{"id":6788,"date":"2024-09-06T11:43:28","date_gmt":"2024-09-06T11:43:28","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6788"},"modified":"2024-09-06T11:43:28","modified_gmt":"2024-09-06T11:43:28","slug":"politiskt-ordaval","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/09\/06\/politiskt-ordaval\/","title":{"rendered":"P\u00f3lit\u00edskt or\u00f0aval"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g f\u00e9kk \u00fe\u00e1 athugasemd vi\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/09\/05\/barist-vid-vindmyllur\/\">pistil<\/a> minn um or\u00f0i\u00f0 <em>vindmylla <\/em>\u00ed g\u00e6r a\u00f0 \u00feetta or\u00f0 v\u00e6ri \u00f3noth\u00e6ft \u00ed \u00feeirri merkingu sem um var r\u00e6tt vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri \u201efegrunarhugtak \u00ed \u00feessu samhengi\u201c og \u201enota\u00f0 gagngert af vindorkugr\u00f3\u00f0apungum til a\u00f0 kr\u00fattgera ferl\u00edkin\u201c. \u00c9g hef s\u00e9\u00f0 sams konar athugasemdir nokkrum sinnum \u00e1\u00f0ur. \u00cd umr\u00e6ddri athugasemd var einnig sagt: \u201eTungum\u00e1l er ekki bara samansafn af m\u00e1lvenjum. \u00dea\u00f0 er h\u00e1p\u00f3lit\u00edskt og hefur alltaf veri\u00f0.\u201c \u00deessu er \u00e9g hjartanlega samm\u00e1la og hef oft <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/03\/16\/mal-er-vald-vald-er-politik\/\">skrifa\u00f0<\/a> um \u00fea\u00f0. En \u00fearna er mikilv\u00e6gt a\u00f0 finna einhvern milliveg. \u00de\u00f3tt okkur misl\u00edki eitthvert or\u00f0 e\u00f0a einhver m\u00e1lnotkun og teljum p\u00f3lit\u00edk vera \u00fear \u00e1 bak vi\u00f0 er ekki \u00fear me\u00f0 sagt a\u00f0 alltaf s\u00e9 nau\u00f0synlegt e\u00f0a m\u00f6gulegt a\u00f0 hafna r\u00edkjandi m\u00e1lhef\u00f0.<\/p>\n<p>\u00c9g hef vissulega <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/06\/02\/misnotkun-tungumalsins-2\/\">vara\u00f0 vi\u00f0<\/a> tilraunum og tilhneigingum stj\u00f3rnvalda og annarra valdamikilla afla til a\u00f0 hagr\u00e6\u00f0a tungum\u00e1linu s\u00e9r \u00ed hag, svo sem me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 innlei\u00f0a n\u00fd or\u00f0 um hugt\u00f6k sem \u00feegar eiga s\u00e9r or\u00f0 sem hafa unni\u00f0 s\u00e9r hef\u00f0. \u00deetta eru d\u00e6mi eins og <em>rafvarnarvopn<\/em> <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/12\/31\/blekkingarleikur-domsmalaradherra\/\">\u00ed sta\u00f0<\/a> <em>rafbyssa<\/em>, <em>afbrotavarnir <\/em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/01\/18\/afbrotavarnir-eda-forvirkar-rannsoknarheimildir\/\">\u00ed sta\u00f0inn fyrir<\/a> <em>forvirkar ranns\u00f3knarheimildir<\/em>, <em>loka\u00f0 b\u00fasetu\u00farr\u00e6\u00f0i <\/em><a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/02\/22\/busetuurraedi-og-lokud-busetuurraedi\/\">\u00ed sta\u00f0inn fyrir<\/a> <em>fangelsi <\/em>e\u00f0a <em>fl\u00f3ttamannab\u00fa\u00f0ir<\/em>. En <em>vindmylla <\/em>er allt annars e\u00f0lis. \u00dear er ekki veri\u00f0 a\u00f0 b\u00faa til n\u00fdtt or\u00f0, heldur hefur \u00feetta or\u00f0 geta\u00f0 haft \u00feessa merkingu \u00ed m\u00e1linu s\u00ed\u00f0an \u00ed lok n\u00edtj\u00e1ndu aldar eins og \u00e9g s\u00fdndi \u00ed pistli m\u00ednum \u00ed g\u00e6r. Fyrir utan tilvitnun \u00ed Don K\u00edk\u00f3ta held \u00e9g meira a\u00f0 segja a\u00f0 \u00feetta hafi veri\u00f0 algengasta merking or\u00f0sins \u00ed m\u00e1linu alla t\u00ed\u00f0 s\u00ed\u00f0an, ef marka m\u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>.<\/p>\n<p>Um \u00feetta m\u00e1 rekja fj\u00f6lm\u00f6rg d\u00e6mi fr\u00e1 allri s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld. \u00cd fr\u00e9tt \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1950 segir t.d.: \u201e\u00cd aldara\u00f0ir hafa vindmyllur Evr\u00f3pu veri\u00f0 helstu t\u00e6kin til a\u00f0 n\u00fdta orku n\u00e1tt\u00faruaflanna. \u00c1 s\u00ed\u00f0ari \u00e1rum hafa menn samt fari\u00f0 a\u00f0 l\u00edta \u00e1 vindmyllurnar sem \u00farelt orkuvinnslut\u00e6ki. L\u00edti\u00f0 hefur veri\u00f0 hirt um \u00fe\u00e6r og allur \u00e1huginn hefur sn\u00faist um a\u00f0 virkja fallv\u00f6tn. N\u00fa er m\u00f6nnum samt aftur a\u00f0 skiljast hv\u00edl\u00edka \u00f3hemju orku er h\u00e6gt a\u00f0 vinna \u00far loftstraumum og getur veri\u00f0 a\u00f0 vindmyllur af st\u00e6rri og fullkomnari tegundum en \u00e1\u00f0ur hafa \u00feekkst ver\u00f0i \u00e1 n\u00e6stunni reistar v\u00ed\u00f0a um Evr\u00f3pu.\u201c \u00cd fr\u00e9tt \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>sama \u00e1r segir: \u201e\u00deess ver\u00f0ur kannske ekki langt a\u00f0 b\u00ed\u00f0a, a\u00f0 gr\u00ed\u00f0arst\u00f3r vindmylla sj\u00e1i \u00f6llum Orkneyjum fyrir \u00feeirri raforku, sem eyjaskeggjar \u00fearfnast.\u201c<\/p>\n<p>\u00deess vegna er ekki um \u00fea\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a a\u00f0 \u00e1r\u00f3\u00f0ursf\u00f3lk fyrir virkjun vindorku s\u00e9 \u00fearna a\u00f0 misnota gamalgr\u00f3i\u00f0 or\u00f0 \u2013 \u00fea\u00f0 er einfaldlega veri\u00f0 a\u00f0 nota hef\u00f0bundi\u00f0 or\u00f0 m\u00e1lsins um \u00feetta fyrirb\u00e6ri. Hitt getur au\u00f0vita\u00f0 veri\u00f0 a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>vindmylla <\/em>veki hugrenningatengsl \u201evi\u00f0 eitthva\u00f0 l\u00edti\u00f0 og s\u00e6tt\u201c hj\u00e1 sumum m\u00e1lnotendum eins og sagt var \u00ed \u00e1\u00f0urnefndri athugasemd. En vi\u00f0 \u00fea\u00f0 ver\u00f0um vi\u00f0 a\u00f0 b\u00faa. M\u00e1lsamf\u00e9lagi\u00f0 ver\u00f0ur a\u00f0 koma s\u00e9r saman um or\u00f0 \u2013 \u00fea\u00f0 er ekki heppilegt a\u00f0 vi\u00f0 notum mismunandi or\u00f0 um \u00fdmis \u00e1\u00fereifanleg fyrirb\u00e6ri eftir \u00fev\u00ed hva\u00f0a sko\u00f0un vi\u00f0 h\u00f6fum \u00e1 \u00feessum fyrirb\u00e6rum. \u00dea\u00f0 g\u00e6ti enda\u00f0 me\u00f0 \u00f3sk\u00f6pum, t.d. \u00ed heitri umr\u00e6\u00f0u um sk\u00f3gr\u00e6kt e\u00f0a l\u00fap\u00ednu, og er ekki til \u00feess falli\u00f0 a\u00f0 efla m\u00e1lefnalega umr\u00e6\u00f0u ef f\u00f3lk notar ekki s\u00f6mu or\u00f0 um fyrirb\u00e6rin.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 breytir \u00fev\u00ed ekki a\u00f0 \u00fdmis dulin (og oft \u00f3me\u00f0vitu\u00f0) skilabo\u00f0 e\u00f0a bj\u00f6gun felst i\u00f0ulega \u00ed tilteknum or\u00f0um e\u00f0a m\u00e1lnotkun. \u00c9g hef t.d. s\u00fdnt fram \u00e1 a\u00f0 vi\u00f0 notum \u00fdmsar samsetningar sem enda \u00e1 <em>-ma\u00f0ur<\/em> <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/07\/10\/um-meint-kynhlutleysi-samsetninga-med-madur\/\">miklu s\u00ed\u00f0ur<\/a> um konur en karla, og \u00edslensk <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/07\/11\/karllaegni-islenskra-ibuaheita\/\">\u00edb\u00faaheiti<\/a> sem \u00f6ll eru karlkyns (<em>\u00cdslendingur<\/em>, <em>Dani<\/em> o.s.frv.) eru l\u00edka fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 vera kynhlutlaus \u00ed almennri m\u00e1lnotkun. \u00dea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir ekki a\u00f0 \u00e9g vilji skipta \u00feessum or\u00f0um \u00fat fyrir hvorugkynsor\u00f0, e\u00f0a b\u00faa til kvenkyns samsvaranir \u00feeirra \u2013 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri hvorki skynsamlegt n\u00e9 raunh\u00e6ft. En \u00feetta s\u00fdnir hins vegar a\u00f0 vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 vera vakandi fyrir \u00fev\u00ed hvernig og \u00ed hva\u00f0a tilgangi tungum\u00e1li\u00f0 er nota\u00f0, og \u00feess vegna var gott a\u00f0 f\u00e1 \u00e1\u00f0urnefnda athugasemd vi\u00f0 <em>vindmyllu<\/em> \u00fe\u00f3tt \u00e9g v\u00e6ri henni ekki samm\u00e1la.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g f\u00e9kk \u00fe\u00e1 athugasemd vi\u00f0 pistil minn um or\u00f0i\u00f0 vindmylla \u00ed g\u00e6r a\u00f0 \u00feetta or\u00f0 v\u00e6ri \u00f3noth\u00e6ft \u00ed \u00feeirri merkingu sem um var r\u00e6tt vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri \u201efegrunarhugtak \u00ed \u00feessu samhengi\u201c og \u201enota\u00f0 gagngert af vindorkugr\u00f3\u00f0apungum til a\u00f0 kr\u00fattgera ferl\u00edkin\u201c. \u00c9g hef s\u00e9\u00f0 sams konar athugasemdir nokkrum sinnum \u00e1\u00f0ur. \u00cd umr\u00e6ddri athugasemd var [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6788","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6788","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6788"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6788\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6789,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6788\/revisions\/6789"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6788"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6788"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6788"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}