{"id":6802,"date":"2024-09-09T13:40:59","date_gmt":"2024-09-09T13:40:59","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=6802"},"modified":"2024-09-09T13:54:50","modified_gmt":"2024-09-09T13:54:50","slug":"baerinn-hefur-verinn-lokadur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2024\/09\/09\/baerinn-hefur-verinn-lokadur\/","title":{"rendered":"B\u00e6rinn hefur verinn loka\u00f0ur"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd morgun var h\u00e9r vakin athygli \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20242618271d\/skoda-ad-breyta-hopinu-i-safn\">fr\u00e9tt<\/a> \u00e1 <em>V\u00edsi <\/em>\u00ed g\u00e6r segir: \u201eFr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 Grindav\u00edk var fyrst r\u00fdmd \u00feann 10. n\u00f3vember \u00e1 s\u00ed\u00f0asta \u00e1ri hefur b\u00e6rinn verinn loka\u00f0ur almenningi.\u201c \u00dea\u00f0 er or\u00f0i\u00f0 <em>verinn <\/em>sem er \u00fearna \u00e1hugavert \u2013 \u00fearna er greinilega um s\u00f6gnina <em>vera <\/em>a\u00f0 r\u00e6\u00f0a en myndin <em>verinn <\/em>kemur <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/beyging\/469289\">hvergi fyrir<\/a> \u00ed venjulegri beygingu hennar. \u00c1 eftir hj\u00e1lpars\u00f6gninni <em>hafa <\/em>(og einnig <em>geta<\/em>) kemur venjulega sagnb\u00f3t (sem er eins og l\u00fdsingarh\u00e1ttur \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar \u00ed hvorugkyni) og \u00fev\u00ed v\u00e6ri venjulega sagt \u00fearna <em>hefur veri<strong>\u00f0<\/strong> loka\u00f0ur<\/em>. \u00cd umr\u00e6ddri fr\u00e9tt er hins vegar notu\u00f0 karlkynsmyndin <em>veri<strong>nn<\/strong> <\/em>\u00ed sta\u00f0 hvorugkynsmyndarinnar <em>veri\u00f0 <\/em>vegna \u00feess a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 sem v\u00edsa\u00f0 er til, <em>b\u00e6rinn<\/em>, er karlkynsor\u00f0. \u00c9g haf\u00f0i aldrei teki\u00f0 eftir \u00feessu en vi\u00f0 n\u00e1nari athugun reynist \u00feetta ekki einsd\u00e6mi.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn af \u00feessu tagi er \u00ed r\u00e6\u00f0u \u00e1 Al\u00feingi 1915: \u201e\u00feau miklu \u00f3l\u00e6ti, er hafin hafa verin hjer \u00ed b\u00e6num.\u201c \u00cd <em>Bergm\u00e1linu <\/em>1916 segir: \u201eSj\u00fakrasaml\u00f6g hafa verin stofnu\u00f0 \u00e1 nokkrum st\u00f6\u00f0um h\u00e9r \u00e1 landi.\u201c \u00cd r\u00e6\u00f0u \u00e1 Al\u00feingi 1926 segir: \u201e\u00dea\u00f0 getur verin hin br\u00fdnasta \u00fe\u00f6rf a\u00f0 setja l\u00f6g um \u00feetta.\u201c \u00cd <em>Rau\u00f0a f\u00e1nanum <\/em>1927 segir: \u201e\u00deetta er hin sv\u00edvir\u00f0ilegasta \u00e1r\u00e1s \u00e1 kaup verkal\u00fd\u00f0sins, sem ger\u00f0 hefur verin \u00ed langa t\u00ed\u00f0.\u201c \u00cd <em>\u00cdslenskri endurreisn <\/em>1933 segir: \u201eSumari\u00f0 hefir hinga\u00f0 til verinn tali\u00f0 helsti bjargr\u00e6\u00f0ist\u00edminn.\u201c \u00cd <em>Verkamanninum <\/em>1934 segir: \u201eSumum al\u00fe\u00fd\u00f0um\u00f6nnum me\u00f0al kj\u00f3senda Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins [\u2026] hefur verin talin tr\u00fa um [\u2026].\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1945 segir: \u201eKosin hefur verin s\u00e9rst\u00f6k stj\u00f3rn fyrir B\u00f3kab\u00fa\u00f0 \u00cd.S.\u00cd.\u201c<\/p>\n<p>D\u00e6mi um \u00feetta fara \u00fe\u00f3 ekki a\u00f0 sj\u00e1st a\u00f0 r\u00e1\u00f0i fyrr en eftir 1980 og einkum eftir aldam\u00f3t. Alls er a.m.k \u00e1 \u00e1ttunda tug d\u00e6ma \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>og a.m.k. 130 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>. Me\u00f0al n\u00fdlegra d\u00e6ma eru: \u201e\u00e1 \u00feessu \u00e1ri hefur kv\u00f3tinn verinn skorinn ni\u00f0ur um 10 \u00fe\u00fasund tonn\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2000, \u201eSamkeppnisl\u00f6g hafa beinl\u00ednis verin tekin \u00far sambandi\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2006, \u201eL\u00f6g\u00f0 hefur verin \u00e1hersla \u00e1 a\u00f0 n\u00e1 g\u00f3\u00f0um \u00e1rangri\u201c \u00e1 <em>V\u00edsi <\/em>2011, \u201eTalin h\u00f6f\u00f0u verin 8.900 atkv\u00e6\u00f0i\u201c \u00e1 vef <em>R\u00edkis\u00fatvarpsins <\/em>2012, \u201eFyrsti h\u00f3pur s\u00fdrlenska fl\u00f3ttaf\u00f3lksins sem bo\u00f0in hefur verin b\u00faseta h\u00e9r \u00e1 landi kemur \u00e1 morgun\u201c \u00e1 <em>mbl.is <\/em>2016, \u201e\u00farlausn \u00feeirra getur verin fl\u00f3kin og s\u00e1r\u201c \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2018, og \u201etalinn hefur verinn um helmingur atkv\u00e6\u00f0a\u201c \u00ed <em>Fjar\u00f0arp\u00f3stinum <\/em>2018.<\/p>\n<p>\u00deegar <em>hafa <\/em>er hj\u00e1lpars\u00f6gn tekur h\u00fan venjulega me\u00f0 s\u00e9r svokalla\u00f0a sagnb\u00f3t eins og \u00e1\u00f0ur segir. H\u00fan beygist ekki en hefur sama form og l\u00fdsingarh\u00e1ttur \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar \u00ed hvorugkyni \u2013 vi\u00f0 segjum <em>r\u00e1\u00f0herra hefur skori<strong>\u00f0 <\/strong>kv\u00f3tann ni\u00f0ur <\/em>og <em>kj\u00f6rstj\u00f3rn hefur tali<strong>\u00f0<\/strong> 8.900 atkv\u00e6\u00f0i<\/em>. Hj\u00e1lpars\u00f6gnin <em>vera <\/em>tekur hins vegar me\u00f0 s\u00e9r l\u00fdsingarh\u00e1tt \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar sem beygist og samr\u00e6mist nafnor\u00f0inu sem hann \u00e1 vi\u00f0 \u00ed kynjum, t\u00f6lum og f\u00f6llum \u2013 vi\u00f0 segjum <em>kv\u00f3tinn var skori<strong>nn<\/strong> ni\u00f0ur <\/em>og <em>8.900 atkv\u00e6\u00f0i voru tali<strong>n<\/strong><\/em>. \u00dea\u00f0 sem er a\u00f0 gerast \u00ed d\u00e6munum h\u00e9r a\u00f0 framan er a\u00f0 \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 standa sem \u00f3beygjanleg sagnb\u00f3t er s\u00f6gnin <em>vera <\/em>l\u00edka l\u00e1tin sambeygjast nafnor\u00f0inu \u00e1 sama h\u00e1tt og l\u00fdsingarh\u00e1tturinn sem h\u00fan tekur me\u00f0 s\u00e9r, og \u00fev\u00ed f\u00e1um vi\u00f0 <em>veri<strong>nn<\/strong> skori<strong>nn<\/strong><\/em>, <em>veri<strong>n<\/strong> tali<strong>n<\/strong> <\/em>o.s.frv.<\/p>\n<p>\u00deetta er \u00fe\u00f3 kannski ekki eins mikil n\u00fdjung og virst g\u00e6ti \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i. \u00de\u00f3tt yfirleitt s\u00e9 ekki gert r\u00e1\u00f0 fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>vera <\/em>eigi s\u00e9r l\u00fdsingarh\u00e1tt \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar er l\u00fdsingarh\u00e1tturinn <em>verinn <\/em><a href=\"https:\/\/ia801604.us.archive.org\/10\/items\/AltnordischesLes38e717af-3561-489e-9457-48d51125daefv0PfeiReyk\/AltnordischesLes38e717af-3561-489e-9457-48d51125daefv0PfeiReyk_orig.pdf\">gefinn upp<\/a> \u00ed <em>Altnordisches Lesebuch<\/em> eftir Friedrich Pfeiffer fr\u00e1 1860, og \u00ed <em>L\u00f6gmannsann\u00e1l<\/em>, handriti fr\u00e1 seinni hluta 14. aldar, <a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?c739705\">segir<\/a>: \u201es\u00fa sama Margr\u00e9t haf\u00f0i brennd verin\u201c. Beyg\u00f0ur l\u00fdsingarh\u00e1ttur af <em>vera <\/em>kemur einnig fyrir nokkrum sinnum \u00ed \u00fe\u00fd\u00f0ingu Odds Gottsk\u00e1lkssonar \u00e1 <em>N\u00fdja testamentinu <\/em>fr\u00e1 1540 eins og Kjartan G. Ott\u00f3sson bendir \u00e1 \u00ed b\u00f3kinni <em>\u00cdslensk m\u00e1lhreinsun<\/em>, t.d. \u201e\u00dev\u00ed a\u00f0 ef \u00ed S\u00f3d\u00f3ma hef\u00f0i \u00feau kraftaverk gj\u00f6rst sem \u00ed \u00fe\u00e9r hafa gj\u00f6r\u00f0 verin.\u201c \u00deetta eru \u00fe\u00f3 v\u00e6ntanlega \u00e1hrif fr\u00e1 frumtexta og ekki l\u00edkur \u00e1 a\u00f0 notkunin \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li tengist \u00feessum g\u00f6mlu d\u00e6mum.<\/p>\n<p>En einnig m\u00e1 benda \u00e1 a\u00f0 \u00ed fornu m\u00e1li er <a href=\"https:\/\/eirikur.hi.is\/setnbreyt.pdf\">nokku\u00f0 um<\/a> \u00fea\u00f0 a\u00f0 l\u00fdsingarh\u00e1ttur \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar me\u00f0 s\u00f6gninni <em>hafa <\/em>sambeygist andlagi, t.d. \u201e\u00de\u00fa hefur skaptan mig\u201c \u00ed s\u00e1lminum \u201eHeyr himnasmi\u00f0ur\u201c eftir Kolbein Tumason og \u201eHefi eg \u00feig reyndan a\u00f0 g\u00f3\u00f0um dreng\u201c \u00ed <em>Hallfre\u00f0ar s\u00f6gu vandr\u00e6\u00f0ask\u00e1lds<\/em>. \u00deegar \u00ed fornu m\u00e1li er \u00fe\u00f3 einnig algengt a\u00f0 \u00ed sta\u00f0 beyg\u00f0s l\u00fdsingarh\u00e1ttar s\u00e9 notu\u00f0 \u00f3beyg\u00f0 sagnb\u00f3t \u00ed \u00feessu sambandi, og stundum eru mismunandi myndir nota\u00f0ar \u00ed tveimur handritum s\u00f6mu s\u00f6gu \u2013 \u201eHefi eg \u00feig reynt a\u00f0 g\u00f3\u00f0um dreng\u201c segir \u00ed \u00f6\u00f0ru handriti. Jafnvel eru \u00feess d\u00e6mi a\u00f0 b\u00e1\u00f0ar setningager\u00f0ir komi fyrir \u00ed s\u00f6mu m\u00e1lsgrein: \u201e\u00feeir \u00fer\u00e6ti um hvort V\u00e9steinn hef\u00f0i \u00e1tt eftir d\u00e6tur einar e\u00f0a hef\u00f0i hann \u00e1ttan son nokkurn\u201c segir \u00ed <em>G\u00edsla s\u00f6gu S\u00farssonar<\/em>.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er samt ekki l\u00edklegt a\u00f0 \u00feessi g\u00f6mlu d\u00e6mi hafi bein tengsl vi\u00f0 \u00e1\u00f0urnefnda setningager\u00f0 \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li. Hins vegar ver\u00f0ur ekki s\u00e9\u00f0 a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 neitt \u00f3r\u00f6kr\u00e9tt a\u00f0 l\u00e1ta s\u00f6gnina <em>vera <\/em>\u00ed \u00feessari st\u00f6\u00f0u sambeygjast or\u00f0inu sem h\u00fan \u00e1 vi\u00f0, r\u00e9tt eins og l\u00fdsingarh\u00e1tturinn sem h\u00fan tekur sj\u00e1lf me\u00f0 s\u00e9r \u2013 <em>kv\u00f3t<strong>inn <\/strong>hefur veri<strong>nn<\/strong> skori<strong>nn<\/strong> ni\u00f0ur<\/em>, <em>atkv\u00e6\u00f0i<strong>n <\/strong>h\u00f6f\u00f0u veri<strong>n<\/strong> tali<strong>n<\/strong> <\/em>o.s.frv. En au\u00f0vita\u00f0 er \u00feetta b\u00e6\u00f0i setningafr\u00e6\u00f0ileg og beygingarleg n\u00fdjung. \u00dearna er veri\u00f0 a\u00f0 l\u00e1ta <em>hafa <\/em>taka me\u00f0 s\u00e9r l\u00fdsingarh\u00e1tt \u00ed sta\u00f0inn fyrir sagnb\u00f3t, og \u00fear a\u00f0 auki er veri\u00f0 a\u00f0 b\u00faa til n\u00fdjar beygingarmyndir vegna \u00feess a\u00f0 s\u00f6gnin <em>vera <\/em>hefur yfirleitt ekki \u00e1tt s\u00e9r neinn l\u00fdsingarh\u00e1tt \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar. \u00deau sem telja allar n\u00fdjungar \u00ed setningager\u00f0 og beygingum til b\u00f6lvunar leggjast \u00fev\u00ed v\u00e6ntanlega gegn \u00feessu.<\/p>\n<p>En \u00fea\u00f0 er l\u00edka h\u00e6gt a\u00f0 l\u00edta \u00e1 \u00feetta j\u00e1kv\u00e6\u00f0ari augum. \u00cd hinni svonefndu \u201en\u00fdju \u00feolmynd\u201c sem oft er amast vi\u00f0 er l\u00fdsingarh\u00e1tturinn alltaf \u00ed hvorugkyni eint\u00f6lu \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 sambeygjast frumlagi (ef \u00fea\u00f0 er \u00ed nefnifalli) \u2013 <em>\u00fea\u00f0 var bari<strong>\u00f0<\/strong> hana <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>h\u00fan var bari<strong>n<\/strong><\/em>, <em>\u00fea\u00f0 var fell<strong>t<\/strong> hann <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>hann var fell<strong>dur<\/strong><\/em>. Breytingin lei\u00f0ir \u00fev\u00ed til minnkandi notkunar beyg\u00f0ra mynda. \u00cd \u00feeirri setningager\u00f0 sem h\u00e9r er til umr\u00e6\u00f0u er fari\u00f0 \u00ed \u00f6fuga \u00e1tt \u2013 notu\u00f0 beyg\u00f0 mynd sem sambeygist or\u00f0inu sem h\u00fan \u00e1 vi\u00f0 \u00ed sta\u00f0 \u00f3beyg\u00f0rar sagnb\u00f3tar. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed veri\u00f0 a\u00f0 auka \u00e1 beygingar, n\u00fdta beygingakerfi\u00f0 betur. Auk \u00feess s\u00fdnir \u00feessi setningager\u00f0 tilfinningu m\u00e1lnotenda fyrir kerfinu \u2013 \u00feeim finnst e\u00f0lilegt a\u00f0 \u00fearna komi beyg\u00f0 mynd en ekki \u00f3beyg\u00f0. Hvort tveggja hl\u00fdtur a\u00f0 teljast j\u00e1kv\u00e6tt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd morgun var h\u00e9r vakin athygli \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed fr\u00e9tt \u00e1 V\u00edsi \u00ed g\u00e6r segir: \u201eFr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 Grindav\u00edk var fyrst r\u00fdmd \u00feann 10. n\u00f3vember \u00e1 s\u00ed\u00f0asta \u00e1ri hefur b\u00e6rinn verinn loka\u00f0ur almenningi.\u201c \u00dea\u00f0 er or\u00f0i\u00f0 verinn sem er \u00fearna \u00e1hugavert \u2013 \u00fearna er greinilega um s\u00f6gnina vera a\u00f0 r\u00e6\u00f0a en myndin verinn kemur [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-6802","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6802","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6802"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6802\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6806,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6802\/revisions\/6806"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6802"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6802"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6802"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}