{"id":6643,"date":"2024-07-26T09:37:00","date_gmt":"2024-07-26T09:37:00","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6643"},"modified":"2024-07-26T09:37:00","modified_gmt":"2024-07-26T09:37:00","slug":"vittu-til-sjadu-til-og-serdu-til","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/26\/vittu-til-sjadu-til-og-serdu-til\/","title":{"rendered":"Vittu til, sj\u00e1\u00f0u til \u2013 og s\u00e9r\u00f0u til"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0asambandi\u00f0 <em>vittu til <\/em>var nefnt h\u00e9r \u00ed umr\u00e6\u00f0um um bo\u00f0h\u00e1ttinn <em>vittu <\/em>fyrr \u00ed vikunni. \u00deetta samband er hvorki a\u00f0 finna \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>n\u00e9 <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>en er hins vegar \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 og <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/256868\/merkja\/vita\">sk\u00fdrt<\/a> 'det vil du nok faa at se (om n-t fremtidigt), \u00fe.e. '\u00fea\u00f0 \u00e1ttu \u00f6rugglega eftir a\u00f0 sj\u00e1 (um eitthva\u00f0 \u00ed framt\u00ed\u00f0inni)'. Elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00ed <em>I\u00f0unni <\/em>1885: \u201e\u201eEn vittu til\u201c sag\u00f0i jeg vi\u00f0 samfer\u00f0amann minn, \u00ed gamni, \u201evi\u00f0 eigum eptir eitthva\u00f0 illt \u00f3lifa\u00f0 \u00e1\u00f0ur kv\u00f6ld er komi\u00f0\u201c.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1900 segir: \u201eVittu til! Hver aldur \u00e1 <em>s\u00edn<\/em> b\u00f6rn og <em>s\u00edn<\/em> einkenni.\u201c \u00cd <em>Bjarka <\/em>1902 segir: \u201eOg vittu til, \u00fe\u00edn b\u00ed\u00f0a bein \/ og bitar fram \u00ed skauti t\u00ed\u00f0a.\u201c \u00cd <em>N\u00fdjum kv\u00f6ldv\u00f6kum <\/em>1913 segir: \u201eEn vittu til, fa\u00f0ir minn, \u00feetta stendur ekki lengi.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd \u00feessum d\u00e6mum kemur fram \u00fea\u00f0 einkenni sambandsins a\u00f0 \u00fea\u00f0 er oftast \u00ed lausum setningarlegum tengslum vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem fer \u00e1 eftir e\u00f0a undan \u2013 \u00fe\u00f3tt <em>vittu til <\/em>v\u00e6ri sleppt st\u00e6\u00f0i eftir fullkomin setning. Stundum tekur sambandi\u00f0 \u00fe\u00f3 me\u00f0 s\u00e9r aukasetningu, \u00fdmis spurnarsetningu e\u00f0a sk\u00fdringarsetningu. \u00cd <em>L\u00f6gbergi <\/em>1891 segir: \u201eVittu til, hvort jeg geri \u00fea\u00f0 ekki.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1971 segir: \u201eN\u00fa erum vi\u00f0 b\u00fanir a\u00f0 \u00fev\u00ed, og vittu til a\u00f0 ekki l\u00ed\u00f0ur \u00e1 l\u00f6ngu \u00fear til s\u00edldin kemur hinga\u00f0 aftur.\u201c \u00deessi d\u00e6mi eru ekki m\u00f6rg og st\u00f3r hluti \u00feeirra fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld, ekki s\u00edst \u00far stj\u00f6rnusp\u00e1m, t.d. \u201eKynntu hugmynd me\u00f0 \u00f6llum \u00feeim \u00e1kafa sem \u00fe\u00fa \u00e1tt til og vittu til a\u00f0 h\u00fan n\u00e6r f\u00f3tfestu\u201c og \u201eVittu til, hvort \u00fe\u00fa kemur ekki t\u00edu sinnum meiru \u00ed verk\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2006.<\/p>\n<p>Anna\u00f0 samband ekki \u00f3svipa\u00f0 er <em>sj\u00e1\u00f0u til<\/em>. Sambandi\u00f0 <em>sj\u00e1 til <\/em>er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/35550\">sk\u00fdrt<\/a> 'b\u00ed\u00f0a og l\u00e1ta m\u00e1lin \u00fer\u00f3ast' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>me\u00f0 d\u00e6minu <em>sj\u00e1um til hvort gatan ver\u00f0ur ekki lagf\u00e6r\u00f0 <\/em>\u00fear sem \u00fea\u00f0 tekur me\u00f0 s\u00e9r spurnarsetningu. Sl\u00edk d\u00e6mi koma vissulega fyrir \u00ed bo\u00f0h\u00e6tti annarrar pers\u00f3nu eint\u00f6lu \u2013 \u201eSj\u00e1\u00f0u til hvort \u00e9g geri \u00fea\u00f0 ekki\u201c segir \u00ed <em>Fr\u00f3\u00f0a <\/em>1911. \u00deetta er \u00fe\u00f3 fremur sjaldg\u00e6ft \u2013langoftast er sambandi\u00f0 \u00ed lausum setningarlegum tengslum vi\u00f0 umhverfi sitt, eins og <em>vittu til<\/em>, og \u00fe\u00e1 er merkingin fremur 'sko!' sem nefnd er \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 er \u00ed \u201e\u00c6vint\u00edr af Egg\u00e9rti Gl\u00f3a\u201c \u00ed fyrsta \u00e1rgangi <em>Fj\u00f6lnis <\/em>1835: \u201eSj\u00e1\u00f0u til! \u00f3r\u00e9ttindin eru v\u00f6n a\u00f0 hefna s\u00edn.\u201c \u00cd <em>\u00cdslandi <\/em>1897 segir: \u201eSj\u00e1\u00f0u til, hjerna er fuglinn\u201c og \u201eSj\u00e1\u00f0u til, n\u00fa l\u00ed\u00f0ur yfir hana aftur\u201c.<\/p>\n<p>\u00cd d\u00e6munum h\u00e9r a\u00f0 framan standa <em>vittu til <\/em>og <em>sj\u00e1\u00f0u til <\/em>alltaf fremst \u00ed setningu \u2013 e\u00f0a \u00ed raun oftast framan vi\u00f0 setningu vegna \u00feess a\u00f0 \u00feau eru ekki \u00ed setningartengslum vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem \u00e1 eftir kemur nema \u00feegar \u00feau taka me\u00f0 s\u00e9r spurnar- e\u00f0a sk\u00fdringarsetningu. En \u00feessi samb\u00f6nd geta einnig sta\u00f0i\u00f0 aftast \u00ed \u2013 e\u00f0a aftan vi\u00f0 \u2013 setningu. \u00cd <em>Bjarma <\/em>1926 segir: \u201eEn Bj\u00f6rn fyrirgefur mjer \u00fea\u00f0 aldrei, og hann hefnir s\u00edn, vittu til.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1976 segir: \u201e\u00deetta breytist h\u00e9r eftir, vittu til.\u201c \u00cd <em>\u00d6ldinni <\/em>1893 segir: \u201eEn \u00fearna er nafn mitt, sj\u00e1\u00f0u til.\u201c \u00cd <em>Freyju <\/em>1899 segir: \u201eNei, sj\u00e1\u00f0u \u00fearna, \u00fearna nokku\u00f0 fj\u00e6r, j\u00fa, \u00fearna l\u00e6\u00f0ist eitthva\u00f0, sj\u00e1\u00f0u til.\u201c Samb\u00f6ndin geta l\u00edka sta\u00f0i\u00f0 alveg s\u00e9r: \u201eVittu til!\u201c segir \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1900, \u201eSj\u00e1\u00f0u til!\u201c segir \u00ed <em>L\u00f6gbergi <\/em>1912.<\/p>\n<p>En einnig er til sambandi\u00f0 <em>s\u00e9r\u00f0u til<\/em>. Myndin <em>s\u00e9r\u00f0u <\/em>er vitanlega til sem spurnarmynd af <em>sj\u00e1<\/em>, <em>s\u00e9r\u00f0u \u00feetta?<\/em>, en ekki ver\u00f0ur betur s\u00e9\u00f0 en h\u00fan s\u00e9 notu\u00f0 sem bo\u00f0h\u00e1ttur \u00ed sambandinu <em>s\u00e9r\u00f0u til<\/em> sem er nota\u00f0 alveg \u00e1 sama h\u00e1tt og <em>sj\u00e1\u00f0u til<\/em>. \u00deetta samband kemur einnig fyrir \u00fdmist \u00e1 undan e\u00f0a eftir setningu og var lengi einkum \u00ed vestur\u00edslensku bl\u00f6\u00f0unum. \u00cd <em>L\u00f6gbergi <\/em>1912 segir: \u201eVi\u00f0 reynum til a\u00f0 halda b\u00f3k yfir ger\u00f0ir okkar, s\u00e9r\u00f0u til.\u201c \u00cd <em>Heimskringlu <\/em>1924 segir: \u201eS\u00e9r\u00f0u til, n\u00fa fer hann \u2013 \u00e1 leikh\u00fasi\u00f0.\u201c \u00cd <em>B\u00e6ndabla\u00f0inu <\/em>2003 segir: \u201e\u201eJ\u00fa, s\u00e9r\u00f0u til,\u201c hv\u00edsla\u00f0i Japaninn, \u201e\u00e9g \u00e6tla nefnilega a\u00f0 ver\u00f0a flj\u00f3tari a\u00f0 hlaupa en \u00fe\u00fa\u201c.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2007 segir: \u201e\u00dei\u00f0 sj\u00e1i\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00e1 k\u00f6nnunum a\u00f0 st\u00f3r hluti af \u00edhaldsm\u00f6nnum vill endilega fara me\u00f0 Steingr\u00edmi, s\u00e9r\u00f0u til.\u201c<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0asambandi\u00f0 vittu til var nefnt h\u00e9r \u00ed umr\u00e6\u00f0um um bo\u00f0h\u00e1ttinn vittu fyrr \u00ed vikunni. \u00deetta samband er hvorki a\u00f0 finna \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k n\u00e9 \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k en er hins vegar \u00ed \u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k fr\u00e1 1920-1924 og sk\u00fdrt 'det vil du nok faa at se (om n-t fremtidigt), \u00fe.e. '\u00fea\u00f0 \u00e1ttu \u00f6rugglega eftir a\u00f0 sj\u00e1 (um [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6643","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6643","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6643"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6643\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6644,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6643\/revisions\/6644"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6643"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6643"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6643"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}