{"id":6571,"date":"2024-07-14T17:32:41","date_gmt":"2024-07-14T17:32:41","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6571"},"modified":"2024-07-14T17:32:41","modified_gmt":"2024-07-14T17:32:41","slug":"barnamal-er-ekki-skammaryrdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/14\/barnamal-er-ekki-skammaryrdi\/","title":{"rendered":"Barnam\u00e1l er ekki skammaryr\u00f0i"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd m\u00e1lfars- og m\u00e1lv\u00f6ndunarumr\u00e6\u00f0u er algengt a\u00f0 \u00fdmis m\u00e1lfarsatri\u00f0i sem f\u00f3lki \u00feykir athugaver\u00f0 s\u00e9u k\u00f6llu\u00f0 \u201ebarnam\u00e1l\u201c. Me\u00f0al \u00f3tal d\u00e6ma um \u00feetta sem \u00e9g man eftir \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i eru frambur\u00f0ur eins og <em>kondu<\/em> (\u00ed sta\u00f0 <em>komdu<\/em>), beyging eins og eignarfalli\u00f0 <em>Selfossar <\/em>(\u00ed sta\u00f0 <em>Selfoss<\/em>), or\u00f0 eins og \u00a0<em>labba <\/em>(\u00ed sta\u00f0 <em>ganga<\/em>),<em> hringl\u00f3tt<\/em> (\u00ed sta\u00f0 <em>kringl\u00f3tt<\/em>), <em>ristav\u00e9l <\/em>(\u00ed sta\u00f0 <em>brau\u00f0rist<\/em>) og <em>konuforseti <\/em>(\u00ed sta\u00f0 <em>kvenforseti<\/em>), or\u00f0asamb\u00f6nd eins og <em>klessa \u00e1 <\/em>(\u00ed sta\u00f0 <em>rekast \u00e1<\/em>) og<em> miki\u00f0 af f\u00f3lki <\/em>(\u00ed sta\u00f0 <em>margt f\u00f3lk<\/em>), setningager\u00f0ir eins og <em>\u00feetta er b\u00fai\u00f0 a\u00f0 breytast<\/em> (\u00ed sta\u00f0 <em>\u00feetta hefur breyst<\/em>), <em>eins og pabbi sinn <\/em>(\u00ed sta\u00f0 <em>eins og pabbi hans<\/em>), <em>\u00fea\u00f0 var bari\u00f0 mig <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>\u00e9g var barin<\/em>(<em>n<\/em>), og <em>nefi\u00f0 mitt<\/em> (\u00ed sta\u00f0 <em>nefi\u00f0 \u00e1 m\u00e9r<\/em>), merkingin 'hringja bj\u00f6llu' \u00ed <em>dingla <\/em>(\u00ed sta\u00f0 'lafa ni\u00f0ur, hanga') o.s.frv.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er vissulega l\u00edtill vafi \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 flest af \u00feessu er upprunni\u00f0 \u00ed m\u00e1li barna \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i og \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r ekkert athugavert vi\u00f0 a\u00f0 tala um \u00fea\u00f0 sem <em>barnam\u00e1l<\/em> \u00ed \u00fev\u00ed samhengi \u2013 \u00fe\u00e1 merkir \u00fea\u00f0 einfaldlega 'm\u00e1l sem b\u00f6rn tala og \u00fer\u00f3a me\u00f0 s\u00e9r fr\u00e1 frumbernsku til unglings\u00e1ra' eins og or\u00f0i\u00f0 er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/65631\">sk\u00fdrt<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. En \u00ed \u00e1\u00f0urnefndum tilvikum hefur or\u00f0i\u00f0 veri\u00f0 nota\u00f0 um m\u00e1lfar fullor\u00f0ins f\u00f3lks og \u00fe\u00e1 er lj\u00f3st a\u00f0 tilgangurinn er s\u00e1 a\u00f0 gera l\u00edti\u00f0 \u00far \u00feroska e\u00f0a andlegu atgervi \u00feeirra sem nota \u00feessi tilbrig\u00f0i. \u201eM\u00e9r kom \u00ed hug a\u00f0 \u00fearna m\u00e6tti sj\u00e1 sk\u00fdringu \u00e1 m\u00e1lgl\u00f6pum sumra bla\u00f0amanna, a\u00f0 \u00feeir hef\u00f0u hreinlega ekki n\u00e1\u00f0 \u00feeim m\u00e1l\u00feroska a\u00f0 geta tileinka\u00f0 s\u00e9r or\u00f0f\u00e6ri fullor\u00f0ins f\u00f3lks\u201c <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/3971663?iabr=on#page\/n67\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a> Nj\u00f6r\u00f0ur P. Njar\u00f0v\u00edk \u00ed umr\u00e6\u00f0u um <em>klessa \u00e1 <\/em>\u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2007.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er vont a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 <em>barnam\u00e1l <\/em>\u00e1 \u00feennan h\u00e1tt. \u00cd fyrsta lagi \u00e1 \u00fea\u00f0 ekki vi\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 \u00fearna er veri\u00f0 a\u00f0 tala um fullor\u00f0i\u00f0 f\u00f3lk \u2013 hafi \u00fea\u00f0 \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i tileinka\u00f0 s\u00e9r einhver fr\u00e1vik fr\u00e1 m\u00e1li fullor\u00f0inna og haldi \u00feeim \u00e1 fullor\u00f0insaldri h\u00e6tta \u00feessi fr\u00e1vik \u00fear me\u00f0 a\u00f0 vera <em>barnam\u00e1l<\/em>. En \u00ed \u00f6\u00f0ru lagi felur \u00feessi notkun or\u00f0sins <em>barnam\u00e1l <\/em>\u00ed s\u00e9r \u00e1kve\u00f0na l\u00edtilsvir\u00f0ingu vi\u00f0 b\u00f6rn og m\u00e1l \u00feeirra. \u00cd m\u00e1li allra barna \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i koma fyrir fj\u00f6lm\u00f6rg fr\u00e1vik fr\u00e1 m\u00e1li fullor\u00f0ins f\u00f3lks, ekki s\u00edst vegna \u00feess a\u00f0 b\u00f6rn alh\u00e6fa \u00fdmsar reglur sem \u00feau hafa \u00e1tta\u00f0 sig \u00e1 \u00ed m\u00e1li fullor\u00f0inna en eru ekki b\u00fain a\u00f0 f\u00ednp\u00fassa reglurnar e\u00f0a l\u00e6ra undantekningar fr\u00e1 \u00feeim. \u00de\u00f3tt m\u00e1l barna v\u00edki fr\u00e1 m\u00e1li fullor\u00f0inna \u00e1 \u00fdmsan h\u00e1tt er \u00fea\u00f0 ekki endilega \u00f3fullkomnara \u2013 og alls ekki \u00f3merkilegra.<\/p>\n<p>\u00devert \u00e1 m\u00f3ti \u2013 m\u00e1l barna er oft mj\u00f6g r\u00f6kr\u00e9tt, miklu r\u00f6kr\u00e9ttara en m\u00e1l fullor\u00f0inna. Um daginn voru s\u00f6g\u00f0 h\u00e9r d\u00e6mi \u00far m\u00e1lt\u00f6ku \u00feriggja \u00e1ra str\u00e1ks sem \u00e1 t\u00e6plega sex \u00e1ra systur sem er e\u00f0lilega fyrirmynd hans \u00ed m\u00f6rgu. Hann sag\u00f0i til skamms t\u00edma \u201e\u00c9g er s\u00f6dd\u201c eins og hann heyr\u00f0i systur s\u00edna segja. N\u00fa er hann farinn a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 kynbeygingu l\u00fdsingaror\u00f0a og segir \u201e\u00c9g er s\u00f6ddur\u201c \u2013 hefur teki\u00f0 eftir \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feegar tala\u00f0 er um str\u00e1ka er oft b\u00e6tt <em>-ur <\/em>vi\u00f0 or\u00f0in sem notu\u00f0 eru um stelpur. Hann hefur hins vegar ekki enn \u00e1tta\u00f0 sig \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fear sem er <em>\u00f6 <\/em>\u00ed or\u00f0um um stelpur er oft <em>a<\/em> \u00ed or\u00f0um um str\u00e1ka. \u00dea\u00f0 kemur \u00f6rugglega flj\u00f3tlega, en \u00fat fr\u00e1 hans forsendum er <em>s\u00f6ddur <\/em>\u00e1 \u00feessu stigi fullkomlega e\u00f0lileg og r\u00f6kr\u00e9tt mynd \u2013 e\u00f0lilegt <em>barnam\u00e1l<\/em>, \u00ed j\u00e1kv\u00e6\u00f0ri merkingu.<\/p>\n<p>Str\u00e1kurinn alh\u00e6fir l\u00edka \u00feessa n\u00fduppg\u00f6tvu\u00f0u reglu um a\u00f0 <em>-ur<\/em> einkenni or\u00f0 sem notu\u00f0 eru um str\u00e1ka og har\u00f0neitar \u00fev\u00ed a\u00f0 systir hans s\u00e9 <em>snillingur <\/em>\u2013 segir a\u00f0 h\u00fan s\u00e9 <em>snilling <\/em>af \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00fan er stelpa. Vi\u00f0 vitum a\u00f0 nafnor\u00f0 beygjast ekki \u00ed kynjum og <em>snillingur <\/em>er karlkynsor\u00f0 sem er nota\u00f0 um f\u00f3lk af \u00f6llum kynjum \u2013 en hvernig \u00e1 str\u00e1kurinn a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 \u00fev\u00ed? Hann heyrir sagt <em>\u00fe\u00fa ert duglegur <\/em>og <em>\u00fe\u00fa ert snillingur <\/em>\u2013 l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>duglegur<\/em> og nafnor\u00f0i\u00f0 <em>snillingur <\/em>hafa s\u00f6mu st\u00f6\u00f0u \u00ed setningunni og \u00feess vegna e\u00f0lilegt a\u00f0 \u00e1lykta a\u00f0 \u00feau hagi s\u00e9r \u00e1 sama h\u00e1tt \u2013 fyrst sagt er <em>\u00fe\u00fa ert dugleg <\/em>um stelpu hl\u00fdtur l\u00edka a\u00f0 vera sagt <em>\u00fe\u00fa ert snilling<\/em>. Eins og \u00ed d\u00e6minu \u00e1 undan er \u00feetta\u00a0 fullkomlega e\u00f0lileg og r\u00f6kr\u00e9tt \u00e1lyktun \u2013 \u00fat fr\u00e1 \u00feeim forsendum sem str\u00e1kurinn hefur.<\/p>\n<p>B\u00f6rn n\u00e1 valdi \u00e1 \u00fev\u00ed m\u00e1li sem \u00feau heyra tala\u00f0 \u00ed kringum sig \u2013 jafnvel fleiri en einu m\u00e1li \u2013 \u00e1 \u00f3tr\u00falega stuttum t\u00edma. \u00deau eru einstaklega n\u00f6sk \u00e1 a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 reglum m\u00e1lsins og byggja upp sitt eigi\u00f0 m\u00e1lkerfi \u00fat fr\u00e1 \u00feeim brotakenndu og oft misv\u00edsandi uppl\u00fdsingum sem \u00feau f\u00e1 \u00far m\u00e1lumhverfinu. Stundum t\u00falka \u00feau \u00feessar uppl\u00fdsingar \u00e1 annan h\u00e1tt en fullor\u00f0na f\u00f3lki\u00f0 og draga af \u00feeim \u00e1lyktanir sem ekki samr\u00e6mast m\u00e1li fullor\u00f0inna og \u00fea\u00f0 getur leitt til fr\u00e1vika fr\u00e1 m\u00e1lhef\u00f0inni. Flest fr\u00e1vikin hverfa sm\u00e1tt og sm\u00e1tt eftir \u00fev\u00ed sem b\u00f6rnin f\u00e1 meiri uppl\u00fdsingar og greining \u00feeirra \u00e1 m\u00e1lumhverfinu ver\u00f0ur n\u00e1kv\u00e6mari, en einst\u00f6ku fr\u00e1vik haldast til fullor\u00f0ins\u00e1ra. \u00de\u00e1 eru \u00feau ekki lengur <em>barnam\u00e1l<\/em> \u2013 og \u00fea\u00f0 er rangt a\u00f0 nota \u00fea\u00f0 or\u00f0 sem eins konar skammaryr\u00f0i.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd m\u00e1lfars- og m\u00e1lv\u00f6ndunarumr\u00e6\u00f0u er algengt a\u00f0 \u00fdmis m\u00e1lfarsatri\u00f0i sem f\u00f3lki \u00feykir athugaver\u00f0 s\u00e9u k\u00f6llu\u00f0 \u201ebarnam\u00e1l\u201c. Me\u00f0al \u00f3tal d\u00e6ma um \u00feetta sem \u00e9g man eftir \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i eru frambur\u00f0ur eins og kondu (\u00ed sta\u00f0 komdu), beyging eins og eignarfalli\u00f0 Selfossar (\u00ed sta\u00f0 Selfoss), or\u00f0 eins og \u00a0labba (\u00ed sta\u00f0 ganga), hringl\u00f3tt (\u00ed sta\u00f0 kringl\u00f3tt), [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6571","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6571","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6571"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6571\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6572,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6571\/revisions\/6572"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6571"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6571"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6571"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}