{"id":6677,"date":"2024-08-04T11:36:10","date_gmt":"2024-08-04T11:36:10","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6677"},"modified":"2024-08-04T11:42:47","modified_gmt":"2024-08-04T11:42:47","slug":"franskarnar-fronskurnar-og-frollurnar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/08\/04\/franskarnar-fronskurnar-og-frollurnar\/","title":{"rendered":"Franskarnar, fr\u00f6nskurnar \u2013 og fr\u00f6llurnar"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g nefndi \u00ed g\u00e6r a\u00f0 samb\u00f6ndin <em>frj\u00e1lsar \u00ed\u00fer\u00f3ttir <\/em>og <em>franskar kart\u00f6flur <\/em>hef\u00f0u \u00fer\u00f3ast \u00e1 svipa\u00f0an h\u00e1tt, a\u00f0 \u00fev\u00ed leyti a\u00f0 \u00ed \u00feeim b\u00e1\u00f0um hef\u00f0i l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 veri\u00f0 nota\u00f0 um t\u00edma \u00e1n nafnor\u00f0sins, <em>frj\u00e1lsar <\/em>og <em>franskar<\/em>, en s\u00ed\u00f0an veri\u00f0 gert a\u00f0 nafnor\u00f0i og fari\u00f0 a\u00f0 b\u00e6ta vi\u00f0 sig greini. \u00der\u00f3un s\u00ed\u00f0arnefnda sambandsins \u00e1 s\u00e9r \u00fe\u00f3 b\u00e6\u00f0i lengri s\u00f6gu og er talsvert fl\u00f3knari. Notkun <em>franskar <\/em>\u00ed merkingunni 'franskar kart\u00f6flur' er meira en h\u00e1lfrar aldar g\u00f6mul \u2013 \u00ed <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1971 segir: \u201eEn E\u00fe\u00ed\u00f3p\u00edub\u00faar, sem komi\u00f0 hafa til Evr\u00f3pu eru famir a\u00f0 kunna a\u00f0 meta \u201efisk og franskar\u201c.\u201c Elstu d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 me\u00f0 greini, sem eru \u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0 nafnor\u00f0sd\u00e6mi, eru \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum, t.d. \u201eEf \u00fea\u00f0 er skipt oftar \u00fe\u00e1 kemur ekki \u00feessi g\u00f3\u00f0a st\u00f6kka skorpa \u00e1 franskarnar\u201c \u00e1 <em>Hugi.is <\/em>2001.<\/p>\n<p>\u00de\u00e1gufall me\u00f0 greini af kvenkynsor\u00f0inu <em>franskar <\/em>er <em>fr\u00f6nskunum <\/em>og \u00fea\u00f0 fer a\u00f0 sj\u00e1st um svipa\u00f0 leyti \u2013 \u201e\u00e9g gat bor\u00f0a\u00f0 h\u00e1lfan hamborgara ekkert af fr\u00f6nskunum m\u00ednum\u201c segir \u00e1 <em>Hugi.is <\/em>2002. En \u00fe\u00e1 fl\u00e6kist m\u00e1li\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>fr\u00f6nskunum <\/em>g\u00e6ti l\u00edka veri\u00f0 \u00fe\u00e1gufall af myndinni <em>fr\u00f6nskurnar <\/em>sem er talsvert eldri en <em>franskarnar <\/em>og s\u00e9st fyrst \u00ed <em>Degi <\/em>1986: \u201e\u00dea\u00f0 eru hamborgararnir og fr\u00f6nskurnar.\u201c En s\u00e1 mikilv\u00e6gi munur er \u00e1 <em>fr\u00f6nskurnar <\/em>og <em>franskarnar <\/em>a\u00f0 \u00ed fyrrnefnda or\u00f0inu er h\u00e6gt a\u00f0 flokka myndir \u00e1n greinis sem \u00a0\u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0ar nafnor\u00f0smyndir \u00fev\u00ed a\u00f0 greinislausa myndin <em>fr\u00f6nskur <\/em>sem fyrst s\u00e9st \u00e1 <em>Bland.is <\/em>2004 \u2013 \u201e\u00e6tla f\u00e1 hamborgara me\u00f0 mikilli s\u00f3su, fr\u00f6nskur, st\u00f3ran skammt j\u00e1\u201c \u2013 fellur ekki saman vi\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0smyndina <em>franskar<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd <em>fr\u00f6nskur<\/em>(<em>nar<\/em>) er notu\u00f0 fleirt\u00f6luendingin <em>-ur<\/em> sem a\u00f0eins getur veri\u00f0 nafnor\u00f0sending \u00ed sta\u00f0 <em>-ar<\/em> \u00ed <em>franskar<\/em>(<em>nar<\/em>) sem getur veri\u00f0 hvort heldur er ending nafnor\u00f0s e\u00f0a l\u00fdsingaror\u00f0s. Hugsanlega er \u00feessi ending notu\u00f0 til a\u00f0 merkja or\u00f0i\u00f0 s\u00e9rstaklega sem nafnor\u00f0 og greina \u00fea\u00f0 fr\u00e1 l\u00fdsingaror\u00f0inu \u2013 <em>-ur <\/em>er l\u00edka ending veikra kvenkynsor\u00f0a og \u00fear me\u00f0 langalgengasta fleirt\u00f6luendingin. En <em>-ur-<\/em>endingunni fylgir sj\u00e1lfkrafa <em>u<\/em>-hlj\u00f3\u00f0varp \u00ed stofni, \u00fe.e. <em>fransk-ar <\/em>&gt; \u00a0<em>fr<strong>a<\/strong>nsk<\/em>-<em>ur<\/em> &gt; <em>fr<strong>\u00f6<\/strong>nskur<\/em>. \u00deegar myndin <em>fr\u00f6nskur <\/em>er or\u00f0in til liggur beint vi\u00f0 a\u00f0 mynda af henni eint\u00f6lu sem e\u00f0lilegast v\u00e6ri a\u00f0 yr\u00f0i <em>franska <\/em>\u00ed nefnifalli eins og oftast er \u00ed veikum kvenkynsor\u00f0um sem hafa <em>\u00f6 <\/em>\u00ed stofni \u00ed fleirt\u00f6lu, eins og <em>k\u00f6kur <\/em>\u2013 <em>kaka<\/em>, <em>t\u00f6lur <\/em>\u2013 <em>tala <\/em>o.s.frv.<\/p>\n<p>En myndin <em>franska <\/em>f\u00e9lli saman vi\u00f0 heiti tungum\u00e1lsins og e.t.v. er einhver andsta\u00f0a vi\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00ed huga m\u00e1lnotenda \u2013 a.m.k. hef \u00e9g ekki fundi\u00f0 nein \u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0 d\u00e6mi um \u00feessa eint\u00f6lumynd af <em>fr\u00f6nskur<\/em>. Vissulega kemur l\u00edka til greina a\u00f0 halda <em>\u00f6<\/em>-inu \u00ed nefnifalli eint\u00f6lu, eins og \u00ed <em>t\u00f6lvur <\/em>\u2013 <em>t\u00f6lva<\/em> (sem hefur reyndar mikla tilhneigingu til a\u00f0 ver\u00f0a <em>talva<\/em>) og einhver d\u00e6mi eru um nefnifalli\u00f0 <em>fr\u00f6nska <\/em>\u2013 \u00e1 <em>Twitter <\/em>2016 fylgir textinn \u201est\u00f3r fr\u00f6nska\u201c me\u00f0 vi\u00f0eigandi mynd, og \u00e1 <em>Twitter <\/em>2017 segir: \u201eFann drasl \u00e1 milli brj\u00f3stanna, h\u00e9lt \u00fea\u00f0 v\u00e6ri fr\u00f6nska.\u201c Hins vegar eru nokkur d\u00e6mi um aukaf\u00f6llin <em>fr\u00f6nsku<\/em> \u2013 \u201ej\u00e1 \u00faff , ma\u00f0ur f\u00e6r eina fr\u00f6nsku me\u00f0 kj\u00fallanum\u201c segir t.d. \u00e1 <em>Bland.is<\/em> 2006. S\u00fa mynd getur veri\u00f0 hvort heldur er af nefnifallinu <em>franska <\/em>e\u00f0a <em>fr\u00f6nska<\/em>.<\/p>\n<p>B\u00e6\u00f0i <em>franskar<\/em>(<em>nar<\/em>) og <em>fr\u00f6nskur<\/em>(<em>nar<\/em>) eru algeng or\u00f0 \u00e1 seinustu \u00e1rum \u2013 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru 26 d\u00e6mi um <em>franskarnar<\/em> en 93 um <em>fr\u00f6nskurnar<\/em> og 11 um <em>fr\u00f6nskur<\/em>. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru hlutf\u00f6llin \u00f6fug \u2013 \u00fear eru 844 d\u00e6mi um <em>franskarnar <\/em>en 287 um <em>fr\u00f6nskurnar<\/em> og 52 um <em>fr\u00f6nskur<\/em>. Um \u00fe\u00e1gufallsmyndina <em>fr\u00f6nskunum <\/em>sem g\u00e6ti veri\u00f0 af hvoru or\u00f0inu sem er eru 76 d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>en 355 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>. Nokkur d\u00e6mi eru um <em>franskanna <\/em>\u00ed eignarfalli fleirt\u00f6lu me\u00f0 greini, t.d. \u201e\u00feeir reyna a\u00f0 gera f\u00e6\u00f0una fj\u00f6lbreyttari me\u00f0 einhverri n\u00fdrri kalor\u00edubombu sem \u00e1 a\u00f0 koma \u00ed sta\u00f0 franskanna\u201c \u00e1 <em>Hugi.is<\/em> 2008. \u00deetta er e\u00f0lileg mynd af nefnifallinu <em>franska<\/em> en af nefnifallinu <em>fr\u00f6nska <\/em>\u00e6tti eignarfall fleirt\u00f6lu a\u00f0 vera <em>fr\u00f6nskanna <\/em>en \u00e9g finn engin d\u00e6mi um \u00fea\u00f0.<\/p>\n<p>Svo er \u00fea\u00f0 myndin <em>fr\u00f6llur <\/em>en um hana og beygingarmyndir af henni eru 27 d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> en 769 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em> \u2013 elsta d\u00e6mi\u00f0 er \u00ed <em>DV <\/em>2000: \u201e\u00dev\u00ed er einnig a\u00f0 finna lista yfir \u00fe\u00e1 sem sneru hamborgara og steiktu fr\u00f6llur.\u201c Or\u00f0i\u00f0 er \u00fe\u00f3 e.t.v. a\u00f0 ver\u00f0a \u00farelt \u2013 \u00ed vi\u00f0tali vi\u00f0 ungling \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2018 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6967396?iabr=on#page\/n16\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201e\u00dea\u00f0 segir t.d. enginn lengur fr\u00f6llur [franskar kart\u00f6flur] nema foreldrar.\u201c Fyrri hlutinn <em>fr\u00f6- <\/em>er au\u00f0skiljanlegur en \u00fev\u00ed hefur veri\u00f0 stungi\u00f0 a\u00f0 m\u00e9r a\u00f0 <em>l-<\/em>i\u00f0 s\u00e9 komi\u00f0 \u00far <em>kart\u00f6f<strong>l<\/strong>ur <\/em>og \u00fearna s\u00e9 \u00fev\u00ed um einhvers konar sambr\u00e6\u00f0slu a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. En hver sem sk\u00fdringin er s\u00fdna myndirnar <em>franskar<\/em>(<em>nar<\/em>), <em>fr\u00f6nskur<\/em>(<em>nar<\/em>) og <em>fr\u00f6llur<\/em>(<em>nar<\/em>) hversu lifandi og frj\u00f3 \u00edslenskan er og hversu hugkv\u00e6mir m\u00e1lnotendur eru vi\u00f0 n\u00fdsm\u00ed\u00f0i or\u00f0a. \u00dea\u00f0 er fr\u00e1b\u00e6rt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g nefndi \u00ed g\u00e6r a\u00f0 samb\u00f6ndin frj\u00e1lsar \u00ed\u00fer\u00f3ttir og franskar kart\u00f6flur hef\u00f0u \u00fer\u00f3ast \u00e1 svipa\u00f0an h\u00e1tt, a\u00f0 \u00fev\u00ed leyti a\u00f0 \u00ed \u00feeim b\u00e1\u00f0um hef\u00f0i l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 veri\u00f0 nota\u00f0 um t\u00edma \u00e1n nafnor\u00f0sins, frj\u00e1lsar og franskar, en s\u00ed\u00f0an veri\u00f0 gert a\u00f0 nafnor\u00f0i og fari\u00f0 a\u00f0 b\u00e6ta vi\u00f0 sig greini. \u00der\u00f3un s\u00ed\u00f0arnefnda sambandsins \u00e1 s\u00e9r \u00fe\u00f3 b\u00e6\u00f0i lengri [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6677","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6677","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6677"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6677\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6679,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6677\/revisions\/6679"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6677"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6677"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6677"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}