{"id":6730,"date":"2024-08-17T20:00:34","date_gmt":"2024-08-17T20:00:34","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6730"},"modified":"2024-08-19T07:30:07","modified_gmt":"2024-08-19T07:30:07","slug":"eg-erfdi-hann-ad-laninu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/08\/17\/eg-erfdi-hann-ad-laninu\/","title":{"rendered":"\u00c9g erf\u00f0i hann a\u00f0 l\u00e1ninu"},"content":{"rendered":"<p>N\u00fdlega rakst \u00e9g \u00e1 \u00e1bendingu um a\u00f0 s\u00f6gnin <em>erfa <\/em>hef\u00f0i veri\u00f0 notu\u00f0 ranglega \u00ed \u00fe\u00fd\u00f0ingu \u00e1 barnaefni \u00ed sj\u00f3nvarpinu. S\u00f6gnin er einkum notu\u00f0 \u00ed samb\u00f6ndunum <em>erfa eitthva\u00f0 <\/em>sem merkir 'f\u00e1 e-n hlut e\u00f0a eignir \u00ed arf' og <em>erfa einhvern <\/em>sem merkir 'f\u00e1 arf eftir einhvern' en \u00ed d\u00e6minu sem v\u00edsa\u00f0 var til haf\u00f0i h\u00fan veri\u00f0 notu\u00f0 \u00ed merkingunni 'arflei\u00f0a', \u00fe.e. 'l\u00e1ta einhvern f\u00e1 (eitthva\u00f0 \u00ed) arf'. <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/72063\">Vara\u00f0<\/a> er s\u00e9rstaklega vi\u00f0 \u00feessari notkun \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankanum<\/em>: \u201eAthuga a\u00f0 rugla ekki saman s\u00f6gnunum <strong>arflei\u00f0a <\/strong>og <strong>erfa<\/strong>. R\u00e9tt er a\u00f0 tala um a\u00f0 <strong>arflei\u00f0a einhvern a\u00f0 einhverju<\/strong> og <strong>erfa eitthva\u00f0<\/strong>.\u201c En vitanlega \u00fe\u00e6tti ekki \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 vara vi\u00f0 \u00feessari notkun nema h\u00fan hef\u00f0i t\u00ed\u00f0kast eitthva\u00f0, og h\u00e6gt er a\u00f0 finna allnokkur d\u00e6mi um hana \u00fe\u00f3tt erfitt s\u00e9 a\u00f0 leita a\u00f0 \u00feeim \u00e1 rafr\u00e6nan h\u00e1tt.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g fann \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00ed <em>N\u00fdjum kv\u00f6ldv\u00f6kum <\/em>1927: \u201eVonandi hefir hann ekki erft mig a\u00f0 g\u00f6rmunum s\u00ednum.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1953 segir: \u201eL\u00e6knir nokkur, H\u00f3lm a\u00f0 nafni, myrti einn af sj\u00faklingum s\u00ednum, sem haf\u00f0i erft hann a\u00f0 mikilli fj\u00e1rupph\u00e6\u00f0.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1957 segir: \u201e\u00deau g\u00e6tu lifa\u00f0 eins og furstar, a\u00f0eins af v\u00f6xtunum af \u00f6llum \u00feeim au\u00f0\u00e6fum, sem Qrace myndi erfa hann a\u00f0.\u201c \u00cd \u201eM\u00f3\u00f0urm\u00e1ls\u00fe\u00e6tti\u201c <em>V\u00edsis <\/em>sk\u00f6mmu s\u00ed\u00f0ar spyr br\u00e9fritari \u201ehvort ekki s\u00e9 h\u00e9r rangt fari\u00f0 me\u00f0 s\u00f6gnina a\u00f0 erfa\u201c og umsj\u00f3narma\u00f0ur \u00fe\u00e1ttarins <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1187424?iabr=on#page\/n5\/mode\/1up\/\">svarar<\/a>: \u201e\u00c9g kannast ekki vi\u00f0 \u00feessa notkun sagnarinnar a\u00f0 erfa og tel hana ranga. H\u00fan merkir a\u00f0 f\u00e1 eitthva\u00f0 \u00ed arf, en ekki l\u00e1ta arf af hendi [\u2026]. \u00cd umr\u00e6ddri m\u00e1lsgrein mun blanda\u00f0 saman s\u00f6gnunum <strong>erfa<\/strong> og <strong>arflei\u00f0a<\/strong>.\u201c<\/p>\n<p>D\u00e6mum vir\u00f0ist svo fj\u00f6lga undir lok aldarinnar. \u00cd <em>T\u00edmanum <\/em>1990 segir: \u201eErf\u00f0i hann f\u00e9lagi\u00f0 a\u00f0 \u00f6llum eigum s\u00ednum.\u201c \u00cd <em>Skagabla\u00f0inu <\/em>1991 segir: \u201e\u00dear haf\u00f0i blessunin h\u00fan L\u00edna m\u00f3\u00f0ursystir Fr\u00edu erft hana a\u00f0 kofa sem h\u00fan kalla\u00f0i sumarb\u00fasta\u00f0.\u201c \u00cd <em>Helgarp\u00f3stinum <\/em>1994 segir: \u201e\u00deegar hann erfir hana a\u00f0 \u00f6llum au\u00f0\u00e6fum s\u00ednum reyna h\u00e1lfsystkini hennar a\u00f0 kn\u00e9setja hana me\u00f0 \u00f6llum hugsanlegum r\u00e1\u00f0um.\u201c \u00cd <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5414372?iabr=on#page\/n91\/mode\/1up\/\">grein<\/a> eftir Margr\u00e9ti J\u00f3nsd\u00f3ttur \u00ed <em>\u00cdslensku m\u00e1li <\/em>2003 eru tilf\u00e6r\u00f0 nokkur d\u00e6mi fr\u00e1 \u00fev\u00ed kringum aldam\u00f3tin. Nokkur d\u00e6mi eru \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, m.a. \u201eMisstu efna\u00f0an n\u00e1kominn \u00e6ttingja sem l\u00edklegur er a\u00f0 erfa \u00feig a\u00f0 nokkrum millj\u00f3num\u201c \u00ed <em>Vi\u00f0skiptabla\u00f0inu <\/em>2013. \u00cd <em>mbl.is <\/em>2024 segir: \u201e\u00c9g er a\u00f0 hugsa um a\u00f0 gera erf\u00f0askr\u00e1 og erfa hann a\u00f0 l\u00e1ninu.\u201c<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 kann a\u00f0 vir\u00f0ast s\u00e9rkennilegt a\u00f0 nota s\u00f6mu s\u00f6gnina b\u00e6\u00f0i um a\u00f0 f\u00e1 arf og \u00e1nafna arfi en hli\u00f0st\u00e6\u00f0 d\u00e6mi eru \u00fe\u00f3 til \u00ed m\u00e1linu eins og Margr\u00e9t J\u00f3nsd\u00f3ttir bendir \u00e1 \u00ed \u00e1\u00f0urnefndri grein. \u00cd setningu eins og <em>\u00e9g leig\u00f0i \u00edb\u00fa\u00f0 \u00e1 Nj\u00e1lsg\u00f6tunni <\/em>getur <em>leig\u00f0i <\/em>merkt b\u00e6\u00f0i 'var me\u00f0 \u00e1 leigu' og 'leig\u00f0i \u00fat'. \u00cd setningu eins og <em>\u00e9g l\u00e1na\u00f0i peninga<\/em> merkir <em>l\u00e1na\u00f0i <\/em>venjulega 'veitti l\u00e1n' en er l\u00edka stundum haft \u00ed merkingunni 'f\u00e9kk a\u00f0 l\u00e1ni' en \u00fea\u00f0 eru tr\u00falega d\u00f6nsk \u00e1hrif. Notkun <em>erfa <\/em>\u00ed merkingunni 'arflei\u00f0a' ver\u00f0ur hins vegar varla rakin til erlendra \u00e1hrifa \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00e6\u00f0i \u00ed d\u00f6nsku og ensku eru mismunandi sagnir haf\u00f0ar um a\u00f0 'f\u00e1 \u00ed arf' og 'arflei\u00f0a'. Einnig m\u00e1 nefna a\u00f0 s\u00f6gnin <em>versla <\/em>merkti \u00e1\u00f0ur oft 'selja', s\u00ed\u00f0ar 'kaupa og selja' en hefur n\u00fa oft merkinguna 'kaupa'.<\/p>\n<p>\u00cd grein Margr\u00e9tar er bent \u00e1 a\u00f0 \u00feegar s\u00f6gnin <em>erfa <\/em>er h\u00f6f\u00f0 \u00ed \u00feessari merkingu fylgir henni \u00fdmist forsetningin <em>a\u00f0<\/em> e\u00f0a <em>af<\/em> enda er \u00feeim forsetningum oft blanda\u00f0 saman. En <em>erfa einhvern a\u00f0<\/em> \/<em> af einhverju <\/em>getur a\u00f0eins merkt 'arflei\u00f0a', aldrei 'f\u00e1 \u00ed arf', \u00feannig a\u00f0 \u00fe\u00f3tt <em>erfa <\/em>s\u00e9 notu\u00f0 \u00ed merkingunni 'arflei\u00f0a' er s\u00fa notkun alltaf a\u00f0greind fr\u00e1 notkun hennar \u00ed merkingunni 'f\u00e1 (\u00ed) arf'. \u00dea\u00f0 er ekkert \u00ed ger\u00f0 sagnarinnar <em>erfa <\/em>sem segir a\u00f0 h\u00fan merki frekar 'f\u00e1 (\u00ed) arf' en 'arflei\u00f0a' og \u00fev\u00ed er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r ekkert undarlegt \u00fe\u00f3tt h\u00fan s\u00fdni tilhneigingu til a\u00f0 hafa b\u00e1\u00f0ar merkingarnar, r\u00e9tt eins og <em>leigja<\/em>. En \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 notkunin \u00ed merkingunni 'arflei\u00f0a' valdi sjaldnast misskilningi vegna mismunandi setningafr\u00e6\u00f0ilegs umhverfis er r\u00e9tt a\u00f0 halda sig vi\u00f0 hef\u00f0bundna merkingu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00fdlega rakst \u00e9g \u00e1 \u00e1bendingu um a\u00f0 s\u00f6gnin erfa hef\u00f0i veri\u00f0 notu\u00f0 ranglega \u00ed \u00fe\u00fd\u00f0ingu \u00e1 barnaefni \u00ed sj\u00f3nvarpinu. S\u00f6gnin er einkum notu\u00f0 \u00ed samb\u00f6ndunum erfa eitthva\u00f0 sem merkir 'f\u00e1 e-n hlut e\u00f0a eignir \u00ed arf' og erfa einhvern sem merkir 'f\u00e1 arf eftir einhvern' en \u00ed d\u00e6minu sem v\u00edsa\u00f0 var til haf\u00f0i h\u00fan veri\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6730","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6730","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6730"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6730\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6731,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6730\/revisions\/6731"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6730"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6730"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6730"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}