{"id":6785,"date":"2024-09-05T13:15:00","date_gmt":"2024-09-05T13:15:00","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6785"},"modified":"2024-09-05T13:16:09","modified_gmt":"2024-09-05T13:16:09","slug":"barist-vid-vindmyllur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/09\/05\/barist-vid-vindmyllur\/","title":{"rendered":"Barist vi\u00f0 vindmyllur"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var h\u00e9r spurt hvort ekki \u00feyrfti a\u00f0 \u201efinna gott nafn \u00e1 svokalla\u00f0ar vindmyllur\u201c til rafmagnsframlei\u00f0slu, enda <em>mali<\/em> \u00fe\u00e6r ekki neitt. \u00dea\u00f0 er vissulega r\u00e9tt a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>mylla<\/em>, sem er t\u00f6kuor\u00f0 eins og langa <em>l<\/em>-i\u00f0 bendir til, er <a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/12738\">skylt<\/a> s\u00f6gninni <em>mala<\/em> en or\u00f0i\u00f0 <em>vindmylla <\/em>\u2013 sem v\u00e6ntanlega hefur veri\u00f0 teki\u00f0 inn \u00ed m\u00e1li\u00f0 \u00far d\u00f6nsku enda <em>vindmyllur <\/em>mun eldri \u00ed Danm\u00f6rku en \u00e1 \u00cdslandi \u2013 er \u00fe\u00f3 nota\u00f0 \u00ed mun v\u00ed\u00f0ari merkingu en s\u00e1 uppruni gefur tilefni til. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er \u00fea\u00f0 sk\u00fdrt 't\u00e6ki sem kn\u00fai\u00f0 er af vindi (me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 l\u00e1ta hann sn\u00faa v\u00e6ngjahj\u00f3li) og afkastar \u00feannig \u00fdmiss konar vinnu'. \u00dearna er a\u00f0al\u00e1herslan sem s\u00e9 \u00e1 hin \u00fatlitslegu einkenni, v\u00e6ngjahj\u00f3li\u00f0 (spa\u00f0ana), en ekki \u00e1 \u00fe\u00e1 s\u00e9rt\u00e6ku n\u00fdtingu sem upphaflega f\u00f3lst \u00ed seinni li\u00f0 or\u00f0sins.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er engin n\u00fdjung a\u00f0 nota vindkn\u00fain v\u00e6ngjahj\u00f3l til a\u00f0 framlei\u00f0a orku sem n\u00fdtt er \u00e1 \u00fdmsan h\u00e1tt \u2013 ekki bara til a\u00f0 mala korn. \u00cd Hollandi hafa vindmyllur t.d. lengi veri\u00f0 nota\u00f0ar til a\u00f0 d\u00e6la vatni til \u00e1veitu og upp\u00feurrkunar. En \u00fe\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 <em>windmolen <\/em>sem nota\u00f0 er \u00fear \u00ed landi um sl\u00edk mannvirki til orkuframlei\u00f0slu \u2013 sem og or\u00f0i\u00f0 <em>windmill <\/em>sem nota\u00f0 er \u00e1 sama h\u00e1tt \u00ed ensku \u2013 samsvari \u00edslenska or\u00f0inu <em>vindmylla<\/em> r\u00e6\u00f0ur \u00fea\u00f0 vitanlega ekki merkingu or\u00f0sins \u00ed \u00edslensku. Merking or\u00f0a sem eiga s\u00e9r sama uppruna \u00fer\u00f3ast oft \u00e1 \u00f3l\u00edkan h\u00e1tt \u00ed skyldum tungum\u00e1lum vegna mismunandi a\u00f0st\u00e6\u00f0na og \u00feess vegna g\u00e6ti notkun or\u00f0sins <em>vindmylla <\/em>\u00ed \u00edslensku vel veri\u00f0 takm\u00f6rku\u00f0 vi\u00f0 hina b\u00f3kstaflegu merkingu, enda fyrirb\u00e6ri\u00f0 alltaf veri\u00f0 sjaldg\u00e6ft h\u00e9r.<\/p>\n<p>D\u00e6min s\u00fdna samt a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>vindmylla <\/em>hefur lengi veri\u00f0 nota\u00f0 \u00ed v\u00ed\u00f0ri merkingu \u00ed \u00edslensku, \u00e1 svipa\u00f0an h\u00e1tt og samsvarandi or\u00f0 \u00ed skyldum m\u00e1lum. \u00cd <em>L\u00f6gbergi <\/em>1903 segir: \u201eTalsvert er \u00fear af vel hirtum sk\u00f3gi, [\u2026] vindmylla sem rekur vi\u00f0ars\u00f6g, vatnsd\u00e6lu og s\u00f6xunarj\u00e1rn.\u201c \u00cd <em>Nor\u00f0urlandi <\/em>1906 segir: \u201eaf \u00fev\u00ed vatns\u00fer\u00fdstingurinn er ekki n\u00e6gur, er vindmylla l\u00e1tin d\u00e6la vatninu upp \u00ed vatns\u00fer\u00f3.\u201c \u00cd <em>Vestra <\/em>1906 segir: \u201eVatni\u00f0 er teki\u00f0 \u00far brunni sem grafinn var 45 m. \u00e1 d\u00fdpt, oger \u00fea\u00f0 d\u00e6lt upp \u00far honum me\u00f0 vindmyllu.\u201c \u00cd <em>Fjallkonunni <\/em>1906 segir: \u201eHann er v\u00edsindama\u00f0ur mikill og er nafnkunnur fyrir tilraunir, sem hann hefir gert til \u00feess a\u00f0 nota vindinn sem hreyfiafl \u00ed vinnuv\u00e9lum. \u00cd Askov er afarmikil vindmylla, sem hann notar \u00ed \u00feessu skyni.\u201c<\/p>\n<p>V\u00ed\u00f0a kemur beinl\u00ednis fram a\u00f0 <em>vindmylla <\/em>s\u00e9 notu\u00f0 til rafmagnsframlei\u00f0slu. \u00cd <em>Austra <\/em>1896 segir: \u201eVi\u00f0 l\u00e9tum vindmylluna b\u00faa til elektriskt lj\u00f3s og gekk \u00fea\u00f0 vel.\u201c S\u00ed\u00f0ar sama \u00e1r segir \u00ed sama bla\u00f0i: \u201eRafurmagnslj\u00f3si\u00f0 \u00e1 skipinu var framleytt me\u00f0 vindmyllu.\u201c \u00cd <em>Fjallkonunni <\/em>1903 segir: \u201eHann hefur n\u00fa um all m\u00f6rg \u00e1r fengizt vi\u00f0 tilraunir me\u00f0 vindmyllur, b\u00e6\u00f0i til a\u00f0 framlei\u00f0a rafurmagn, og svo til a\u00f0 nota vindinn \u00ed sambandi vi\u00f0 mylluna til a\u00f0 sn\u00faa og hreyfa \u00fdmsar v\u00e9lar.\u201c \u00cd <em>L\u00f6gr\u00e9ttu <\/em>1906 segir: \u201e\u00cd Vallekildel\u00fd\u00f0h\u00e1sk\u00f3la er l\u00edka rafl\u00fdsing, sem vindmylla eftir la Cour framlei\u00f0ir.\u201c \u00cd <em>Su\u00f0urlandi <\/em>1913 er sagt fr\u00e1 hugmyndum um rafmagnsframlei\u00f0slu \u201efyrir kaupt\u00fanin h\u00e9rna\u201c og ein \u00feeirra er: \u201eTv\u00e6r st\u00f6\u00f0var, s\u00edn \u00ed hvoru \u00feorpi, me\u00f0 vindmyllum.\u201c<\/p>\n<p>Oft bent \u00e1 a\u00f0 \u00ed sta\u00f0 or\u00f0sins <em>vindmylla <\/em>s\u00e9 r\u00e9tt a\u00f0 nota or\u00f0in <em>vindrafst\u00f6\u00f0 <\/em>e\u00f0a <em>vindrella<\/em> um vindkn\u00fai\u00f0 t\u00e6ki til rafmagnsframlei\u00f0slu eins og lengi hafi veri\u00f0 gert. Or\u00f0i\u00f0 <em>vindrella <\/em>er sk\u00fdrt 'verkf\u00e6ri me\u00f0 sp\u00f6\u00f0um sem sn\u00faast \u00ed vindi (nota\u00f0 til vindhra\u00f0am\u00e6linga, raforkuframlei\u00f0slu og sem leikfang)' \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>Heimi <\/em>1904: \u201e\u00fe\u00e1 er mj\u00f6g l\u00e9tt \u00far \u00fev\u00ed a\u00f0 halda \u00e1fram ofan \u00ed m\u00f3ti og ver\u00f0a a\u00f0 sannf\u00e6ringarlausri vindrellu, er sn\u00fdst me\u00f0 \u00f6llum \u00e1ttum.\u201c \u00dearna er or\u00f0i\u00f0 greinilega nota\u00f0 \u00ed merkingunni 'vingull' og sama gildir um flest eldri d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0. Elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00ed merkingunni \u201at\u00e6ki til rafmagnsframlei\u00f0slu\u2018 er \u00ed <em>Heilbrig\u00f0issk\u00fdrslum <\/em>1941: \u201e\u00c1 1 heimili hefur veri\u00f0 rafl\u00fdst me\u00f0 ,,vindrellu\u201c, og \u00ed r\u00e1\u00f0i er, a\u00f0 \u00fe\u00e6r komi \u00e1 fleiri heimili.\u201c<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 <em>vindrafst\u00f6\u00f0 <\/em>er \u00ed <em>T\u00edmariti Verkfr\u00e6\u00f0ingaf\u00e9lags \u00cdslands <\/em>1919: \u201eMenn s\u00e1u a\u00f0 v\u00edsu af fenginni reynslu a\u00f0 sjerst\u00e6\u00f0ar vindrafst\u00f6\u00f0var borgu\u00f0u sig \u00f3v\u00ed\u00f0a.\u201c Or\u00f0i\u00f0 er einnig <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/171328\/merkja\/vindrafst%C3%B6%C3%B0\">flettior\u00f0<\/a> \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924. \u00deetta er vitanlega gott og gilt or\u00f0, en eftir stendur a\u00f0 elsta or\u00f0i\u00f0 um 'vindkn\u00fai\u00f0 mannvirki me\u00f0 sp\u00f6\u00f0um n\u00fdtt til rafmagnsframlei\u00f0slu' er <em>vindmylla <\/em>sem fyrst kemur fyrir \u00ed \u00feessari merkingu 1896 eins og \u00e1\u00f0ur segir. \u00dea\u00f0 er a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u mj\u00f6g algengt og fullkomlega e\u00f0lilegt a\u00f0 merking or\u00f0a breytist me\u00f0 t\u00edmanum og h\u00e6tti a\u00f0 vera \u201er\u00f6kr\u00e9tt\u201c mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 upprunann \u2013 \u00fea\u00f0 er ekki lengur \u00fe\u00f6rf \u00e1 or\u00f0inu \u00ed upphaflegri merkingu. Andsta\u00f0a vi\u00f0 a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 <em>vindmylla <\/em>\u00ed \u00feessari merkingu er sannk\u00f6llu\u00f0 bar\u00e1tta vi\u00f0 vindmyllur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var h\u00e9r spurt hvort ekki \u00feyrfti a\u00f0 \u201efinna gott nafn \u00e1 svokalla\u00f0ar vindmyllur\u201c til rafmagnsframlei\u00f0slu, enda mali \u00fe\u00e6r ekki neitt. \u00dea\u00f0 er vissulega r\u00e9tt a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 mylla, sem er t\u00f6kuor\u00f0 eins og langa l-i\u00f0 bendir til, er skylt s\u00f6gninni mala en or\u00f0i\u00f0 vindmylla \u2013 sem v\u00e6ntanlega hefur veri\u00f0 teki\u00f0 inn \u00ed m\u00e1li\u00f0 \u00far [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6785","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6785","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6785"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6785\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6787,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6785\/revisions\/6787"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6785"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6785"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6785"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}