{"id":6759,"date":"2024-08-22T16:47:15","date_gmt":"2024-08-22T16:47:15","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6759"},"modified":"2024-08-22T16:47:15","modified_gmt":"2024-08-22T16:47:15","slug":"thar-ad-segja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/08\/22\/thar-ad-segja\/","title":{"rendered":"\u00dear a\u00f0 segja"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0asambandi\u00f0 <em>\u00fea\u00f0 er a\u00f0 segja <\/em>er svo algengt a\u00f0 \u00fea\u00f0 er s\u00e9rst\u00f6k <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/54759\">fletta<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>, sk\u00fdrt 'sagt \u00feegar n\u00e1nari \u00fatsk\u00fdring \u00e1 \u00fev\u00ed sem \u00e1\u00f0ur er komi\u00f0 fylgir \u00e1 eftir; oft skammstafa\u00f0 \u00fe.e.a.s.'. \u00dea\u00f0 er gamalt \u00ed m\u00e1linu \u2013 elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00ed <em>Nor\u00f0urfara <\/em>1849: \u201eFyrst hefur \u00fea\u00f0 samt l\u00edklega veri\u00f0 haft um Frakka, \u00fea\u00f0 er a\u00f0 segja hina fornu keltnesku en lat\u00ednsku\u00f0u Galla.\u201c Alls eru um fimmt\u00edu \u00fe\u00fasund d\u00e6mi um sambandi\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>og auk \u00feess um sext\u00edu \u00fe\u00fasund um skammst\u00f6fun \u00feess, <em>\u00fe.e.a.s<\/em>. Nokku\u00f0 vir\u00f0ist \u00fe\u00f3 hafa dregi\u00f0 \u00far notkun b\u00e6\u00f0i sambandsins og skammst\u00f6funarinnar \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00feremur \u00e1ratugum e\u00f0a svo. A\u00f0 einhverju leyti m\u00e1 rekja \u00fea\u00f0 til uppkomu n\u00fds sambands \u00ed s\u00f6mu merkingu, <em>\u00fear a\u00f0 segja<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd e\u00f0lilegum frambur\u00f0i renna \u00ferj\u00fa fyrstu or\u00f0 sambandsins, <em>\u00fea\u00f0 er a\u00f0<\/em>, yfirleitt saman og ver\u00f0a <em>\u00feara<\/em>(<em>\u00f0<\/em>). \u00d6nghlj\u00f3\u00f0i\u00f0 <em>\u00f0<\/em> ver\u00f0ur mj\u00f6g oft veikt e\u00f0a fellur alveg brott \u00ed enda or\u00f0s, \u00feannig a\u00f0 <em>\u00fea\u00f0<\/em> ver\u00f0ur <em>\u00fea<\/em>. \u00de\u00e1 eru komin saman tv\u00f6 \u00e1herslulaus s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0, <em>a<\/em> \u00ed <em>\u00fea<\/em> og <em>e <\/em>\u00ed <em>er<\/em>, og \u00ed sl\u00edkum tilvikum fellur anna\u00f0 s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i\u00f0 n\u00e6r alltaf brott \u2013 \u00fatkoman ver\u00f0ur <em>\u00fear <\/em>(<em>\u00fea\u00f0 er <\/em>&gt; <em>\u00fea er<\/em> &gt; <em>\u00fear<\/em>). \u00deetta gerist og er e\u00f0lilegt \u00ed frambur\u00f0i f\u00f3lks sem \u00e6tlar s\u00e9r a\u00f0 segja <em>\u00fea\u00f0 er a\u00f0<\/em> \u2013 og telur sig vera a\u00f0 segja <em>\u00fea\u00f0 er a\u00f0<\/em>. En vegna \u00feess a\u00f0 <em>\u00fear <\/em>er au\u00f0vita\u00f0 vel \u00feekkt og mj\u00f6g algengt or\u00f0 \u00ed m\u00e1linu er skiljanlegt a\u00f0 frambur\u00f0urinn <em>\u00feara<\/em>(<em>\u00f0<\/em>) s\u00e9 stundum t\u00falka\u00f0ur sem <em>\u00fear a\u00f0<\/em> \u2013 \u00fe.e. atviksor\u00f0i\u00f0 <em>\u00fear <\/em>og nafnh\u00e1ttarmerki\u00f0 <em>a\u00f0<\/em>. \u00deegar <em>\u00fear a\u00f0 segja<\/em> fer a\u00f0 sj\u00e1st \u00e1 prenti bendir \u00fea\u00f0 til breytts m\u00e1lskilnings.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>og bendir til \u00feessa m\u00e1lskilnings er \u00ed <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1962: \u201e\u00dear var m\u00e9r aftur \u00fath\u00fdst, \u00fear a\u00f0 segja stj\u00f3rnin og \u00fej\u00e1lfararnir s\u00e1u mig aldrei.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1970 segir: \u201eSetja skal t\u00f6lustaf \u2013 ekki kross \u2013 fyrir framan n\u00f6fn manna \u00e1 pr\u00f3fkj\u00f6rsse\u00f0linum og t\u00f6lusetja \u00ed \u00feeirri r\u00f6\u00f0, sem \u00f3ska\u00f0 er a\u00f0 \u00feeir skipi frambo\u00f0slistann, \u00fear a\u00f0 segja \u00ed 5 efstu s\u00e6ti frambo\u00f0slistans.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1974 segir: \u201eauk \u00feess er hann \u00ed\u00fer\u00f3ttakennari vi\u00f0 barna og unglingask\u00f3la i Malm\u00f6 \u2013 \u00fear a\u00f0 segja \u00fear til \u00ed s\u00ed\u00f0ustu viku a\u00f0 hann meiddist.\u201c \u00cd <em>Foringjanum <\/em>1976 segir: \u201eM\u00f3tsgjaldi\u00f0 ver\u00f0ur mj\u00f6g stillt \u00ed h\u00f3f \u00fear a\u00f0 segja a\u00f0eins 700 kr.\u201c \u00cd <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins <\/em>1977 segir: \u201eT\u00e6knina \u00fear a\u00f0 segja, uppist\u00f6\u00f0una og \u00edvafi\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>Sem fyrr segir er skammst\u00f6funin <em>\u00fe.e.a.s. <\/em>algengari en <em>\u00fea\u00f0 er a\u00f0 segja <\/em>\u00e1 t\u00edmarit.is, og eins og vi\u00f0 er a\u00f0 b\u00faast er sambandi\u00f0 <em>\u00fear a\u00f0 segja <\/em>einnig oft skammstafa\u00f0. \u00dea\u00f0 er reyndar ekki alltaf alveg lj\u00f3st fyrir hva\u00f0 skammst\u00f6funin <em>\u00fe.a.s. <\/em>stendur, en elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn \u00fear sem h\u00fan g\u00e6ti sta\u00f0i\u00f0 fyrir <em>\u00fear a\u00f0 segja<\/em> er \u00ed <em>Viljanum <\/em>1958: \u201e\u00deeir, sem vilja b\u00faa \u00ed h\u00fasi eiga \u00feess kost, \u00fe.a.s. \u00feeir f\u00e1 r\u00fam me\u00f0 svampd\u00ednu gegn v\u00e6gu ver\u00f0i.\u201c \u00cd <em>Verkamanninum <\/em>1958 segir: \u201eGerum r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 tannskemmdir minnku\u00f0u um \u00fe\u00f3 ekki v\u00e6ri meira en \u00feri\u00f0jung \u00fe.a.s. um ca. 120.000 kr.\u201c T\u00ed\u00f0ni skammst\u00f6funarinnar eykst hra\u00f0ar en t\u00ed\u00f0ni <em>\u00fear a\u00f0 segja<\/em> en stundum er hugsanlegt a\u00f0 h\u00fan standi fyrir eitthva\u00f0 anna\u00f0. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru r\u00fam 400 d\u00e6mi um <em>\u00fe.a.s.<\/em><\/p>\n<p>S\u00e1raf\u00e1 d\u00e6mi eru um <em>\u00fear a\u00f0 segja <\/em>framan af og verulegur hluti \u00feeirra \u00far skrifum tiltekinna bla\u00f0amanna. Um 1990 fer d\u00e6mum fj\u00f6lgandi, og \u00fe\u00f3 einkum eftir aldam\u00f3t. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru r\u00famlega 4.100 d\u00e6mi um sambandi\u00f0, \u00fear af r\u00fam 3.700 af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed auglj\u00f3st a\u00f0 \u00feetta er einkenni \u00e1 \u00f3formlegu m\u00e1lsni\u00f0i en er \u00fe\u00f3 einnig or\u00f0i\u00f0 fast \u00ed sessi \u00ed formlegra m\u00e1li. \u00cd sj\u00e1lfu s\u00e9r er tilur\u00f0 \u00feessa sambands mj\u00f6g e\u00f0lileg \u2013 margar m\u00e1lbreytingar ver\u00f0a einmitt \u00feannig a\u00f0 hlustendur t\u00falka tiltekin or\u00f0 e\u00f0a or\u00f0asamb\u00f6nd \u00e1 annan h\u00e1tt en \u00feau voru hugsu\u00f0. Sambandinu <em>\u00fear a\u00f0 segja<\/em> svipar l\u00edka til sambandsins <em>\u00fear a\u00f0 auki<\/em>. F\u00f3lk getur haft misjafnar sko\u00f0anir \u00e1 breytingunni og \u00feessu n\u00fdja sambandi, en \u00e9g s\u00e9 enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0asambandi\u00f0 \u00fea\u00f0 er a\u00f0 segja er svo algengt a\u00f0 \u00fea\u00f0 er s\u00e9rst\u00f6k fletta \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k, sk\u00fdrt 'sagt \u00feegar n\u00e1nari \u00fatsk\u00fdring \u00e1 \u00fev\u00ed sem \u00e1\u00f0ur er komi\u00f0 fylgir \u00e1 eftir; oft skammstafa\u00f0 \u00fe.e.a.s.'. \u00dea\u00f0 er gamalt \u00ed m\u00e1linu \u2013 elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 t\u00edmarit.is er \u00ed Nor\u00f0urfara 1849: \u201eFyrst hefur \u00fea\u00f0 samt l\u00edklega veri\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6759","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6759","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6759"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6759\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6760,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6759\/revisions\/6760"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6759"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6759"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6759"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}