{"id":6689,"date":"2024-08-06T14:59:07","date_gmt":"2024-08-06T14:59:07","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6689"},"modified":"2024-08-06T18:25:25","modified_gmt":"2024-08-06T18:25:25","slug":"druld-druldinn-drulda-og-druldadur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/08\/06\/druld-druldinn-drulda-og-druldadur\/","title":{"rendered":"Dr\u00fald, dr\u00faldinn, dr\u00falda og dr\u00falda\u00f0ur"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r s\u00e1 \u00e9g \u00e1 Facebook spurt um or\u00f0i\u00f0 <em>dr\u00faldinn <\/em>sem fyrirspyrjandi haf\u00f0i rekist \u00e1 \u00ed b\u00f3k en kanna\u00f0ist ekki vi\u00f0 og taldi l\u00edklegast a\u00f0 v\u00e6ri villa fyrir <em>dr\u00fdldinn<\/em> sem er vel \u00feekkt or\u00f0. Svo er \u00fe\u00f3 ekki \u2013 \u00fe\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 <em>dr\u00faldinn<\/em> s\u00e9 ekki gefi\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00fea\u00f0 a\u00f0 finna \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>\u00ed merkingunni '\u00feungb\u00fainn' e\u00f0a '\u00fever\u00fa\u00f0legur' og \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k <\/em>er or\u00f0i\u00f0 <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/2674\">sk\u00fdrt<\/a> '\u00feungb\u00fainn (um f\u00f3lk og ve\u00f0ur)'. Or\u00f0i\u00f0 kemur mj\u00f6g sjaldan fyrir \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li eins og fram kemur \u00ed d\u00e1lknum \u201eM\u00e1li\u00f0\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2021 \u00fear sem segir: \u201eYngsta d\u00e6mi\u00f0 um <em>dr\u00faldinn <\/em>\u00ed Ritm\u00e1lssafni er b\u00fai\u00f0 a\u00f0 vera \u00e1 ellil\u00edfeyri \u00ed m\u00f6rg \u00e1r.\u201c \u00dea\u00f0 er alveg r\u00e9tt \u2013 a\u00f0eins <a href=\"https:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/77120\">sex d\u00e6mi<\/a> eru um or\u00f0i\u00f0 \u00ed <em>Ritm\u00e1lssafni <\/em>\u00c1rnastofnunar, \u00feau yngstu fr\u00e1 \u00fev\u00ed um og fyrir mi\u00f0ja tuttugustu \u00f6ld.<\/p>\n<p>\u00deess m\u00e1 geta a\u00f0 \u00ed nokkrum d\u00e6mum um <em>dr\u00faldinn <\/em>\u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, sem eru alls innan vi\u00f0 tuttugu, kemur or\u00f0i\u00f0 fyrir \u00ed fr\u00e1s\u00f6gnum af Eir\u00edki \u00d3lafssyni e\u00f0a \u00d3lsen sem var uppi kringum aldam\u00f3tin 1800 og \u00fe\u00f3tti s\u00e9rkennilegur. Eftir honum er haft, fyrst \u00ed <em>\u00cdsafold <\/em>1891 en nokkrum sinnum s\u00ed\u00f0an: \u201een \u00fe\u00fa ert \u00fatinn og t\u00fatinn, \u00faldinn og dr\u00faldinn, eins og andskotinn uppm\u00e1la\u00f0ur \u00e1 Harmon\u00edu.\u201c En einnig kemur or\u00f0i\u00f0 fyrir \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1962: \u201efram a\u00f0 \u00fev\u00ed haf\u00f0i h\u00fan seti\u00f0 dr\u00faldin \u00ed s\u00e6ti s\u00ednu.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1964 segir: \u201e\u00fe\u00f3tt vegfarendur v\u00e6ru d\u00e1l\u00edti\u00f0 dr\u00faldnir \u00e1 svipinn af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feeir h\u00f6f\u00f0u ekki fengi\u00f0 neina s\u00f3l \u00ed sumar.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1992 segir: \u201eMesta upplifunin \u00feennan dag fannst m\u00e9r vera a\u00f0 hitta menn sem voru b\u00e6\u00f0i dr\u00fdldnir og dr\u00faldnir \u00ed senn.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00cdslenzkum rjettritunarreglum <\/em>fr\u00e1 1859 <a href=\"https:\/\/dn720004.ca.archive.org\/0\/items\/Islenzkarrjettric5b209af-7839-4377-a62a-02b8b37e601ev0HallReyk\/Islenzkarrjettric5b209af-7839-4377-a62a-02b8b37e601ev0HallReyk_orig.pdf\">segir<\/a> Halld\u00f3r Kr. Fri\u00f0riksson a\u00f0 stundum s\u00e9: \u201e\u00fdmist [\u2026] haft <em>\u00fa<\/em> e\u00f0a <em>\u00fd<\/em> \u00ed sama or\u00f0inu, t.a.m.: <em>dr\u00faldinn<\/em> og <em>dr\u00fdldinn<\/em>\u201c, og vissulega eru b\u00e1\u00f0ar myndirnar <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/2674\">leiddar af<\/a> kvenkynsor\u00f0inu <em>dr\u00fald <\/em>sem merkir 'f\u00fdlusvipur' og kemur einnig fyrir \u00ed karlkynsmyndinni <em>dr\u00faldur <\/em>og veiku kvenkynsmyndinni <em>dr\u00falda<\/em> sem eru allar s\u00e1rasjaldg\u00e6far. Um <em>dr\u00fald <\/em>er a\u00f0eins d\u00e6mi \u00ed <em>Parad\u00edsarheimt <\/em>Halld\u00f3rs Laxness: \u201eHann gekk a\u00f0 kistlinum fyrstur manna \u00ed h\u00f3pnum og f\u00f3r a\u00f0 sko\u00f0a \u00feetta, \u00fe\u00f3 me\u00f0 dr\u00fald.\u201c Um <em>dr\u00falda <\/em>eru d\u00e6mi \u00ed <em>Konungurinn \u00e1 K\u00e1lfsskinni <\/em>eftir Gu\u00f0mund G. Hagal\u00edn fr\u00e1 1945, \u201eJ\u00f3sef \u00f3k s\u00e9r og setti \u00e1 sig dr\u00faldu\u201c, og \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1961: \u201e\u00deegar allir hl\u00f3gu a\u00f0 br\u00f6ndurum Kr\u00fasjeffs. sat Chou eins og dr\u00falda\u201c.<\/p>\n<p>En \u00fe\u00f3tt uppruni <em>dr\u00faldinn <\/em>og <em>dr\u00fdldinn<\/em> s\u00e9 s\u00e1 sami er h\u00e6pi\u00f0 a\u00f0 h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 l\u00edta \u00e1 \u00feetta sem sama or\u00f0 \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li. Merking or\u00f0sins <em>dr\u00faldinn <\/em>sem er fr\u00e1 17. \u00f6ld er \u00ed fullu samr\u00e6mi vi\u00f0 merkinguna \u00ed <em>dr\u00fald <\/em>en \u00ed <em>dr\u00fdldinn <\/em>sem er fr\u00e1 19. \u00f6ld hefur merkingin hnikast nokku\u00f0 til og <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/8731\">er<\/a> 'g\u00f3\u00f0ur me\u00f0 sig, sj\u00e1lfh\u00e6linn, montinn' eins og segir \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. En \u00fea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 <em>dr\u00faldinn <\/em>hefur lengi veri\u00f0 sjaldg\u00e6ft or\u00f0. \u00dea\u00f0 m\u00e1 m.a. marka af \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>\u00darvali <\/em>1945 er \u00fea\u00f0 haft me\u00f0 \u00ed <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/7899271?iabr=on#page\/n131\/\">d\u00e1lknum<\/a> \u201eHver er or\u00f0afor\u00f0i \u00feinn?\u201c \u00fear sem er \u201elisti yfir f\u00e1g\u00e6t or\u00f0 \u00e1samt \u00ferem sk\u00fdringum me\u00f0 hverju or\u00f0i og er a\u00f0eins ein \u00feeirra r\u00e9tt\u201c. M\u00f6guleikarnir sem gefnir eru vi\u00f0 <em>dr\u00faldinn <\/em>eru <em>rakur<\/em>, <em>\u00farillur <\/em>og <em>falskur<\/em> og annars sta\u00f0ar \u00ed ritinu kemur fram a\u00f0 <em>\u00farillur <\/em>s\u00e9 r\u00e9tt.<\/p>\n<p>S\u00f6gnin <em>dr\u00falda <\/em>sem er flettior\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>\u00ed merkingunni 'vinna e-\u00f0 me\u00f0 semingi og gremju' er auglj\u00f3slega skyld \u00feessum or\u00f0um \u2013 h\u00fan kemur fyrir \u00ed <em>Arnbj\u00f6rgu <\/em>eftir Bj\u00f6rn Halld\u00f3rsson \u00ed Sau\u00f0lauksdal, fr\u00e1 seinni hluta 18. aldar: \u201een stundum dr\u00falda yfir einhverri vinnu.\u201c Af henni er leitt l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>dr\u00falda\u00f0ur<\/em> sem kemur fyrir \u00ed l\u00fdsingu \u00c1stu Sigur\u00f0ard\u00f3ttur rith\u00f6fundar \u00e1 Sn\u00e6fellsj\u00f6kli \u00ed b\u00f3kinni <em>\u00cdsland \u00ed m\u00e1li og myndum <\/em>fr\u00e1 1960: \u201ehann er mistra\u00f0ur, h\u00f3la\u00f0ur, glora\u00f0ur og dr\u00falda\u00f0ur \u2013 og allt vissi \u00feetta \u00e1 illt.\u201c L\u00fdsingaror\u00f0in <em>dr\u00faldinn <\/em>og <em>dr\u00falda\u00f0ur<\/em>, nafnor\u00f0in <em>dr\u00fald <\/em>og <em>dr\u00falda<\/em> og s\u00f6gnin <em>dr\u00falda<\/em> eru allt or\u00f0 sem vel m\u00e6tti endurvekja og nota, \u00fe\u00f3tt merking \u00feeirra s\u00e9 reyndar \u00feess e\u00f0lis a\u00f0 vonandi \u00feurfi sem sjaldnast \u00e1 \u00feeim a\u00f0 halda.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r s\u00e1 \u00e9g \u00e1 Facebook spurt um or\u00f0i\u00f0 dr\u00faldinn sem fyrirspyrjandi haf\u00f0i rekist \u00e1 \u00ed b\u00f3k en kanna\u00f0ist ekki vi\u00f0 og taldi l\u00edklegast a\u00f0 v\u00e6ri villa fyrir dr\u00fdldinn sem er vel \u00feekkt or\u00f0. Svo er \u00fe\u00f3 ekki \u2013 \u00fe\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 dr\u00faldinn s\u00e9 ekki gefi\u00f0 \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k er \u00fea\u00f0 a\u00f0 finna \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6689","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6689","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6689"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6689\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6692,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6689\/revisions\/6692"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6689"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6689"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6689"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}