{"id":6718,"date":"2024-08-12T17:14:07","date_gmt":"2024-08-12T17:14:07","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6718"},"modified":"2024-08-12T17:14:29","modified_gmt":"2024-08-12T17:14:29","slug":"stridandi-fylkingar-berjandisk-og-bolvandisk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/08\/12\/stridandi-fylkingar-berjandisk-og-bolvandisk\/","title":{"rendered":"Str\u00ed\u00f0andi fylkingar, berjandisk og b\u00f6lvandisk"},"content":{"rendered":"<p>Nafnor\u00f0i\u00f0 <em>str\u00ed\u00f0 <\/em>er mj\u00f6g algengt \u00ed m\u00e1linu \u00ed merkingunni 'vi\u00f0ureign vopna\u00f0ra hermanna, ofast \u00e1 vegum yfirvalda og \u00ed langan t\u00edma' eins og \u00fea\u00f0 er <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/39856\">sk\u00fdrt<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> \u2013 einnig \u00ed \u00fdmsum yfirf\u00e6r\u00f0um merkingum eins og <em>kalt str\u00ed\u00f0<\/em>, <em>str\u00ed\u00f0 gegn f\u00edkniefnum <\/em>o.s.frv. Samsvarandi s\u00f6gn, <em>str\u00ed\u00f0a<\/em>, er l\u00edka til en hefur langoftast <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/39858\">merkinguna<\/a> 'gera gr\u00edn a\u00f0 (e-m), beita (e-n) meinlausum hrekkjum' e\u00f0a \u00fe\u00e1 'eiga \u00ed bar\u00e1ttu (vi\u00f0 e-\u00f0)' e\u00f0a 'brj\u00f3ta gegn' \u2013 <em>eiga vi\u00f0 vandam\u00e1l a\u00f0 str\u00ed\u00f0a<\/em>, <em>str\u00ed\u00f0a gegn al\u00fej\u00f3\u00f0al\u00f6gum<\/em> o.s.frv. Sjaldan er s\u00f6gnin notu\u00f0 \u00ed merkingunni 'heyja str\u00ed\u00f0' \u00fe\u00f3tt einst\u00f6ku d\u00e6mi finnist um \u00fea\u00f0 \u2013 \u201eSv\u00edar sneru s\u00e9r \u00e1 me\u00f0an \u00ed austur\u00e1tt og str\u00edddu vi\u00f0 R\u00fassa og P\u00f3lverja, eins og \u00feeir raunar h\u00f6f\u00f0u veri\u00f0 i\u00f0nir vi\u00f0 aldirnar \u00e1 undan\u201c segir \u00ed <em>T\u00edmanum <\/em>1983.<\/p>\n<p>Aftur \u00e1 m\u00f3ti er l\u00fdsingarh\u00e1ttur n\u00fat\u00ed\u00f0ar af \u00feessari s\u00f6gn, <em>str\u00ed\u00f0andi<\/em>, mj\u00f6g algengur \u00ed st\u00f6\u00f0u l\u00fdsingaror\u00f0s og er s\u00e9rst\u00f6k fletta \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>, <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/39860\">sk\u00fdr\u00f0ur<\/a> 'sem \u00e1 \u00ed bar\u00e1ttu, heyr bar\u00e1ttu vi\u00f0 e-\u00f0' me\u00f0 d\u00e6munum <em>str\u00ed\u00f0andi fylkingar <\/em>og <em>str\u00ed\u00f0andi \u00f6fl<\/em> \u2013 \u00f6nnur algeng nafnor\u00f0 \u00ed \u00feessu sambandi eru t.d. <em>a\u00f0ilar<\/em>, <em>\u00fej\u00f3\u00f0ir<\/em>, <em>gl\u00e6pagengi<\/em> og <em>\u00e6ttb\u00e1lkar<\/em>. Langalgengasta sambandi\u00f0 er <em>str\u00ed\u00f0andi fylkingar<\/em> \u2013 elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er fr\u00e1 1943. T\u00ed\u00f0ni sambandsins margfaldast eftir 1980 en alls er \u00e1 \u00feri\u00f0ja \u00fe\u00fasund d\u00e6ma \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> og h\u00e1tt \u00ed \u00ferj\u00fa \u00fe\u00fasund \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>. Stundum v\u00e6ri vissulega h\u00e6gt a\u00f0 tala um <em>heri <\/em>\u00ed sta\u00f0inn fyrir <em>str\u00ed\u00f0andi fylkingar <\/em>en oftast er ekki um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a formlega heri \u00e1 vegum r\u00edkja, heldur hvers kyns bar\u00e1ttuh\u00f3pa af \u00f6\u00f0ru tagi.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1983 segir: \u201eEn strax \u00e1 n\u00fdj\u00e1rsdag b\u00e1rust fr\u00e9ttir af h\u00f6r\u00f0um bard\u00f6gum str\u00ed\u00f0andi fylkinga \u00ed hafnarborginni Tripoli \u00ed nor\u00f0urhluta landsins.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1992 segir: \u201eStr\u00ed\u00f0andi fylkingar \u00ed S\u00f3mal\u00edu hafa r\u00e6nt hj\u00e1lparg\u00f6gnum a\u00f0 undanf\u00f6rnu.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1997 segir: \u201e\u00cdrski l\u00fd\u00f0veldisherinn ger\u00f0i \u00ed g\u00e6r a\u00f0 engu vonir um a\u00f0 takast m\u00e6tti a\u00f0 koma \u00e1 vopnahl\u00e9i \u00e1 n\u00fd milli str\u00ed\u00f0andi fylkinga \u00e1 N-\u00cdrlandi.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2008 segir: \u201eL\u00f6gin eru talin mikilv\u00e6g til a\u00f0 koma \u00e1 s\u00e6ttum milli str\u00ed\u00f0andi fylkinga \u00ed \u00cdrak.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>2008 segir: \u201eStr\u00ed\u00f0andi fylkingar innan Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins hafa veri\u00f0 \u00e1berandi undanfarna m\u00e1nu\u00f0i.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2015 segir: \u201eR\u00edkis\u00fatvarpi\u00f0 er n\u00fa, r\u00e9tt einn ganginn, \u00ed skotl\u00ednu str\u00ed\u00f0andi fylkinga \u00e1 Al\u00feingi.\u201c<\/p>\n<p>S\u00e9 notu\u00f0 s\u00f6gn til a\u00f0 l\u00fdsa samskiptum \u00feeirra h\u00f3pa sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a v\u00e6ri e\u00f0lilegast a\u00f0 nota mi\u00f0mynd sagnarinnar <em>berja <\/em>og segja <em>fylkingar berjast<\/em> \u2013 eins og \u00e1\u00f0ur segir k\u00e6mi vart til greina a\u00f0 nota s\u00f6gnina <em>str\u00ed\u00f0a <\/em>og segja <em>fylkingar str\u00ed\u00f0a<\/em>. En \u00feegar \u00fearf a\u00f0 nota l\u00fdsingaror\u00f0 um athafnir fylkinganna er ekki h\u00e6gt a\u00f0 nota l\u00fdsingarh\u00e1tt n\u00fat\u00ed\u00f0ar af <em>berja<\/em> og segja *<em>berjandi fylkingar<\/em> vegna \u00feess a\u00f0 germyndin <em>berja <\/em>merkir d\u00e1l\u00edti\u00f0 anna\u00f0 en mi\u00f0myndin <em>berjast<\/em>. \u00de\u00e1 vandast m\u00e1li\u00f0, \u00fev\u00ed a\u00f0 l\u00fdsingarh\u00e1ttur n\u00fat\u00ed\u00f0ar \u00ed mi\u00f0mynd \u2013 sem \u00e6tti a\u00f0 vera <em>berjandist<\/em> \u00fear e\u00f0 mi\u00f0myndarendingin <em>\u2013st<\/em> kemur alltaf aftast \u2013 er varla til \u00ed e\u00f0lilegu n\u00fat\u00edmam\u00e1li og t.d. <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/beyging\/426041\">ekki gefinn<\/a> \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls<\/em>. \u00deess vegna er \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 segja *<em>berjandist fylkingar<\/em>.<\/p>\n<p>L\u00fdsingarh\u00e1ttur n\u00fat\u00ed\u00f0ar \u00ed mi\u00f0mynd var hins vegar til \u00ed fornu m\u00e1li en enda\u00f0i \u00fe\u00e1 \u00e1 <em>-sk <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>-st <\/em>\u2013 <em>berjandisk<\/em>. \u00deeirri mynd breg\u00f0ur stundum fyrir \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li en \u00fe\u00e1 \u00e6vinlega \u00ed spaugi e\u00f0a h\u00e1lfk\u00e6ringi a\u00f0 \u00fev\u00ed er vir\u00f0ist. \u00cd br\u00e9fi fr\u00e1 Matth\u00edasi Jochumssyni \u00ed <em>\u00cdsafold <\/em>1915 segir: \u201enema sk\u00e1ldi\u00f0 s\u00e9 eins og \u00f6rkin gamla, byltandisk og berjandisk \u00ed brimr\u00f3ti veraldarfl\u00f3\u00f0sins.\u201c Halld\u00f3r Laxness nota\u00f0i sambandi\u00f0 <em>berjandisk og b\u00f6lvandisk <\/em>nokkrum sinnum, m.a. \u00ed <em>Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0u f\u00f3lki<\/em>: \u201en\u00f3g var a\u00f0 hafa hr\u00fatinn S\u00e9ra Gu\u00f0mund og br\u00f3\u00f0ur hans \u00e1 kr\u00f3nni hinumegin vi\u00f0 fl\u00f3rinn, berjandisk og b\u00f6lvandisk alla n\u00f3ttina.\u201c \u00cd grein eftir Gu\u00f0mund Andra Thorsson \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2016 segir: \u201e\u00fear sem fullir karlmenn fara um \u00ed flokkum, berjandisk og b\u00f6lvandisk.\u201c<\/p>\n<p>\u00d6rf\u00e1 d\u00e6mi m\u00e1 \u00fe\u00f3 finna um <em>berjandist<\/em>. \u00cd s\u00e1lmi \u00ed <em>S\u00e1lmab\u00f3k Gu\u00f0brands biskups <\/em>fr\u00e1 1589 segir: \u201eLausn, blessun og br\u00fa\u00f0guminn, \/ berjandist fyrir s\u00f6fnu\u00f0 sinn.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1971 segir: \u201eGoethe 10 \u00e1rum eldri, lifandi og alinn upp vi\u00f0 allsn\u00e6gtir, en Schiller af f\u00e1t\u00e6kum foreldrum og berjandist allt l\u00edfi\u00f0 vi\u00f0 basl og veikindi.\u201c \u00cd <em>Kjarnanum <\/em>2016 segir: \u201eHvers mega \u00feeir \u00fatger\u00f0armenn \u00fe\u00e1 gjalda sem l\u00f6g\u00f0u allt traust sitt \u00e1 \u00e6\u00f0stu r\u00e1\u00f0amenn \u00fej\u00f3\u00f0arinnar, innan \u00feings e\u00f0a berjandist blj\u00fagir vi\u00f0 \u00fe\u00e1 \u00ed b\u00f6nkum?\u201c En \u00feetta hlj\u00f3mar undarlega og \u00feess vegna er l\u00fdsingarh\u00e1ttur n\u00fat\u00ed\u00f0ar af <em>str\u00ed\u00f0a <\/em>nota\u00f0ur \u00ed sta\u00f0inn. Sambandi\u00f0 <em>str\u00ed\u00f0andi fylkingar <\/em>og \u00fdmis \u00f6nnur hli\u00f0st\u00e6\u00f0 samb\u00f6nd eru l\u00f6ngu or\u00f0in f\u00f6st \u00ed m\u00e1linu og ekkert vi\u00f0 \u00feau a\u00f0 athuga.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nafnor\u00f0i\u00f0 str\u00ed\u00f0 er mj\u00f6g algengt \u00ed m\u00e1linu \u00ed merkingunni 'vi\u00f0ureign vopna\u00f0ra hermanna, ofast \u00e1 vegum yfirvalda og \u00ed langan t\u00edma' eins og \u00fea\u00f0 er sk\u00fdrt \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k \u2013 einnig \u00ed \u00fdmsum yfirf\u00e6r\u00f0um merkingum eins og kalt str\u00ed\u00f0, str\u00ed\u00f0 gegn f\u00edkniefnum o.s.frv. Samsvarandi s\u00f6gn, str\u00ed\u00f0a, er l\u00edka til en hefur langoftast merkinguna 'gera gr\u00edn a\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6718","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6718","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6718"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6718\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6720,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6718\/revisions\/6720"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6718"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6718"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6718"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}