{"id":6561,"date":"2024-07-12T10:05:22","date_gmt":"2024-07-12T10:05:22","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6561"},"modified":"2024-07-12T10:38:44","modified_gmt":"2024-07-12T10:38:44","slug":"hinsti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/12\/hinsti\/","title":{"rendered":"Hinsti"},"content":{"rendered":"<p>L\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>hinsti <\/em>\/<em> hinstur <\/em>er um margt s\u00e9rkennilegt og miklar takmarkanir eru \u00e1 notkun \u00feess \u2013 beygingarlegar, setningafr\u00e6\u00f0ilegar og merkingarlegar. \u201eEins og m\u00f6rg \u00f6nnur l\u00fdsingaror\u00f0, sem t\u00e1kna stefnu \u00ed t\u00edma e\u00f0a r\u00fami, er \u00fea\u00f0 ekki haft \u00ed frumstigi\u201c <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1830253?iabr=on#page\/n23\/mode\/1up\/\">segir<\/a> G\u00edsli J\u00f3nsson \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 1995. Sum or\u00f0 \u00feessarar merkingar eru til b\u00e6\u00f0i \u00ed mi\u00f0stigi og efsta stigi, eins og <em>efri <\/em>\u2013 <em>efstur<\/em>, <em>ne\u00f0ri <\/em>\u2013 <em>ne\u00f0stur<\/em> og <em>s\u00ed\u00f0ari <\/em>\u2013 <em>s\u00ed\u00f0astur<\/em>; sum \u00feeirra eru a\u00f0eins til \u00ed mi\u00f0stigi, svo sem <em>h\u00e6gri <\/em>og <em>vinstri<\/em>; og enn \u00f6nnur eru a\u00f0eins til \u00ed efsta stigi, svo sem <em>n\u00e6stur<\/em> og <em>fj\u00e6rstur<\/em>. Sama gildir um <em>hinstur<\/em> \u2013 mi\u00f0stigi\u00f0 <em>hindri <\/em>er vissulega gefi\u00f0 upp \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum fornm\u00e1ls en kemur mj\u00f6g sjaldan fyrir \u00fear og aldrei \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00fea\u00f0 gefi\u00f0 upp en sagt \u201efornt\/\u00farelt\u201c.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 kemur n\u00e6r eing\u00f6ngu fyrir hli\u00f0st\u00e6tt, \u00ed veikri beygingu \u2013 <em>hinsti dagur<\/em>, <em>hinsta f\u00f6r<\/em>, <em>hinsta sinn<\/em> \u2013 enda er <em>hinsti <\/em><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/54072\">flettior\u00f0<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> og <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/19474\">v\u00edsa\u00f0 \u00e1<\/a> <em>hinstur<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 er n\u00e6r aldrei haft \u00ed st\u00f6\u00f0u sagnfyllingar \u2013 vi\u00f0 segjum varla *<em>hann var hinstur<\/em>, *<em>h\u00fan var hinst<\/em>, *<em>\u00fea\u00f0 var hinst <\/em>\u00fe\u00f3tt vi\u00f0 getum sagt <em>hann var s\u00ed\u00f0astur<\/em>, <em>h\u00fan var s\u00ed\u00f0ust<\/em>, <em>\u00fea\u00f0 var s\u00ed\u00f0ast<\/em>. D\u00e6mi um sterku beyginguna \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> eru s\u00e1raf\u00e1 og flest \u00far sk\u00e1ldskap, krossg\u00e1tum e\u00f0a beinl\u00ednis umfj\u00f6llun um or\u00f0i\u00f0 <em>hinstur<\/em>. A\u00f0eins \u00ed undantekningartilvikum eru \u00feau \u00far samfelldu m\u00e1li, eins og \u201eEn einhver stundin ver\u00f0ur hinst\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2008. Aftur \u00e1 m\u00f3ti er sl\u00e6\u00f0ingur af d\u00e6mum um atviksor\u00f0i\u00f0 <em>hinst <\/em>sem ekki er \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/232615\/merkja\/hinst\">nema<\/a> <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> fr\u00e1 1920-1924.<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> er <em>hinstur <\/em>sk\u00fdrt 'aftastur, s\u00ed\u00f0astur', \u00ed <em>\u00cdslenskri samheitaor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er <em>s\u00ed\u00f0astur <\/em>gefi\u00f0 upp sem samheiti vi\u00f0 <em>hinstur<\/em>, og \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er or\u00f0i\u00f0 <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/19474\">sk\u00fdrt<\/a> 's\u00ed\u00f0astur'. Notkunard\u00e6min gefa samt v\u00edsbendingu um a\u00f0 \u00feessi merkingarl\u00fdsing s\u00e9 ekki n\u00f3gu n\u00e1kv\u00e6m. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>er d\u00e6mi\u00f0 <em>hinsta kve\u00f0ja<\/em>, \u00ed <em>\u00cdslenskri samheitaor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00fea\u00f0 <em>til hinstu stundar<\/em>, og \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>eru d\u00e6min <em>hann bar\u00f0ist hetjulega til hinstu stundar<\/em>, <em>hennar hinsta \u00f3sk var a\u00f0 vera j\u00f6r\u00f0u\u00f0 vi\u00f0 hli\u00f0 manns s\u00edns<\/em> og <em>\u00feau kv\u00f6ddust \u00ed hinsta sinn \u00e1 brautarpallinum<\/em>. \u00dea\u00f0 er varla tilviljun sem r\u00e6\u00f0ur \u00feessu vali notkunard\u00e6ma \u2013 \u00feau benda eindregi\u00f0 til \u00feess a\u00f0 <em>hinsti <\/em>merki ekki bara 's\u00ed\u00f0asti', heldur felist \u00ed or\u00f0inu einhvers konar endanleiki sem oft tengist dau\u00f0a.<\/p>\n<p>Lausleg athugun \u00e1 textum \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>sta\u00f0festir \u00feetta. Meira en \u00be af d\u00e6mum um <em>hinsti <\/em>er \u00far minningargreinum <em>Morgunbla\u00f0sins <\/em>og megni\u00f0 af \u00fev\u00ed sem eftir stendur er af svipu\u00f0um toga. \u00c1 eftir <em>hinsti<\/em> koma langoftast nafnor\u00f0 eins og <em>sinn<\/em>, <em>kve\u00f0ja<\/em>, <em>stund<\/em>, <em>hv\u00edla<\/em>, <em>dagur<\/em>, <em>f\u00f6r<\/em>, <em>fer\u00f0<\/em>, <em>\u00f3sk<\/em>, <em>svefn<\/em>, <em>vilji<\/em>, <em>kall<\/em> o.s.frv. sem v\u00edsa eindregi\u00f0 til andl\u00e1ts. Vissulega eru d\u00e6mi um anna\u00f0 \u2013 \u201eS\u00ed\u00f0ustu Debenhams verslanirnar loku\u00f0u \u00ed hinsta skipti \u00ed g\u00e6r, laugardag\u201c segir t.d. \u00ed <em>Vi\u00f0skiptabla\u00f0inu <\/em>2021, \u201eGeimskutlan Discovery t\u00f3k \u00e1 loft \u00ed hinsta skipti \u00ed dag\u201c segir \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2012, o.fl. En <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/innlent\/2024\/07\/11\/hinsta_heimsokn_gudna_innanlands_i_embaetti\/\">fyrirs\u00f6gn<\/a> \u00e1 <em>mbl.is <\/em>\u00ed g\u00e6r, \u201eHinsta heims\u00f3kn Gu\u00f0na innanlands \u00ed emb\u00e6tti\u201c var samt \u00ed \u00f3samr\u00e6mi vi\u00f0 m\u00e1lhef\u00f0 \u00fe\u00f3tt ekki s\u00e9 h\u00e6gt a\u00f0 segja a\u00f0 h\u00fan s\u00e9 beinl\u00ednis r\u00f6ng.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>L\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 hinsti \/ hinstur er um margt s\u00e9rkennilegt og miklar takmarkanir eru \u00e1 notkun \u00feess \u2013 beygingarlegar, setningafr\u00e6\u00f0ilegar og merkingarlegar. \u201eEins og m\u00f6rg \u00f6nnur l\u00fdsingaror\u00f0, sem t\u00e1kna stefnu \u00ed t\u00edma e\u00f0a r\u00fami, er \u00fea\u00f0 ekki haft \u00ed frumstigi\u201c segir G\u00edsli J\u00f3nsson \u00ed Morgunbla\u00f0inu 1995. Sum or\u00f0 \u00feessarar merkingar eru til b\u00e6\u00f0i \u00ed mi\u00f0stigi og efsta [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6561","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6561","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6561"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6561\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6564,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6561\/revisions\/6564"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6561"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6561"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6561"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}