{"id":6661,"date":"2024-07-31T10:54:19","date_gmt":"2024-07-31T10:54:19","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6661"},"modified":"2024-07-31T10:54:19","modified_gmt":"2024-07-31T10:54:19","slug":"frjalslyndi-eda-ergelsi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/07\/31\/frjalslyndi-eda-ergelsi\/","title":{"rendered":"Frj\u00e1lslyndi e\u00f0a ergelsi"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g veit a\u00f0 m\u00f6rgum \u00ed \u00feessum h\u00f3pi \u2013 og miklu fleiri utan hans \u2013 finnst \u00e9g alltof frj\u00e1lslyndur \u00ed m\u00e1lfarslegum efnum. \u00c9g amast ekki vi\u00f0 \u00fdmsum \u00feekktum \u201em\u00e1lvillum\u201c, n\u00fdjungum \u00ed m\u00e1li og enskum \u201eslettum\u201c e\u00f0a m\u00e6li \u00feeim jafnvel b\u00f3t \u2013 me\u00f0al \u00feess sem \u00e9g hef n\u00fdlega fjalla\u00f0 um \u00e1 j\u00e1kv\u00e6\u00f0an h\u00e1tt er fleirtalan <em>menningar<\/em>, eintalan <em>tr\u00faarbrag\u00f0<\/em>, s\u00f6gnin <em>tana<\/em>, frambur\u00f0urinn <em>tvem<\/em>, or\u00f0i\u00f0 <em>rei\u00f0hj\u00f3lama\u00f0ur<\/em>, frams\u00f6guh\u00e1ttur \u00ed sta\u00f0 vi\u00f0tengingarh\u00e1ttar, og svo m\u00e6tti lengi telja. \u00c9g hef l\u00edka vari\u00f0 m\u00e1lbreytingar \u00ed nafni kynhlutleysis, erlendan hreim og \u00f3fullkomna \u00edslensku \u00feeirra sem eru a\u00f0 l\u00e6ra m\u00e1li\u00f0. M\u00e9r finnst mj\u00f6g skiljanlegt a\u00f0 \u00feetta gangi fram af f\u00f3lki sem ali\u00f0 er upp vi\u00f0 hef\u00f0bundin \u00edslensk m\u00e1lv\u00f6ndunar- og m\u00e1lhreinsunarvi\u00f0horf \u2013 eins og vi\u00f0 erum flest.<\/p>\n<p>\u00deessi afsta\u00f0a stafar ekki af andst\u00f6\u00f0u vi\u00f0 \u00edslenska m\u00e1lhef\u00f0 en ekki heldur af s\u00e9rst\u00f6ku frj\u00e1lslyndi heldur byggist \u00e1 rauns\u00e6ju vi\u00f0horfi til tungum\u00e1lsins og breytinga \u00e1 \u00fev\u00ed. \u00cd vi\u00f0tali \u00e1 <em>Bylgjunni <\/em>um daginn var \u00e9g spur\u00f0ur hvort \u00fea\u00f0 v\u00e6ri eitthva\u00f0 \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li sem f\u00e6ri gr\u00ed\u00f0arlega \u00ed taugarnar \u00e1 m\u00e9r og \u00e9g svara\u00f0i: \u201eNei. \u00c9g er h\u00e6ttur a\u00f0 l\u00e1ta nokku\u00f0 fara \u00ed taugarnar \u00e1 m\u00e9r. \u00c9g ger\u00f0i \u00fea\u00f0 \u00e1\u00f0ur, \u00e9g l\u00e9t allt m\u00f6gulegt fara \u00ed taugarnar \u00e1 m\u00e9r. En \u00e9g \u00e1tta\u00f0i mig \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 skilar engu og ef eitthva\u00f0 svona gerir sig l\u00edklegt til a\u00f0 fara \u00ed taugarnar \u00e1 m\u00e9r \u00fe\u00e1 fer \u00e9g a\u00f0 sko\u00f0a \u00fea\u00f0 \u2013 hvernig \u00fea\u00f0 er nota\u00f0, uppruni og eitthva\u00f0 svolei\u00f0is. \u00a0Og \u00fe\u00e1 endar oft me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 m\u00e9r finnst \u00feetta mj\u00f6g \u00e1hugavert og \u00e1tta mig \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feetta <strong>er <\/strong>\u00ed raun og veru eitthva\u00f0 sem er mj\u00f6g \u00e1hugavert.\u201c<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 sem \u00e9g er a\u00f0 reyna a\u00f0 gera \u00ed pistlum m\u00ednum er sem s\u00e9 a\u00f0 fjalla um hva\u00f0eina \u00ed m\u00e1li, m\u00e1lfr\u00e6\u00f0i og m\u00e1lfari \u00e1 fr\u00e6\u00f0ilegan h\u00e1tt, en \u00fe\u00f3 \u00feannig a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 skiljanlegt f\u00f3lki sem ekki hefur s\u00e9rmenntun \u00ed m\u00e1lfr\u00e6\u00f0i og er fari\u00f0 a\u00f0 ry\u00f0ga \u00ed sk\u00f3lam\u00e1lfr\u00e6\u00f0inni \u2013 stundum mistekst \u00fea\u00f0 \u00f6rugglega. En \u00e9g hef \u00fe\u00e1 bjargf\u00f6stu tr\u00fa a\u00f0 fr\u00e6\u00f0sla s\u00e9 betri en ford\u00f3mar, skilningur betri en hneykslun. Ef vi\u00f0 \u00e1ttum okkur \u00e1 uppkomu og e\u00f0li einhverrar tiltekinnar m\u00e1lbreytingar e\u00f0a n\u00fdjungar sj\u00e1um vi\u00f0 kannski a\u00f0 h\u00fan er ekki einhver tilviljanakennd r\u00f6kleysa e\u00f0a m\u00e1lspj\u00f6ll, heldur \u00e1 s\u00e9r e\u00f0lilegar og r\u00f6klegar sk\u00fdringar. \u00dea\u00f0 kann jafnvel a\u00f0 lei\u00f0a til \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 t\u00f6kum \u00feessa breytingu e\u00f0a n\u00fdjung \u00ed s\u00e1tt \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 ey\u00f0a t\u00edma og orku \u00ed a\u00f0 ergja okkur \u00e1 henni \u2013 sem skilar hvort e\u00f0 er engu.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt \u00e9g komist oft a\u00f0 \u00feeirri ni\u00f0urst\u00f6\u00f0u \u00ed pistlum m\u00ednum a\u00f0 s\u00fa breyting e\u00f0a n\u00fdjung sem er til umfj\u00f6llunar s\u00e9 saklaus e\u00f0a jafnvel e\u00f0lileg er \u00fea\u00f0 \u00ed raun aukaatri\u00f0i og m\u00e9r alveg a\u00f0 meinalausu \u00fe\u00f3tt f\u00f3lk s\u00e9 m\u00e9r \u00f3samm\u00e1la um \u00fea\u00f0. Fr\u00e6\u00f0slan er a\u00f0alatri\u00f0i\u00f0, og jafnvel \u00fe\u00f3tt lesendur ver\u00f0i \u00e1fram andsn\u00fanir breytingunni e\u00f0a n\u00fdjunginni eftir lestur pistils um hana tel \u00e9g samt a\u00f0 fr\u00e6\u00f0slan gagnist \u00feeim vegna \u00feess a\u00f0 \u00feekking \u00e1 \u00f3vininum er alltaf mikilv\u00e6g. \u00dea\u00f0 er au\u00f0veldara a\u00f0 berjast gegn breytingum og n\u00fdjungum ef f\u00f3lk \u00e1ttar sig \u00e1 e\u00f0li \u00feeirra og \u00e1st\u00e6\u00f0um \u00feess a\u00f0 \u00fe\u00e6r koma upp og ef \u00e9g tel a\u00f0 and\u00f3f gegn tiltekinni breytingu e\u00f0a n\u00fdjung \u00ed \u00edslensku s\u00e9 \u00ed \u00fe\u00e1gu m\u00e1lsins hika \u00e9g ekki vi\u00f0 a\u00f0 segja \u00fea\u00f0 \u2013 og hef lagst gegn \u00fdmsum breytingum sem \u00e9g hef skrifa\u00f0 um.<\/p>\n<p>En m\u00e1li\u00f0 hefur alltaf veri\u00f0 a\u00f0 breytast og ver\u00f0ur a\u00f0 breytast til a\u00f0 \u00fej\u00f3na samf\u00e9lagi hvers t\u00edma, og \u00e9g er sannf\u00e6r\u00f0ur um a\u00f0 einstrengingsleg bar\u00e1tta gegn \u00f6llum breytingum og n\u00fdjungum \u00ed m\u00e1li er til b\u00f6lvunar vegna \u00feess a\u00f0 h\u00fan f\u00e6r m\u00e1lnotendur upp \u00e1 m\u00f3ti m\u00e1linu. Ef s\u00edfellt er veri\u00f0 a\u00f0 amast vi\u00f0 m\u00e1lfari f\u00f3lks, segja \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 tali vitlaust, kunni ekki \u00edslensku o.s.frv., er \u00fea\u00f0 ekki til \u00feess falli\u00f0 a\u00f0 skapa j\u00e1kv\u00e6tt vi\u00f0horf til m\u00e1lsins. Bar\u00e1ttu fyrir \u00edslenskunni ver\u00f0ur \u00feess vegna a\u00f0 reka \u00e1 j\u00e1kv\u00e6\u00f0um n\u00f3tum me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 stu\u00f0la a\u00f0 notkun m\u00e1lsins vi\u00f0 allar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur, me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 hvetja f\u00f3lk til a\u00f0 nota m\u00e1li\u00f0, tala saman, lesa og skrifa \u00e1 \u00edslensku \u2013 og ekki s\u00edst tala vi\u00f0 b\u00f6rnin, lesa fyrir \u00feau og veita \u00feeim j\u00e1kv\u00e6tt og au\u00f0ugt m\u00e1luppeldi. En sleppa \u00fev\u00ed a\u00f0 ergja sig.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g veit a\u00f0 m\u00f6rgum \u00ed \u00feessum h\u00f3pi \u2013 og miklu fleiri utan hans \u2013 finnst \u00e9g alltof frj\u00e1lslyndur \u00ed m\u00e1lfarslegum efnum. \u00c9g amast ekki vi\u00f0 \u00fdmsum \u00feekktum \u201em\u00e1lvillum\u201c, n\u00fdjungum \u00ed m\u00e1li og enskum \u201eslettum\u201c e\u00f0a m\u00e6li \u00feeim jafnvel b\u00f3t \u2013 me\u00f0al \u00feess sem \u00e9g hef n\u00fdlega fjalla\u00f0 um \u00e1 j\u00e1kv\u00e6\u00f0an h\u00e1tt er fleirtalan menningar, eintalan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6661","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6661","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6661"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6661\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6662,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6661\/revisions\/6662"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6661"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6661"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6661"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}