{"id":6559,"date":"2024-07-11T21:04:02","date_gmt":"2024-07-11T21:04:02","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6559"},"modified":"2024-07-12T10:35:42","modified_gmt":"2024-07-12T10:35:42","slug":"seidin-smoltudust","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/11\/seidin-smoltudust\/","title":{"rendered":"Sei\u00f0in smoltu\u00f0ust"},"content":{"rendered":"<p>\u00c1 vefmi\u00f0lum var \u00ed dag vitna\u00f0 \u00ed fr\u00e9tt um \u201eStrok laxfiska \u00far landeldisst\u00f6\u00f0\u201c \u00ed \u00d6xarfir\u00f0i \u00e1 vef Matv\u00e6lastofnunar en \u00fear <a href=\"https:\/\/www.mast.is\/is\/um-mast\/frettir\/frettir\/strok-laxfiska-ur-landeldisstod\">segir<\/a>: \u201eSei\u00f0in voru u.\u00fe.b. 70-80 gr. og \u00f3smoltu\u00f0. Ekki er h\u00e6gt a\u00f0 \u00fatiloka a\u00f0 sei\u00f0in hafi smoltast \u00ed settj\u00f6rn og komist \u00fat \u00ed sj\u00f3.\u201c L\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 (<em>\u00f3<\/em>)<em>smolta\u00f0ur <\/em>og s\u00f6gnina <em>smolta<\/em>(<em>st<\/em>) er ekki a\u00f0 finna \u00ed neinum or\u00f0ab\u00f3kum \u00ed merkingu sem \u00fearna geti \u00e1tt vi\u00f0 og ekki fur\u00f0a a\u00f0 \u00feau komi \u00fdmsum \u00f3kunnuglega fyrir sj\u00f3nir enda var spurt \u00fat \u00ed merkingu <em>smoltast <\/em>\u00ed tveimur m\u00e1lfarsh\u00f3pum \u00ed dag. Vi\u00f0 athugun reynist s\u00f6gnin komin \u00far ensku en nafnor\u00f0i\u00f0 <em>smolt <\/em>(einnig til sem s\u00f6gn) er <a href=\"https:\/\/www.collinsdictionary.com\/dictionary\/english\/smolt\">sk\u00fdrt<\/a> 'a young salmon at the stage when it migrates from fresh water to the sea' e\u00f0a 'ungur lax \u00e1 \u00fev\u00ed stigi sem hann f\u00e6rir sig \u00far ferskvatni til sj\u00e1var'.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 er ekki alveg n\u00fdtt \u00ed \u00edslensku \u2013 elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um s\u00f6gnina er \u00ed <em>Frey <\/em>1987: \u201e\u00c1 t\u00edmabilinu ma\u00ed\u2013j\u00fal\u00ed \u201esmolta\u201c sei\u00f0in og eru \u00fe\u00e1 tilb\u00fain a\u00f0 fara \u00ed sj\u00f3.\u201c Mi\u00f0myndin <em>smoltast <\/em>kemur einnig fyrir \u2013 \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1989 segir: \u201e\u00deegar laxasei\u00f0i\u00f0 hefur n\u00e1\u00f0 vissri st\u00e6r\u00f0 [\u2026] tekur \u00fea\u00f0 \u00e1 sig sj\u00f3g\u00f6ngub\u00faning, \u201esmoltast\u201c. Af s\u00f6gninni er leitt nafnor\u00f0i\u00f0 <em>smoltun<\/em> \u2013 \u201e\u00deegar laxasei\u00f0in eru or\u00f0in \u00feyngri en 20\u201325 g. ganga \u00feau a\u00f0 vori til \u00ed gegnum l\u00edffr\u00e6\u00f0ilega \u00fer\u00f3un sem nefnist \u201esmoltun\u201c segir \u00ed <em>Frey <\/em>1984. Nafnor\u00f0i\u00f0 <em>smolt <\/em>kemur einnig fyrir \u2013 \u00ed vi\u00f0tali vi\u00f0 Sk\u00fala P\u00e1lsson \u00e1 Laxal\u00f3ni \u00ed <em>Helgarp\u00f3stinum <\/em>1985 segir: \u201e\u201eSmolt\u201c, \u00fea\u00f0 er \u00fea\u00f0 sem vi\u00f0 k\u00f6llum \u00feau, \u00feegar sei\u00f0in fara a\u00f0 taka mat.\u201c L\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>smolta\u00f0ur <\/em>kemur einnig fyrir.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1997 segir: \u201e\u00feegar vissri st\u00e6r\u00f0 er n\u00e1\u00f0 eru sei\u00f0in sett \u00ed sleppitjarnirnar og \u00fear dvelja \u00feau \u00fear til \u00e1kve\u00f0num \u00feroska er n\u00e1\u00f0. \u00deau \u201esmolta\u201c eins og sagt er \u00e1 afleitri \u00edslensku, en ekkert or\u00f0 \u00ed ylh\u00fdra m\u00e1linu er til yfir \u00feetta \u00e1stand \u00e1 sei\u00f0inu.\u201c \u00dea\u00f0 er samt ekki alveg r\u00e9tt \u2013 \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1987 segir: \u201elaxasei\u00f0i me\u00f0 \u201efingraf\u00f6rum\u201c, \u00e1\u00f0ur en \u00feau taka a\u00f0 smolta e\u00f0a silfrast.\u201c S\u00f6gnin <em>silfrast <\/em>hefur sem s\u00e9 eitthva\u00f0 veri\u00f0 notu\u00f0 \u00ed \u00feessari merkingu \u2013 \u00ed myndatexta \u00ed <em>Vei\u00f0imanninum <\/em>1975 segir: \u201eLengst til h\u00e6gri [\u2026] eru st\u00edfalin eins \u00e1rs sei\u00f0i, sem ekki hafa silfrast.\u201c En \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1990 er r\u00f6kstutt a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 \u00f3heppilegt or\u00f0 og sagt: \u201eHentugra myndi a\u00f0 taka upp hinar al\u00fej\u00f3\u00f0legu or\u00f0myndanir \u201esmoltun\u201c, a\u00f0 \u201esmolta\u201c og a\u00f0 \u201eafsmolta\u201c.\u201c<\/p>\n<p>\u00c9g er ekki laxvei\u00f0ima\u00f0ur og \u00feekki ekki or\u00f0afar \u00e1 \u00fev\u00ed svi\u00f0i, en ef marka m\u00e1 texta \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em> eru s\u00f6gnin <em>smolta<\/em>(<em>st<\/em>), nafnor\u00f0in <em>smolt<\/em> og <em>smoltun<\/em> og l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>smolta\u00f0ur<\/em> fremur notu\u00f0 \u00e1 seinustu \u00e1rum, \u00fe\u00f3tt \u00f6ll s\u00e9u or\u00f0in mj\u00f6g sjaldg\u00e6f \u00ed \u00feessum textum, en <em>silfra<\/em>(<em>st<\/em>), <em>silfrun<\/em> og <em>silfra\u00f0ur <\/em>vir\u00f0ast vera a\u00f0 hverfa. Nafnor\u00f0i\u00f0 <em>smolt<\/em> er reyndar til \u00ed m\u00e1linu fyrir og merkir 'br\u00e1\u00f0in fita \u00e1 yfirbor\u00f0i v\u00f6kva, einkum fuglafeiti' e\u00f0a 'flot' samkv\u00e6mt <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. S\u00f6gnina <em>smolta <\/em>er hins vegar ekki a\u00f0 finna \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum en \u00ed athugasemd vi\u00f0 \u00e1\u00f0urnefnda fyrirspurn um <em>smoltast <\/em>\u00ed h\u00f3pnum Skemmtileg \u00edslensk or\u00f0 var sagt: \u201e\u00e9g \u00feekki, og nota, s\u00f6gnina a\u00f0 smolta, sem \u00fe\u00fd\u00f0ir a\u00f0 fleyta fro\u00f0u ofan af \u00feegar ma\u00f0ur s\u00fd\u00f0ur kj\u00f6ts\u00fapu.\u201c<\/p>\n<p>En \u00feessi merking or\u00f0anna er s\u00e1rasjaldg\u00e6f \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li og stendur ekki \u00ed vegi fyrir a\u00f0 \u00feau s\u00e9u tekin upp \u00ed annarri merkingu. \u00deau falla \u00e1g\u00e6tlega a\u00f0 m\u00e1linu, enda til \u00ed \u00fev\u00ed fyrir eins og \u00e1\u00f0ur segir, og \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust a\u00f0 amast vi\u00f0 hinni n\u00fdju merkingu \u00feeirra \u00fe\u00f3tt h\u00fan s\u00e9 tekin a\u00f0 l\u00e1ni. \u00c1 hinn b\u00f3ginn m\u00e1 velta fyrir s\u00e9r \u00e1byrg\u00f0 fj\u00f6lmi\u00f0la \u00ed \u00feessu sambandi. \u00deegar fr\u00e9tt um m\u00e1li\u00f0 var birt \u00e1 vef <em>R\u00edkis\u00fatvarpsins <\/em>var <a href=\"https:\/\/nyr.ruv.is\/frettir\/innlent\/2024-05-10-hatt-i-900-seidi-sluppu-ur-keri-samherja-i-oxarfirdi-412438\">sagt<\/a> til sk\u00fdringar: \u201eSei\u00f0i teljast smoltu\u00f0 \u00feegar \u00feau hafa \u00feroskast n\u00f3g til a\u00f0 lifa \u00ed sj\u00f3\u201c, en \u00ed <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20242595622d\/ekki-haegt-ad-gera-grein-fyrir-5200-fiskum\">fr\u00e9ttum<\/a> <em>V\u00edsis <\/em><a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/200milur\/frettir\/2024\/07\/11\/5_196_laxar_hafi_sloppid_ur_landeldisstod\/\">og<\/a> <em>mbl.is <\/em>\u00ed dag var s\u00f6gnin <em>smoltast <\/em>tekin sk\u00fdringalaust upp \u00far fr\u00e9tt MAST. Vegna \u00feess hversu sjaldg\u00e6f s\u00f6gnin er leyfi \u00e9g m\u00e9r a\u00f0 efast um a\u00f0 margir lesendur hafi skili\u00f0 hana og \u00fea\u00f0 hef\u00f0i m\u00e1tt \u00e6tlast til a\u00f0 \u00feeir mi\u00f0lar sem notu\u00f0u hana sk\u00fdr\u00f0u hana \u00ed lei\u00f0inni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1 vefmi\u00f0lum var \u00ed dag vitna\u00f0 \u00ed fr\u00e9tt um \u201eStrok laxfiska \u00far landeldisst\u00f6\u00f0\u201c \u00ed \u00d6xarfir\u00f0i \u00e1 vef Matv\u00e6lastofnunar en \u00fear segir: \u201eSei\u00f0in voru u.\u00fe.b. 70-80 gr. og \u00f3smoltu\u00f0. Ekki er h\u00e6gt a\u00f0 \u00fatiloka a\u00f0 sei\u00f0in hafi smoltast \u00ed settj\u00f6rn og komist \u00fat \u00ed sj\u00f3.\u201c L\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 (\u00f3)smolta\u00f0ur og s\u00f6gnina smolta(st) er ekki a\u00f0 finna \u00ed neinum [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6559","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6559","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6559"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6559\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6563,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6559\/revisions\/6563"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6559"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6559"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6559"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}