{"id":6578,"date":"2024-07-16T23:12:10","date_gmt":"2024-07-16T23:12:10","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6578"},"modified":"2024-07-16T23:12:10","modified_gmt":"2024-07-16T23:12:10","slug":"megnugur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/16\/megnugur\/","title":{"rendered":"Megnugur"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd dag var h\u00e9r spurt hvort b\u00e6\u00f0i <em>hvers hann er megnugur <\/em>og <em>hversu megnugur hann er <\/em>v\u00e6ri r\u00e9tt. Til a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 \u00feessu er nau\u00f0synlegt a\u00f0 athuga a\u00f0 setningager\u00f0 \u00feessara tveggja d\u00e6ma er \u00f3l\u00edk. \u00cd fyrri setningunni er <em>hvers <\/em>eignarfall af spurnarfornafni og st\u00fdrist af l\u00fdsingaror\u00f0inu <em>megnugur<\/em> sem er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/28111\">sk\u00fdrt<\/a> 'sem er f\u00e6r um e-\u00f0, sem hefur e-\u00f0 \u00ed valdi s\u00ednu' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> \u2013 sagt er <em>vera megnugur einhvers <\/em>e\u00f0a <em>vera einhvers megnugur<\/em>. \u00cd seinni setningunni er <em>hversu <\/em>spurnaratviksor\u00f0 sem <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/21827\">merki<\/a>r 'hva\u00f0 miki\u00f0, hve' og stendur venjulega sem \u00e1kv\u00e6\u00f0isor\u00f0 me\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0i e\u00f0a atviksor\u00f0i \u2013 <em>hversu gamall<\/em>, <em>hversu lengi<\/em> o.s.frv. Setningarnar tv\u00e6r hafa \u00fev\u00ed \u00f3l\u00edka merkingu en geta vissulega b\u00e1\u00f0ar veri\u00f0 g\u00f3\u00f0ar og gildar ef \u00e1kve\u00f0in skilyr\u00f0i eru uppfyllt.<\/p>\n<p>En \u00ed hef\u00f0bundinni notkun er l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>megnugur <\/em>eitt \u00feeirra or\u00f0a sem ekki geta veri\u00f0 \u00e1n frekari skilgreiningar af einhverju tagi \u2013 \u00fea\u00f0 er ekki h\u00e6gt a\u00f0 segja *<em>\u00e9g er megnugur <\/em>\u00e1 sama h\u00e1tt og <em>\u00e9g er sterkur<\/em>, heldur ver\u00f0ur a\u00f0 segja t.d. <em>megnugur einhvers <\/em>e\u00f0a <em>megnugur um eitthva\u00f0<\/em>. \u00deetta er hli\u00f0st\u00e6tt \u00fev\u00ed a\u00f0 t\u00e6plega er h\u00e6gt a\u00f0 segja *<em>\u00e9g er ver\u00f0ugur<\/em> e\u00f0a *<em>\u00e9g er \u00a0hli\u00f0hollur <\/em>e\u00f0a *<em>\u00e9g er vinveittur<\/em>, heldur ver\u00f0ur a\u00f0 vera <em>ver\u00f0ugur einhvers<\/em>, <em>hli\u00f0hollur einhverjum <\/em>og <em>vinveittur einhverjum<\/em>. Ef sagt er (<em>\u00e9g veit ekki<\/em>) <em>hversu megnugur hann er<\/em> ver\u00f0ur \u00fev\u00ed a\u00f0 koma eitthvert framhald, t.d <em>um a\u00f0 leysa vandam\u00e1li\u00f0 <\/em>e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt. \u00der\u00e1tt fyrir \u00feetta m\u00e1 finna sl\u00e6\u00f0ing af d\u00e6mum \u00fear sem <em>megnugur <\/em>er nota\u00f0 \u00e1n nokkurrar skilgreiningar.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1928 segir: \u201e\u00c9g hygg \u00fev\u00ed ekki anna\u00f0 r\u00e1\u00f0 v\u00e6nna, en a\u00f0 \u00feeir [\u2026] myndi me\u00f0 s\u00e9r f\u00e9lagsskap [\u2026] og s\u00fdni hversu megnugir \u00feeir eru.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1948 segir: \u201emun \u00fear m.a. reyna \u00e1, hversu megnug \u00feessi samt\u00f6k eru.\u201c \u00cd <em>Sk\u00f3labla\u00f0inu <\/em>1943 segir: \u201eH\u00e9lt h\u00fan \u00fevi n\u00e6st fund \u00ed kjallaranum og \u00e1kva\u00f0 a\u00f0 s\u00fdna forseta hversu megnugir me\u00f0limir kl\u00fabbsins v\u00e6ru.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1978 segir: \u201eg\u00f6mlu jaxlarnir \u00ed KR s\u00fdndu \u00fe\u00e1 hversu megnugir \u00feeir eru.\u201c \u00cd <em>I\u00f0nnemanum <\/em>1986 segir: \u201e\u00deetta s\u00fdnir hversu megnug samt\u00f6k i\u00f0nnema geta or\u00f0i\u00f0.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>1991 segir: \u201eValsmenn t\u00f3ku \u00fe\u00e1 vi\u00f0 s\u00e9r og s\u00fdndu hversu megnugir \u00feeir eru.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>2005 segir: \u201eHann telur \u00cdslendinga ekki gera s\u00e9r n\u00e6gilega grein fyrir \u00fevi hversu megnug n\u00e1tt\u00faran geti or\u00f0i\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>\u00deessi d\u00e6mi voru s\u00e1raf\u00e1 fram undir 1990 en fj\u00f6lga\u00f0i \u00fe\u00e1 talsvert \u00fe\u00f3tt \u00feau s\u00e9u ekki \u00fdkja m\u00f6rg. \u00dea\u00f0 m\u00e6tti \u00edmynda s\u00e9r a\u00f0 <em>hversu <\/em>v\u00e6ri \u00fearna einhvers konar misskilningur e\u00f0a villa fyrir <em>hvers <\/em>\u00feannig a\u00f0 merking og setningager\u00f0 v\u00e6ri \u00ed raun eins og \u00ed <em>hvers megnugur <\/em>en s\u00fa sk\u00fdring gengur ekki upp \u00ed d\u00e6mum \u00fear sem \u00f6nnur atviksor\u00f0 standa me\u00f0 <em>megnugur<\/em>. \u00cd r\u00e6\u00f0u \u00e1 Al\u00feingi 1923 segir: \u201eHann veit, a\u00f0 \u00feessir menn geta or\u00f0i\u00f0 talsvert megnugir innan skamms.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1954 segir: \u201eHann vir\u00f0ist l\u00edklegur til a\u00f0 hafa um sig allfj\u00f6lmenna deild tr\u00faa\u00f0ra \u00e1hangenda, er getur or\u00f0i\u00f0 talsvert megnug innan flokks republikana.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2004 segir: \u201eVi\u00f0 erum nefnilega \u00f3tr\u00falega megnug \u00feegar vi\u00f0 sj\u00e1lf \u00e1kve\u00f0um a\u00f0 gera eitthva\u00f0 \u00ed okkar m\u00e1lum.\u201c<\/p>\n<p>B\u00e6\u00f0i setningager\u00f0 og samhengi bendir til \u00feess a\u00f0 \u00ed \u00feessum setningum s\u00e9 <em>megnugur <\/em>ekki nota\u00f0 \u00ed merkingunni 'f\u00e6r um' heldur l\u00e1ti\u00f0 merkja '\u00f6flugur, magna\u00f0ur'. \u00dea\u00f0 er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r ekkert undarlegt a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 (mis)skili\u00f0 \u00e1 \u00feann h\u00e1tt \u2013 \u00fea\u00f0 er <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/11985\">komi\u00f0 af<\/a> <em>megin <\/em>e\u00f0a <em>megn <\/em>sem <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/50811\">merkir<\/a> \u201akraftur, afl\u2018 og skylt l\u00fdsingaror\u00f0inu <em>magna\u00f0ur<\/em>. Oft g\u00e6tu b\u00e1\u00f0ar merkingarnar \u00e1tt vi\u00f0, eins og \u00ed \u201eEn hann var fr\u00e1b\u00e6r \u00ed \u00feessum leik og s\u00fdndi hvers megnugur hann er\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2005 og \u00fea\u00f0 eru ekki \u00f3l\u00edklegt a\u00f0 merkingarbreytingin eigi s\u00e9r r\u00e6tur \u00ed (mis)t\u00falkun \u00e1 sl\u00edkum setningum. En \u00feessi breyting vir\u00f0ist ekki vera or\u00f0in \u00fdkja \u00fatbreidd enn sem komi\u00f0 er og \u00fev\u00ed er \u00e6skilegt a\u00f0 and\u00e6fa henni og leyfa l\u00fdsingaror\u00f0inu <em>magna\u00f0ur<\/em> a\u00f0 halda sinni g\u00f6mlu merkingu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd dag var h\u00e9r spurt hvort b\u00e6\u00f0i hvers hann er megnugur og hversu megnugur hann er v\u00e6ri r\u00e9tt. Til a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 \u00feessu er nau\u00f0synlegt a\u00f0 athuga a\u00f0 setningager\u00f0 \u00feessara tveggja d\u00e6ma er \u00f3l\u00edk. \u00cd fyrri setningunni er hvers eignarfall af spurnarfornafni og st\u00fdrist af l\u00fdsingaror\u00f0inu megnugur sem er sk\u00fdrt 'sem er f\u00e6r um [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6578","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6578","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6578"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6578\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6579,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6578\/revisions\/6579"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6578"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6578"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6578"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}