em>\u00fea\u00f0 er s\u00f6g\u00f0 saga<\/em> \u2013 enda kemur \u00ed lj\u00f3s vi\u00f0 n\u00e1nari athugun a\u00f0 uppruninn er annar.<\/p>\n<p>\u00cd br\u00e9fi fr\u00e1 Konr\u00e1\u00f0 G\u00edslasyni til Gr\u00edms Thomsen 1890 segir: \u201eEnn ef jeg kalla\u00f0i <em>segin <\/em>\u00ed <em>segin saga <\/em>e\u00f0a <em>segjand <\/em>\u00ed <em>segjandsaga<\/em> e\u00f0a <em>segjandi <\/em>\u00ed <em>segjandi saga <\/em>participium praeteritum [l\u00fdsingarh\u00e1tt \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar], \u00fe\u00e1 v\u00e6ri jeg \u00e6\u00f0isgenginn; [\u2026] <em>segin saga <\/em>er ekki = <em>s\u00f6g\u00f0 saga<\/em>, heldur = <em>segjandi saga <\/em>(= 'saga, sem er segjandi, af \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00fan er s\u00f6nn').\u201c \u00cd grein \u00ed <em>St\u00edganda <\/em>1944 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6114910?iabr=on#page\/n47\/mode\/1up\/\">segir<\/a> Bj\u00f6rn Sigf\u00fasson: \u201e\u00dea\u00f0 er <em>segin<\/em> saga er gamalt or\u00f0tak um \u201es\u00f6gu\u201c, sem mj\u00f6g oft hefur gerzt og v\u00ed\u00f0a og er \u00e1 alm\u00e6li. Fyrst mun \u00feetta hafa veri\u00f0 segjandasaga (&lt; segjandi saga, saga sem alltaf m\u00e1tti segja e\u00f0a alltaf var veri\u00f0 a\u00f0 segja). En \u00far segjand-, sem \u00fdmsum var\u00f0 torskili\u00f0, bjuggu menn til fr\u00e1skili\u00f0 lo., <em>seginn<\/em>, \u00ed skyldri merkingu og mega n\u00fat\u00ed\u00f0armenn vel hafa \u00fea\u00f0 or\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd athugasemdum vi\u00f0 <em>Or\u00f0akver <\/em>Finns J\u00f3nssonar \u00ed <em>T\u00edmariti \u00dej\u00f3\u00f0r\u00e6knisf\u00e9lags \u00cdslendinga <\/em>1925 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5690063?iabr=on#page\/n97\/mode\/1up\/\">segir<\/a> P\u00e1ll Bjarnason: \u201e<strong>\u201cSeginsaga\u201d<\/strong>, svo rita\u00f0 og raki\u00f0: segjands = saga = segjandi manns (g\u00f6mul ef-s mynd). \u00de\u00f3tt n\u00fa segjand-saga v\u00e6ri til \u00ed einu or\u00f0i e\u00f0a me\u00f0 bandi, \u00fe\u00e1 er rangt a\u00f0 skrifa seginsaga \u00ed einu or\u00f0i, \u00fev\u00ed \u00fea\u00f0 er fram bori\u00f0 \u00ed tveimur or\u00f0um eins og hver \u00f6nnur sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0 or\u00f0 og engar \u00e1l\u00edkur til, er heimili, a\u00f0 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 segjands ver\u00f0i segin. Aftur \u00e1 m\u00f3ti er \u00fea\u00f0 algild regla a\u00f0 mynda l\u00fdsingaror\u00f0 \u00edtrekunar merkingar af s\u00f6gnum, me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 skeyta -inn vi\u00f0 nafnh\u00e1ttarstofn, t. a. m. dettinn, sem oft dettur, s\u00f6ngvinn, hygginn, seginn; segin saga merkir \u00fev\u00ed sama sem t\u00ed\u00f0s\u00f6g\u00f0 saga, m\u00e1l manna = \u00fea\u00f0, sem satt er, \u00fev\u00ed sjaldan l\u00fdgur almanna r\u00f3mur.\u201c<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 <em>segin <\/em>er ekki komi\u00f0 af l\u00fdsingarh\u00e6tti \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar eins og virst g\u00e6ti \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i, en skiptar sko\u00f0anir eru sem s\u00e9 um upprunann \u2013 Konr\u00e1\u00f0, Finnur og Bj\u00f6rn telja <em>segin <\/em>komi\u00f0 af l\u00fdsingarh\u00e6tti n\u00fat\u00ed\u00f0ar, <em>segjandi<\/em>, en P\u00e1ll telur or\u00f0i\u00f0 mynda\u00f0 beint af nafnh\u00e6ttinum me\u00f0 vi\u00f0skeytinu <em>-in<\/em>. Lausnina m\u00e1 l\u00edklega finna \u00ed <em>\u00d3lafs s\u00f6gu helga <\/em>\u00fear sem segir: \u201e\u201eSkulu\u00f0 \u00fe\u00e9r,\u201c segir hann, \u201eh\u00e9r vera og sj\u00e1 \u00feau t\u00ed\u00f0indi er h\u00e9r gerast. Er y\u00f0ur \u00fe\u00e1 eigi segjandi saga til, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fe\u00e9r skulu\u00f0 fr\u00e1 segja og yrkja um s\u00ed\u00f0an.\u201c\u201c \u00deetta merkir v\u00e6ntanlega '\u00fea\u00f0 \u00fearf ekki a\u00f0 segja \u00fe\u00e9r s\u00f6guna' (\u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fe\u00fa ert vitni). En \u00ed \u00f6\u00f0ru handriti s\u00f6gunnar fr\u00e1 \u00fev\u00ed seint \u00e1 13. \u00f6ld <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?c546243\">stendur<\/a> <em>segjandssaga <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>segjandi saga<\/em> og ver\u00f0ur \u00fev\u00ed a\u00f0 telja l\u00edklegt a\u00f0 fyrrnefnda sk\u00fdringin s\u00e9 r\u00e9tt.<\/p>\n<p>\u00d3lj\u00f3st er hven\u00e6r fari\u00f0 var a\u00f0 nota myndina <em>segin <\/em>\u2013 sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0a e\u00f0a \u00ed sambandinu <em>seginsaga<\/em>. Elsta <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/401688\">d\u00e6mi\u00f0<\/a> um hana sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0a \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>\u00c1rnastofnunar er \u00far \u00fe\u00fd\u00f0ingu Sveinbjarnar Egilssonar \u00e1 <em>Odysseifskvi\u00f0u<\/em> fr\u00e1 fyrri hluta 19. aldar: \u201e\u00dea\u00f0 er segin saga, \u00feegar h\u00fassb\u00e6ndurnir eru ekki uppi yfir \u00fer\u00e6lunum, \u00fe\u00e1 nenna \u00feeir ekkert handtak a\u00f0 vinna.\u201c Elsta d\u00e6mi um <em>seginsaga<\/em> \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00far <em>Dagfara<\/em> 1906 \u2013 \u201eer \u00fe\u00e1 seginsaga a\u00f0 n\u00f6fn \u00e1 verkf\u00e6rum og handt\u00f6kum eru \u00fatlend\u201c. \u00de\u00f3tt h\u00fan eigi s\u00e9r l\u00edklega r\u00e6tur \u00ed l\u00fdsingarh\u00e6tti n\u00fat\u00ed\u00f0ar \u00fe\u00fd\u00f0ir \u00fea\u00f0 vitanlega ekki a\u00f0 rangt s\u00e9 fr\u00e1 samt\u00edmalegu sj\u00f3narmi\u00f0i a\u00f0 greina hana sem l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>seginn<\/em> eins og or\u00f0ab\u00e6kur gera \u2013 fj\u00f6lm\u00f6rg d\u00e6mi eru um a\u00f0 l\u00fdsingarh\u00e6ttir, b\u00e6\u00f0i \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar og n\u00fat\u00ed\u00f0ar, ver\u00f0i a\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0um.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 m\u00e1 samt spyrja hvort <em>seginn <\/em>s\u00e9 nokku\u00f0 til sem sj\u00e1lfst\u00e6tt l\u00fdsingaror\u00f0, \u00fear sem eina mynd \u00feess sem kemur fyrir er <em>segin<\/em> sem kemur eing\u00f6ngu fyrir \u00ed \u00feessu sambandi. \u00dev\u00ed v\u00e6ri hugsanlega e\u00f0lilegra a\u00f0 l\u00edta \u00e1 <em>seginsaga<\/em> sem samsett or\u00f0, enda er til fj\u00f6ldi samsettra or\u00f0a me\u00f0 <em>-saga <\/em>sem seinni li\u00f0, svo sem <em>kjaftasaga<\/em>, <em>lygasaga<\/em>, <em>d\u00e6misaga<\/em>, <em>\u00fej\u00f3\u00f0saga<\/em> o.s.frv. Samsetningin <em>seginsaga<\/em> er vissulega til eins og \u00e1\u00f0ur segir, og \u00ed <em>Stafsetningaror\u00f0ab\u00f3k <\/em>Halld\u00f3rs Halld\u00f3rssonar (\u00feri\u00f0ju \u00fatg\u00e1fu 1982) og <em>R\u00e9ttritunaror\u00f0ab\u00f3k <\/em>Baldurs J\u00f3nssonar fr\u00e1 1989 er gefinn kostur \u00e1 \u00feeim rith\u00e6tti. Gegn \u00feessu m\u00e6lir \u00fe\u00f3 \u00e1herslan \u2013 h\u00fan er venjulega \u00e1l\u00edka \u00feung \u00e1 <em>segin<\/em> og <em>saga<\/em> sem bendir til \u00feess a\u00f0 m\u00e1lnotendur skynji \u00feetta sem tv\u00f6 or\u00f0. H\u00f6ldum okkur bara vi\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>seginn<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00e9r var n\u00fdlega spurt um or\u00f0i\u00f0 segin sem kemur eing\u00f6ngu fyrir \u00ed sambandinu \u00fea\u00f0 er segin saga sem er sk\u00fdrt 'alltaf er \u00feetta svona, \u00feetta bregst ekki' \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k. Or\u00f0i\u00f0 er merkingarlega og hlj\u00f3\u00f0fr\u00e6\u00f0ilega l\u00edkt s\u00f6gninni segja en er samt engin venjuleg beygingarmynd af \u00feeirri s\u00f6gn og er greint sem sj\u00e1lfst\u00e6tt l\u00fdsingaror\u00f0, seginn, \u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6550","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6550","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6550"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6550\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6552,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6550\/revisions\/6552"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6550"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6550"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6550"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}