{"id":6598,"date":"2024-07-19T23:24:02","date_gmt":"2024-07-19T23:24:02","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6598"},"modified":"2025-05-29T10:52:30","modified_gmt":"2025-05-29T10:52:30","slug":"odru-hvoru-og-odru-hverju","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/19\/odru-hvoru-og-odru-hverju\/","title":{"rendered":"\u00d6\u00f0ru hvoru og \u00f6\u00f0ru hverju"},"content":{"rendered":"<p>\u00c1\u00f0an var h\u00e9r spurt hvort f\u00f3lk v\u00e6ri \u201ealveg h\u00e6tt a\u00f0 greina mismuninn\u201c \u00e1 <em>\u00f6\u00f0ru hverju<\/em> og <em>\u00f6\u00f0ru hvoru<\/em> \u2013 en hver er \u00feessi munur? \u00cd \u00fe\u00e6ttinum \u201e\u00cdslenskt m\u00e1l\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2006 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/4142331?iabr=on#page\/n37\/mode\/1up\/\">sag\u00f0i<\/a> J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson: \u201eSpurnarfornafni\u00f0 <em>hvor<\/em> v\u00edsar til annars af tveimur en <em>hver<\/em> til fleiri en tveggja. \u00cd samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00fea\u00f0 er (e\u00f0a \u00e6tti a\u00f0 vera) merkingarmunur \u00e1 or\u00f0asamb\u00f6ndunum <em>\u00f6\u00f0ru hvoru<\/em> og <em>\u00f6\u00f0ru hverju<\/em>. Or\u00f0asambandi\u00f0 <em>\u00f6\u00f0ru hverju<\/em> v\u00edsar til \u00feess sem gerist aftur og aftur me\u00f0 \u00e1kve\u00f0nu millibili (endurtekin merking) [\u2026]. <em>\u00d6\u00f0ru hvoru<\/em> v\u00edsar hins vegar til annars tilviks af tveimur [\u2026].\u201c \u00der\u00e1tt fyrir a\u00f0 telja a\u00f0 \u00fearna \u201e\u00e6tti a\u00f0 vera\u201c munur segist J\u00f3n hafa \u201eveitt \u00fev\u00ed athygli a\u00f0 \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li er algengt a\u00f0 enginn munur s\u00e9 ger\u00f0ur \u00e1 <em>\u00f6\u00f0ru hverju<\/em> og <em>\u00f6\u00f0ru hvoru<\/em><em>\u201c.<\/em><\/p>\n<p>\u00cd pistli fr\u00e1 2015 \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em>er J\u00f3n svo or\u00f0inn afdr\u00e1ttarlausari um \u00feetta samfall og <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/73637\">segir<\/a>:<em> \u201e<\/em>\u00cd n\u00fat\u00edmam\u00e1li er t.d. \u00fdmist sagt <em>\u00f6\u00f0ru hverju <\/em>e\u00f0a <em>\u00f6\u00f0ru hvoru <\/em>\u00e1n merkingarmunar [\u2026].\u201c H\u00e9r er r\u00e9tt a\u00f0 athuga a\u00f0 \u201e\u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li\u201c er \u00fearna skilgreint nokku\u00f0 r\u00famt \u2013 J\u00f3n v\u00edsar \u00ed \u00fdmis d\u00e6mi allt fr\u00e1 fyrri hluta 18. aldar \u00fear sem <em>\u00f6\u00f0ru hvoru <\/em>er nota\u00f0 \u00fear sem hann telur a\u00f0 b\u00faast m\u00e6tti vi\u00f0 <em>\u00f6\u00f0ru hverju<\/em>. Stundum er \u00fev\u00ed \u00fe\u00f3 haldi\u00f0 fram a\u00f0 <em>\u00f6\u00f0ru hverju <\/em>s\u00e9 hi\u00f0 eina r\u00e9tta. \u00cd <em>Einingu <\/em>1953 er <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5406365?iabr=on#page\/n14\/mode\/1up\/\">vitna\u00f0 \u00ed<\/a> Magn\u00fas Finnbogason menntask\u00f3lakennara sem var \u00feekktur m\u00e1lv\u00f6ndunarma\u00f0ur \u201eog n\u00fa minnir hann okkur \u00e1 a\u00f0 segja [\u2026] Ekki: <em>\u00f6\u00f0ru hvoru <\/em>\u2013 heldur: <em>\u00f6\u00f0ru hverju<\/em>\u201c. <em>M\u00e1lfarsbankinn <\/em>er ekki eins afdr\u00e1ttarlaus en <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/70619\">segir<\/a> \u00fe\u00f3: \u201eTali\u00f0 er betra m\u00e1l a\u00f0 segja <strong>\u00f6\u00f0ru hverju<\/strong> en \u201e\u00f6\u00f0ru hvoru\u201c.<\/p>\n<p>\u00dearna eru sem s\u00e9 komin fram tv\u00f6 sj\u00f3narmi\u00f0 \u2013 annars vegar telur J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson r\u00e9tt a\u00f0 nota \u00fdmist <em>\u00f6\u00f0ru hvoru <\/em>e\u00f0a <em>\u00f6\u00f0ru hverju <\/em>eftir merkingu, og hins vegar vilja Magn\u00fas Finnbogason og <em>M\u00e1lfarsbankinn <\/em>alltaf nota <em>\u00f6\u00f0ru hverju<\/em>, \u00f3h\u00e1\u00f0 fj\u00f6lda tilvika a\u00f0 \u00fev\u00ed er vir\u00f0ist. \u00deri\u00f0ja sj\u00f3narmi\u00f0i\u00f0 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1665500?iabr=on#page\/n9\/mode\/1up\">kemur fram<\/a> hj\u00e1 G\u00edsla J\u00f3nssyni \u00ed \u00fe\u00e6ttinum \u201e\u00cdslenskt m\u00e1l\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1987: \u201e<strong>\u00d6\u00f0ru hvoru<\/strong> e\u00f0a <strong>\u00f6\u00f0ru hverju<\/strong>. Erfitt er a\u00f0 segja a\u00f0 anna\u00f0 s\u00e9 r\u00e9ttara en hitt. [\u2026] H\u00e6pi\u00f0 mun a\u00f0 greina \u00feetta eftir \u00fev\u00ed, hversu oft eitthva\u00f0 gerist, \u00fev\u00ed a\u00f0 t\u00edmavi\u00f0mi\u00f0unin \u00ed \u00feessu er svo afst\u00e6\u00f0.\u201c \u00c9g tek undir \u00feetta. \u00c9g hef enga tilfinningu fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 einhver merkingarmunur s\u00e9 \u00e1 <em>\u00f6\u00f0ru hvoru<\/em> og <em>\u00f6\u00f0ru hverju<\/em> og held a\u00f0 \u00e9g noti \u00feessi samb\u00f6nd til skiptis \u00e1 tilviljanakenndan h\u00e1tt.<\/p>\n<p>\u00c9g held nefnilega a\u00f0 tv\u00f6 fyrri sj\u00f3narmi\u00f0in byggist \u00e1 misskilningi \u2013 eins og <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/4142331?iabr=on#page\/n37\/mode\/1up\/\">d\u00e6mi<\/a> hj\u00e1 J\u00f3ni G. Fri\u00f0j\u00f3nssyni s\u00fdna er \u00fear veri\u00f0 a\u00f0 blanda saman <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/55130\">atviksor\u00f0unum<\/a> <em>\u00f6\u00f0ru hvoru<\/em> <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/48317\">og<\/a> <em>\u00f6\u00f0ru hverju <\/em>annars vegar og beygingarmyndum <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/3353\">fornafnanna<\/a> <em>annar hvor<\/em> <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/61324\">og<\/a> <em>annar hver<\/em> hins vegar. \u00c1 forn\u00f6fnunum er ger\u00f0ur greinarmunur eftir \u00fev\u00ed hvort v\u00edsa\u00f0 er til tveggja e\u00f0a fleiri, en \u00ed aviksor\u00f0unum sem m\u00e1li\u00f0 sn\u00fdst um h\u00e9r v\u00edsar <em>hvor <\/em>aldrei til fj\u00f6lda tilvika, annars af tveimur \u2013 \u00fea\u00f0 er \u00f3hugsandi \u00ed merkingunni 'vi\u00f0 og vi\u00f0'. \u00dea\u00f0 skiptir \u00fev\u00ed ekki heldur m\u00e1li hvort sagt er <em>\u00f6\u00f0ru hvoru <\/em>e\u00f0a <em>\u00f6\u00f0ru hverju<\/em> vegna \u00feess a\u00f0 merkingarmunur getur ekki veri\u00f0 fyrir hendi \u2013 enda eru <em>\u00f6\u00f0ru hvoru <\/em>og <em>\u00f6\u00f0ru hverju<\/em> gefin athugasemdalaust \u00ed s\u00f6mu merkingu \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1\u00f0an var h\u00e9r spurt hvort f\u00f3lk v\u00e6ri \u201ealveg h\u00e6tt a\u00f0 greina mismuninn\u201c \u00e1 \u00f6\u00f0ru hverju og \u00f6\u00f0ru hvoru \u2013 en hver er \u00feessi munur? \u00cd \u00fe\u00e6ttinum \u201e\u00cdslenskt m\u00e1l\u201c \u00ed Morgunbla\u00f0inu 2006 sag\u00f0i J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson: \u201eSpurnarfornafni\u00f0 hvor v\u00edsar til annars af tveimur en hver til fleiri en tveggja. \u00cd samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00fea\u00f0 er (e\u00f0a \u00e6tti [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6598","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6598","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6598"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6598\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7348,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6598\/revisions\/7348"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6598"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6598"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6598"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}