{"id":6635,"date":"2024-07-25T09:43:56","date_gmt":"2024-07-25T09:43:56","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6635"},"modified":"2024-07-25T12:41:46","modified_gmt":"2024-07-25T12:41:46","slug":"reidhjolamenn-folk-og-hjolreidamenn-folk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/25\/reidhjolamenn-folk-og-hjolreidamenn-folk\/","title":{"rendered":"Rei\u00f0hj\u00f3lamenn\/-f\u00f3lk og hj\u00f3lrei\u00f0amenn\/-f\u00f3lk"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r m\u00e1tti lesa \u00e1 <em>V\u00edsi <\/em><a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20242600476d\/reid-hjola-madur-fell-af-kletti-vid-jokuls-ar-gljufur\">fyrirs\u00f6gnina<\/a> \u201eRei\u00f0hj\u00f3lama\u00f0ur f\u00e9ll af kletti vi\u00f0 J\u00f6kuls\u00e1rglj\u00fafur\u201c og or\u00f0i\u00f0 <em>rei\u00f0hj\u00f3lama\u00f0ur <\/em>er einnig nota\u00f0 einu sinni \u00ed fr\u00e9ttinni sj\u00e1lfri. \u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum var ger\u00f0 athugasemd vi\u00f0 <em>rei\u00f0hj\u00f3lama\u00f0ur <\/em>og sagt \u201e\u201ehj\u00f3lrei\u00f0ama\u00f0ur\u201c er gamla g\u00f3\u00f0a or\u00f0i\u00f0 um \u00feetta fyrirbrig\u00f0i!\u201c. \u00dea\u00f0 or\u00f0 er reyndar nota\u00f0 \u00ed myndatexta me\u00f0 s\u00f6mu fr\u00e9tt, \u201e\u00deyrlan h\u00edf\u00f0i hj\u00f3lrei\u00f0amanninn upp \u00far glj\u00fafrinu\u201c og kemur tvisvar fyrir \u00ed fr\u00e9ttinni sj\u00e1lfri. \u00dea\u00f0 er vissulega r\u00e9tt a\u00f0 <em>hj\u00f3lrei\u00f0ama\u00f0ur <\/em>er \u00fea\u00f0 or\u00f0 sem venjulega er nota\u00f0 \u00ed merkingunni 's\u00e1 e\u00f0a s\u00fa sem fer\u00f0ast um \u00e1 rei\u00f0hj\u00f3li' eins og or\u00f0i\u00f0 er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/19750\">sk\u00fdrt<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>\u2013 <em>rei\u00f0hj\u00f3lama\u00f0ur <\/em>er ekki \u00ed b\u00f3kinni en er \u00fe\u00f3 ekki \u00f3\u00feekkt og er t.d. a\u00f0 <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/beyging\/524085\">finna<\/a> \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls<\/em>.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 athugun kemur \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 <em>rei\u00f0hj\u00f3lama\u00f0ur <\/em>er hundra\u00f0 \u00e1ra gamalt or\u00f0 \u2013 s\u00e9st fyrst \u00ed augl\u00fdsingu \u00ed \u00a0<em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1923: \u201eEins og allir gamlir rei\u00f0hj\u00f3lamenn kannast vi\u00f0, er \u201eBrennabor\u201c eitt af allra \u00feektustu rei\u00f0hj\u00f3lategundum fyrir g\u00e6\u00f0i.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1929 segir: \u201eV\u00edsir sag\u00f0i fr\u00e1 \u00fev\u00ed n\u00fdlega, a\u00f0 l\u00f6greglan \u00e6tla\u00f0i a\u00f0 ganga eftir \u00fev\u00ed, a\u00f0 rei\u00f0hj\u00f3lamenn hef\u00f0i lj\u00f3s og bj\u00f6llur \u00e1 hj\u00f3lum s\u00ednum \u00ed vetur\u201c \u2013 \u00ed s\u00f6mu fr\u00e9tt er einnig tala\u00f0 um <em>hj\u00f3lamenn<\/em>. Nokkur d\u00e6mi eru um <em>rei\u00f0hj\u00f3lama\u00f0ur <\/em>\u00e1 n\u00e6stu \u00e1ratugum en fer fj\u00f6lgandi samfara auknum hj\u00f3lrei\u00f0um um 1980 og eru samtals r\u00fam 300 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>. Elstu d\u00e6mi um <em>hj\u00f3lrei\u00f0ama\u00f0ur <\/em>eru nokkru eldri, fr\u00e1 1896 \u2013 \u00ed <em>Dagskr\u00e1 <\/em>\u00fea\u00f0 \u00e1r segir: \u201eEmil Zola er hj\u00f3lrei\u00f0ama\u00f0ur mikill, \u00fe\u00f3tt hann sje n\u00fa farinn a\u00f0 eldast og or\u00f0inn \u00feungf\u00e6r.\u201c<\/p>\n<p>Vitanlega eru d\u00e6min um <em>hj\u00f3lrei\u00f0ama\u00f0ur <\/em>margfalt fleiri \u2013 r\u00famlega 5.200 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>og t\u00e6plega 8.600 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>. En \u00fear eru einnig r\u00fam 600 d\u00e6mi um <em>rei\u00f0hj\u00f3lama\u00f0ur<\/em>, \u00fear af a\u00f0eins r\u00famlega hundra\u00f0 af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum, sem s\u00fdnir a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 hefur fest sig \u00ed m\u00e1linu og tengist \u00f3formlegu m\u00e1lsni\u00f0i ekki s\u00e9rstaklega. Samsvarandi samsetningar me\u00f0 <em>-f\u00f3lk <\/em>eru einnig til \u2013 elsta d\u00e6mi um <em>hj\u00f3lrei\u00f0af\u00f3lk <\/em>er \u00ed <em>Sov\u00e9tvininum <\/em>1935: \u201eHj\u00f3lrei\u00f0af\u00f3lk fr\u00e1 verksmi\u00f0junni \u201eElektrosila\u201c i Leningrad.\u201c Elsta d\u00e6mi um <em>rei\u00f0hj\u00f3laf\u00f3lk <\/em>er mun yngra, \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1962: \u201e\u00c1 mi\u00f0jum \u00feessum brei\u00f0a grasrenningi, s\u00e9 \u00e9g a\u00f0 komi\u00f0 hefur veri\u00f0 fyrir st\u00edg fyrir rei\u00f0hj\u00f3laf\u00f3lk.\u201c D\u00e6min um <em>hj\u00f3lrei\u00f0af\u00f3lk <\/em>\u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru r\u00famlega 1250 en um <em>rei\u00f0hj\u00f3laf\u00f3lk <\/em>t\u00e6plega 150.<\/p>\n<p>Or\u00f0in <em>hj\u00f3lrei\u00f0ama\u00f0ur <\/em>og <em>hj\u00f3lrei\u00f0af\u00f3lk <\/em>eru myndu\u00f0 af samsetta nafnor\u00f0inu <em>hj\u00f3lrei\u00f0<\/em> sem langoftast er nota\u00f0 \u00ed fleirt\u00f6lu, <em>hj\u00f3lrei\u00f0ar, <\/em>en or\u00f0in <em>rei\u00f0hj\u00f3lama\u00f0ur <\/em>og <em>rei\u00f0hj\u00f3laf\u00f3lk <\/em>eru myndu\u00f0 af samsetta nafnor\u00f0inu <em>rei\u00f0hj\u00f3l<\/em>. \u00dea\u00f0 er vitaskuld fullgild or\u00f0myndun enda eru aldrei ger\u00f0ar athugasemdir vi\u00f0 hli\u00f0st\u00e6\u00f0a or\u00f0myndun af \u00f6\u00f0rum samsetningum me\u00f0 <em>-hj\u00f3l<\/em> sem seinni li\u00f0, svo sem <em>bifhj\u00f3l<\/em>, <em>m\u00f3torhj\u00f3l<\/em>, <em>v\u00e9lhj\u00f3l <\/em>o.fl. Or\u00f0i\u00f0 <em>bifhj\u00f3lama\u00f0ur <\/em>kemur fyrst fyrir 1920, <em>m\u00f3torhj\u00f3lama\u00f0ur <\/em>1930 og <em>v\u00e9lhj\u00f3lama\u00f0ur <\/em>1965 \u2013 samsvarandi samsetningar me\u00f0 <em>-f\u00f3lk<\/em> eru einnig til en nokkru yngri. \u00c1 seinustu \u00e1rum hafa b\u00e6st vi\u00f0 \u00fdmis or\u00f0 af \u00feessu tagi \u2013 <em>fjallahj\u00f3laf\u00f3lk<\/em>, <em>g\u00f6tuhj\u00f3laf\u00f3lk<\/em>, <em>rafhj\u00f3laf\u00f3lk<\/em>, <em>torf\u00e6ruhj\u00f3laf\u00f3lk <\/em>o.fl. \u2013 og samsvarandi or\u00f0 me\u00f0 <em>-ma\u00f0ur<\/em>.<\/p>\n<p>Fr\u00e1 or\u00f0myndunarlegu sj\u00f3narmi\u00f0i er \u00fev\u00ed ekkert vi\u00f0 <em>rei\u00f0hj\u00f3lama\u00f0ur <\/em>og <em>rei\u00f0hj\u00f3laf\u00f3lk <\/em>a\u00f0 athuga. \u00dea\u00f0 er ekki heldur h\u00e6gt a\u00f0 amast vi\u00f0 or\u00f0unum \u00e1 \u00feeim forsendum a\u00f0 \u00feau s\u00e9u \u00f3\u00fe\u00f6rf \u00fev\u00ed a\u00f0 or\u00f0 s\u00f6mu merkingar, <em>hj\u00f3lrei\u00f0ama\u00f0ur <\/em>og <em>hj\u00f3lrei\u00f0af\u00f3lk<\/em>, s\u00e9u fyrir \u00ed m\u00e1linu \u2013 vitanlega er aragr\u00fai samheita \u00ed m\u00e1linu og \u00fea\u00f0 hefur venjulega veri\u00f0 tali\u00f0 kostur fremur en galli a\u00f0 h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 gr\u00edpa til fleiri en eins or\u00f0s til a\u00f0 tj\u00e1 s\u00f6mu merkingu. Ef til vill g\u00e6ti einhverjum dotti\u00f0 \u00ed hug a\u00f0 segja a\u00f0 \u00feessi or\u00f0 v\u00e6ru ekki einasta \u00f3\u00fe\u00f6rf heldur \u00e6ttu s\u00e9r enga hef\u00f0 \u00ed m\u00e1linu og ryddust inn \u00e1 svi\u00f0 or\u00f0anna <em>hj\u00f3lrei\u00f0ama\u00f0ur <\/em>og <em>hj\u00f3lrei\u00f0af\u00f3lk<\/em>. En eins og h\u00e9r hefur komi\u00f0 fram er <em>rei\u00f0hj\u00f3lama\u00f0ur <\/em>hundra\u00f0 \u00e1ra gamalt og <em>rei\u00f0hj\u00f3laf\u00f3lk <\/em>90 \u00e1ra \u2013 \u00feau hafa l\u00f6ngu unni\u00f0 s\u00e9r hef\u00f0 sem \u00edslensk or\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r m\u00e1tti lesa \u00e1 V\u00edsi fyrirs\u00f6gnina \u201eRei\u00f0hj\u00f3lama\u00f0ur f\u00e9ll af kletti vi\u00f0 J\u00f6kuls\u00e1rglj\u00fafur\u201c og or\u00f0i\u00f0 rei\u00f0hj\u00f3lama\u00f0ur er einnig nota\u00f0 einu sinni \u00ed fr\u00e9ttinni sj\u00e1lfri. \u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum var ger\u00f0 athugasemd vi\u00f0 rei\u00f0hj\u00f3lama\u00f0ur og sagt \u201e\u201ehj\u00f3lrei\u00f0ama\u00f0ur\u201c er gamla g\u00f3\u00f0a or\u00f0i\u00f0 um \u00feetta fyrirbrig\u00f0i!\u201c. \u00dea\u00f0 or\u00f0 er reyndar nota\u00f0 \u00ed myndatexta me\u00f0 s\u00f6mu fr\u00e9tt, \u201e\u00deyrlan h\u00edf\u00f0i hj\u00f3lrei\u00f0amanninn upp [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6635","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6635","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6635"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6635\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6639,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6635\/revisions\/6639"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6635"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6635"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6635"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}